Łazik południowy
| Łazik południowy | |
| Xenicus lyalli[1] | |
| (Rothschild, 1894) | |
 Samiec (na dole) i samica (u góry) – ilustracja z Birds of New Zealand (1905) Waltera Bullera |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | wróblowe |
| Podrząd | śpiewające |
| Rodzina | bargliki |
| Rodzaj | Xenicus |
| Gatunek | łazik południowy |
| Synonimy | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Łazik południowy (Xenicus lyalli) – gatunek wymarłego ptaka z rodziny barglików (Acanthisittidae). Był nielotnym, nocnym endemitem wyspy Stephens Island (Nowa Zelandia). Wymarł na przełomie XIX i XX wieku. Łazik południowy jest znany (błędnie[potrzebne źródło]) z tego, że jest jedynym znanym gatunkiem wytępionym przez tylko jeden gatunek. Zgodnie z powszechnym przekazem cała populacja została zgładzona przez kota o imieniu Tibbles należącego do strażnika miejscowej latarni w 1894[3]. Znany również jako "Strzyżyk ze Stephen Island".
Epitet gatunkowy tego barglika upamiętnia asystenta strażnika latarni, Davida Lyalla, który skierował nań uwagę naukowców. Początkowo został opisany w osobnym rodzaju Traversia, na cześć naturalisty, taksydermisty i handlarza osobliwości Henry'ego H. Traversa, który spreparował wiele okazów od Lyalla. Zazwyczaj jednak jest uważany za przedstawiciela "strzyżyków" z rodzaju Xenicus, które są nowozelandzką linią prymitywnych wróblowych, jedynie wyglądem zbliżonych do strzyżyków, zaliczaną do osobnej rodziny barglików.
Prace archeologiczne ujawniły, że łazik południowy był w przeszłości rozprzestrzeniony na dwóch wyspach głównych Nowej Zelandii. Zniknięcie łazika z tych wysp było przypuszczalnie związane z drapieżnictwem szczura pacyficznego (Rattus exulans), który pojawił się na nich około roku 1280[4] przywleczony przez ludy polinezyjskie. Ostatnia populacja z wyspy Stephens Island, uznawanego wcześniej za wymarły gatunku, została odkryta i wytępiona w 1894 roku[5].
Jak niezdolny do lotu ptak przemierzył 3,2 km oceanu na Stephens Island, nie jest jasne. Jednak obecność żaby z gatunku Leiopelma hamiltoni świadczy o tym, że tratwy z roślinności mogą być wystarczającym środkiem do pokonywania morza. Dlatego uznać można za szczęśliwy zbieg okoliczności to, że łazik południowy został odkryty żywy przez naukowców (przynajmniej na kilka miesięcy), ponieważ cokolwiek, co mogło przetransportować go na tę wyspę, mogło w ten sam sposób przetransportować szczura pacyficznego.
Xenicus lyalli jest najbardziej znany spośród jedynie około pięciu nielotnych gatunków wróblowych znanych nauce, z których wszystkie zasiedlały jakąś wyspę i wyginęły. Pozostałe, poza trznadlem z gatunku Emberiza alcoveri z Teneryfy, były spokrewnione z rodzajem Xenicus. Dodatkowo łazik zaroślowy (Xenicus longipes) – kolejny wymarły gatunek barglika i wymarły Bowdleria rufescens z rodziny Megaluridae były także nielotne, ale potrafiły efektywnie podskakiwać pomagając sobie przy tym trzepotaniem skrzydłami.
Przypisy
- ↑ Xenicus lyalli w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Xenicus lyalli. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Marcin Ryszkiewicz. „Świat Nauki”. Czerwiec 2010, s. 17, 2010-06. ISSN 0867-6380 (pol.).
- ↑ Wilmshurst JM., Anderson AJ., Higham TF., Worthy TH. Dating the late prehistoric dispersal of Polynesians to New Zealand using the commensal Pacific rat. „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”. 22 (105), s. 7676–80, czerwiec 2008. doi:10.1073/pnas.0801507105. PMID 18523023.
- ↑ Marcin Ryszkiewicz. Powrócą tu?. „Świat Nauki”. 6 (226). S. 19-18. ISSN 08676380.
[edytuj] Bibliografia
- Buller, Walter L. (1895): Stephen Island Wren. Ibis 7(1): 236-237.
- Errol. Fuller: Extinct bird. Oxford ; New York: Oxford University Press, 2000. ISBN 0-19-850837-9.
- Galbreath, Ross & Brown, Derek (2004): The tale of the lighthouse-keeper's cat: Discovery and extinction of the Stephens Island wren (Traversia lyalli). Notornis 51(4): 193–200.
- Medway, David G. (2004): The land bird fauna of Stephens Island, New Zealand in the early 1890s, and the cause of its demise. Notornis 51(4): 201–211.
- Millener, P. R. (1989): The only flightless passerine: the Stephens Island Wren (Traversia lyalli: Acanthisittidae). Notornis 36(4): 280–284.
- Rothschild, Walter (1894): A new species from Stephens Island. Bull. B. O. C. 4(22): 10.
