Joseph Conrad

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy angielskiego pisarza. Zobacz też: Józef Korzeniowski.
Joseph Conrad
Joseph Conrad.PNG
Józef Korzeniowski, fotografia, 1904
Imiona i nazwisko Józef Teodor Konrad Korzeniowski
Data i miejsce urodzenia 3 grudnia 1857
Berdyczów
Data i miejsce śmierci 3 sierpnia 1924
Bishopsbourne
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Styl modernizm
Ważne dzieła Jądro ciemności
Lord Jim
Nostromo
Smuga cienia
Szaleństwo Almayera
Ocalenie
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Teksty na Wikiźródłach Teksty na Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach
Józef Korzeniowski
Nałęcz
Nałęcz
Rodzina Korzeniowski
Rodzice Apollo Korzeniowski
Ewa Bobrowska
Małżeństwo Jessie George
Dzieci Borys Alfred Conrad
John Alexander Conrad
Tablica ku czci Józefa Konrada Korzeniowskiego w Krakowie przy ul. Poselskiej, na miejscu, gdzie stał dom, w ktorym pisarz jako chłopiec mieszkał w 1869
Bark Otago pod pełnymi żaglami, drobnicowiec, którego był kapitanem w latach 1888-1889. Ilustracja z pierwszego wydania Zwierciadła morza (1906) sporządzona według wskazówek autora[1]
Willa "Konstantynówka" w Zakopanem, miejsce pobytu Josepha Conrada w 1914
Pomnik Józefa Korzeniowskiego w Gdyni

Joseph Conrad, właściwie Józef Teodor Konrad Korzeniowski[2][3][4] herbu Nałęcz (ur. 3 grudnia 1857 w Berdyczowie, zm. 3 sierpnia 1924 w Bishopsbourne) – pisarz i publicysta polskiego pochodzenia, tworzący w języku angielskim.

Józef Korzeniowski był synem pisarza Apollona Korzeniowskiego. Nie ukończywszy gimnazjum wyjechał w 1874 do Francji i zaciągnął się na statek jako prosty marynarz. W 1894 osiadł w Anglii i poświęcił się pracy pisarskiej; zaledwie rok później wydał pierwszą powieść Szaleństwo Almayera. Publikując na obczyźnie używał pseudonimu Joseph Conrad, który utworzył z imion: Józef i Konrad.

Wybitna twórczość Korzeniowskiego pozostaje zjawiskiem odosobnionym w literaturze światowej, łącząc w sobie nurt romantyzmu z pozytywizmem, symbolizmu z impresjonizmem. Michał Choromański w tytule jednej z powieści nazwał Josepha Conrada Słowackim Wysp Tropikalnych. Większość przekładów na język polski, autoryzowanych przez Korzeniowskiego, jest dziełem kuzynki pisarza Anieli Zagórskiej[5].

Spis treści

Biografia [edytuj]

W 1861 rodzice Korzeniowskiego zostali zesłani za działalność przeciwko caratowi w głąb Rosji, do Wołogdy. Jego wuj, Stefan Bobrowski był jednym z przywódców powstania styczniowego. Po śmierci Ewy z Bobrowskich - matki pisarza - 11 kwietnia 1865 roku w Czernihowie (okolice Kijowa) zaopiekował się nim jej brat - Tadeusz Bobrowski. Po powrocie ojca, Apolla Korzeniowskiego, z wygnania w 1867 zamieszkali w Krakowie, gdzie pisarz uczył się w gimnazjum św. Anny, lecz szkoły nie ukończył. Apollo Korzeniowski zmarł 23 maja 1869. Jako siedemnastolatek w 1874 Korzeniowski wyjechał do Marsylii, gdzie pracował jako marynarz. Stąd wyruszył w swoją pierwszą w życiu podróż morską. Wróciwszy, usiłował popełnić samobójstwo z powodu długów, w które popadł, był też zamieszany w przemyt broni dla zwolenników Karola VII, pretendenta do tronu Hiszpanii. Podczas rejsów dwukrotnie zawijał do portów Zatoki Meksykańskiej (echa tych podróży pojawiły się w jego późniejszej twórczości). W lipcu 1878 roku wyjechał do Anglii i rozpoczął tam służbę w brytyjskiej marynarce handlowej. W roku 1886 uzyskał stopień kapitana i otrzymał obywatelstwo brytyjskie; w 1888 otrzymał nominację na kapitana barku "Otago"; doświadczenia z pierwszego samodzielnego kapitańskiego rejsu zawarł w powieści Smuga cienia.

Pływając jako marynarz na wielu statkach, zwiedził porty: na Dalekim Wschodzie, w Australii i Oceanii, Ameryce Środkowej; był też kapitanem statku parowego kursującego po Kongo (podróż 1890). W 1894 roku zrezygnował ze służby w marynarce i osiadł na stałe pod Londynem.

W roku 1889 zaczął pisać swoją pierwszą powieść, Szaleństwo Almayera, która ukazała się drukiem sześć lat później (29 kwietnia 1895). Jednak mimo uznania krytyki nie był pisarzem znanym - dopiero w 1916 roku wraz z ukazaniem się Gry losu zdobył popularność i wydobył się z nękających go problemów finansowych. Wszystkie jego książki są oparte na wątkach autobiograficznych, na tym, co Conrad przeżył, usłyszał lub zobaczył podczas swych podróży.

24 marca 1896 odbył się ślub pisarza z Jessie George, natomiast 15 stycznia 1898 urodził się syn, Borys. W 1906 urodził się drugi syn pisarza - John.

Choć jest uznawany za jednego z największych stylistów w całej angielskiej literaturze, to do końca życia mówił po angielsku z silnym obcym ("polskim") akcentem. Conrad znał biegle francuski, którego używał stosując ulubiony, marsylijski akcent. Znał też niemiecki. Pod koniec życia nosił się z zamiarem powrotu do Polski, ale zbyt wiele spraw trzymało go w Anglii. Wypowiadał się o sprawach polskich w publicystyce. Poparł m.in. pożyczkę, rozpisaną w 1920 roku w USA przez rząd walczącej z bolszewikami Polski.

  • Tablica upamiętniająca pisarzy Apolla Korzeniowskiego i jego syna Józefa Konrada Korzeniowskiego (Josepha Conrada) na kamienicy przy ul. Nowy Świat 47 w Warszawie, gdzie obaj mieszkali w 1861 r.

  • Kamienica przy ul. Nowy Świat 47 w Warszawie gdzie w roku 1861 mieszkali pisarze Apollo Korzeniowski i jego syn Józef Konrad Korzeniowski (Joseph Conrad), a w latach 1924-1929 kompozytor Karol Szymanowski

Twórczość [edytuj]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Problematykę powieści Conrada można określić jako psychologiczno-moralną. Akcja tych utworów przeważnie rozgrywa się na morzu, wśród marynarzy, w egzotycznej scenerii Oceanu Indyjskiego, jego wysp i archipelagów. Te specyficzne warunki życia na morzu stały się w jego powieściach doskonałym tłem dla rozważań na temat granic moralnych i etycznych. Conrad stawiał pytania, na które niełatwo odpowiedzieć. Jakie są granice odpowiedzialności człowieka w obliczu zagrożenia przychodzącego z zewnątrz? Czy przy zasadach moralnych i tych, które wyznacza etyka zawodu należy trwać za wszelką cenę, nawet wobec groźby utraty życia? Jakim próbom charakteru jest w stanie sprostać człowiek? Jakie jest znaczenie ludzkiej solidarności?

Moralistyka Conrada, a zwłaszcza konieczność dokonywania trudnych wyborów w sytuacjach ekstremalnych, poszukiwanie granic między dobrem a złem, między prawdą a fałszem, szukanie odpowiedzi na pytanie, czym jest honor człowieka - wszystko to ma wymiar ponadczasowy. Stąd popularność jego utworów np. w pokoleniu konspiratorów i członków ruchu oporu przeciw faszyzmowi w latach II wojny światowej, na co zwrócił uwagę m.in. Michał Choromański w książce Słowacki Wysp Tropikalnych. Postawy osobowe i wybory etyczne wobec zła absolutnego i załamania się lub braku normalnych mechanizmów społecznych są tematem wielu powieści Conrada. Sytuacje takie były jasno widoczne w wyborach i decyzjach uczestników konspiracji wobec świadomie wprowadzonego przez okupanta niemieckiego rozkładu moralnych podstaw funkcjonowania społeczeństwa.

Szczegółowym badaniom twórczości Josepha Conrada poświęcone jest międzynarodowe Joseph Conrad Society[6] zrzeszające wielu cenionych badaczy literatury. Stowarzyszenie to wydaje naukowy półrocznik The Conradian poświęcony badaniom twórczości i życia pisarza[7]. Wieloletnim członkiem tego stowarzyszenia jest wybitny conradysta polsko-kanadyjski Andrzej Busza. W 1966 wydał on książkę Conrad's Polish Literary Background (Polskie tło literackie Conrada). Do tematu Conrada powrócił w opublikowanym wspólnie ze znanym literaturoznawca angielskim J.H. Stape opracowaniu Joseph Conrad. The Rover.

Powieści [edytuj]

Zbiory nowel i opowiadań [edytuj]

zawiera: Karain, wspomnienie, Idioci, Placówka postępu, Powrót, Laguna
zawiera: Młodość, Jądro ciemności, U kresu sił
zawiera: Tajfun, Amy Foster, Falk, Jutro
zawiera: Gaspar Ruiz, Donosiciel, Bestia, Anarchista, Pojedynek, Il Conde
zawiera: Uśmiech fortuny, Tajemny wspólnik, Freja z Siedmiu Wysp
zawiera: Plantator z Malaty, Wspólnik, Gospoda dwóch wiedźm, Dla dolarów
zawiera: Dusza wojownika, Książę Roman, Opowieść, Czarny oficer

Dramaty [edytuj]

Eseje i wspomnienia [edytuj]

Adaptacje [edytuj]

Twórczość Conrada doczekała się wielu adaptacji (bezpośrednich i pośrednich) teatralnych i filmowych.

Filmowe [edytuj]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Josepha Conrada.

Teatralne [edytuj]

W latach sześćdziesiątych ub. wieku Telewizja Polska przygotowała i wyemitowała cykl przedstawień Teatru TV opartych na dziełach Conrada. Były to sławne Wieczory z Conradem, a pokazane w tym cyklu dzieła pisarza to m. in. Korsarz, Falk, Murzyn z załogi "Narcyza", Freja z Siedmiu Wysp, Tajny agent i Smuga cienia. W Polsce znane adaptacje teatralne prozy Conrada zawdzięczamy głównie reżyserowi Zygmuntowi Hübnerowi; w 1980 wystawił na deskach Teatru Powszechnego w Warszawie Spiskowców opartych na powieści W oczach Zachodu. W 1987 powtórzył tą inscenizację adaptując ją do potrzeb Teatru TV[8].

W roku Conradowskim (2007) Kristian Nehrebecki wystawił oryginalną adaptację fragmentów Lorda Jima pt. Lord Jim - proces[9]. Oryginalność tej adaptacji polegała na zastąpieniu tradycyjnej sceny teatralnej pomieszczeniami okrętowymi na Darze Pomorza.

Upamiętnienia [edytuj]

Na wniosek Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zgłoszony przez Polski Komitet do spraw UNESCO (poparty przez Komitet do spraw UNESCO Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) 150. rocznica urodzin Josepha Conrada-Korzeniowskiego wpisana została do kalendarza rocznic UNESCO na rok 2007. Honorowy patronat nad obchodami "Roku Conradowskiego" w Polsce objął prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński.

W 2007 roku Narodowy Bank Polski wyemitował komplet monet z okazji 150. rocznicy urodzin pisarza (o nominałach 2 zł, 10 zł, 200 zł)[10][11].

28 kwietnia 2013 r. w Wołogdzie na miejscu, w którym niegdyś stał dom, w którym podczas zesłania zamieszkała rodzina Korzeniowskich, odsłonięto pomnik Conrada. W miejscowej bibliotece otwarto zaś stałą wystawę poświęconą pisarzowi.

Ciekawostki [edytuj]

  • Nazwę "Joseph Conrad" w (2009 r.) noszą szwedzki statek handlowy i polski jacht[12]
  • Nazwę "Joseph Conrad" nosi istniejący do dziś w Mystic w stanie Connecticut pełnorejowiec trójmasztowy - dawny duński "Georg Stage", wsławiony rejsem Alana Villiersa dookoła świata.
  • Podczas II wojny światowej nazwę "Conrad" otrzymał jeden z dwóch przekazanych Polsce brytyjskich krążowników typu "D" - HMS "Danae" (4.850 ton, 5x152 etc.). ORP "Conrad" zasłynął symbolicznym "zajęciem" od strony morza bazy Kriegsmarine w Wilhelmshaven.
  • Po wojnie pod polską banderą handlową służyły dwa pływające "pomniki" Józefa K. Korzeniowskiego. Pierwszy to jugosłowiańskiej budowy drobnicowiec, utracony tragicznie w 1972 roku w jednym z portów Wietnamu po zbombardowaniu przez US Navy[13] , a drugi - to półpojemnikowiec typu B-467 "rodem" ze Stoczni im. A. Warskiego w Szczecinie.

Zobacz też [edytuj]

Przypisy

  1. ↑ Charles Clark: Joseph Conrad's ship (ang.). New Zealand Geographic. [dostęp 2010-05-25].
  2. ↑ John G. Peters: The Cambridge introduction to Joseph Conrad. Cambridge: Cambridge University Press, 2006, s. 1. ISBN 0-521-83972-6.
  3. ↑ Podaje się różną kolejność imion pisarza; np. Nowa encyklopedia powszechna PWN t. I (Warszawa 1995) podaje Teodor Józef Konrad. Obecna wersja artykułu wzoruje się na internetowej stronie tejże encyklopedii; tę samą kolejność imion podaje Zdzisław Najder w biogramie Conrada w Polski Słownik Biograficzny.
  4. ↑ Najder Zdzisław: Jak się nazywał Joseph Conrad? (pol.). nbp.pl. [dostęp 15 lutego 2009].
  5. ↑ Czesław Miłosz: Historia literatury polskiej do roku 1939. Kraków: Instytut Wydawniczy „Znak”, 1993, s. 481. ISBN 83-7006-424-8.
  6. ↑ Joseph Conrad Society (UK) - About the Society
  7. ↑ The Conradian
  8. ↑ Złota lista Teatru TV
  9. ↑ portal e-teatr.pl
  10. ↑ Folder emisyjny monet
  11. ↑ Premiera "Korzeniowskiego" - kilka tysięcy monet sprzedane na pniu! (pol.). nbportal.pl, 2009-02-05. [dostęp 2009-02-15].
  12. ↑ za: ITU: wyszukiwanie statku według nazwy - "Joseph Conrad" (ang.). [dostęp 9 kwietnia 2009].
  13. ↑ Zbombardowanie Józefa Conrada (pol.). Wiedza i Życie data dostępu = 2011-08-09.

Bibliografia [edytuj]

  • Wiktor Borysow Joseph Conrad w Rosji. Recepcja twórczości Conrada w krytyce rosyjskiej Czytelnik, Warszawa, 1987
  • Michał Choromański, Słowacki Wysp Tropikalnych,Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1990.
  • Polska edycja "Morskich lat Conrada" Jerry Allen ( przekł. M. B. Borowikowej) z 1971 roku.
  • Norman Sherry "Wschodni Świat Conrada", Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1972.
  • Norman Sherry "Zachodni Świat Conrada", Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1975.
  • Andrzej Braun: "Śladami Conrada" - Czytelnik Warszawa 1972.
  • Andrzej Braun: "Conrad - dotknięcie Wschodu", Warszawa 1970.
  • Olivier Weber, Conrad (Paryż, Arthaud-Flammarion), 2011.

Linki zewnętrzne [edytuj]

p • d • e
Twórczość Josepha Conrada
Powieści
Nowele i opowiadania
Amy Foster • Anarchista • Bestia • Czarny oficer • Dla dolarów • Donosiciel • Dusza wojownika • Falk • Freja z Siedmiu Wysp • Gaspar Ruiz • Gospoda dwóch wiedźm • Idioci • Il Conde • Jądro ciemności • Jutro • Karain, wspomnienie • Książę Roman • Laguna • Młodość • Opowieść • Placówka postępu • Plantator z Malaty • Pojedynek • Powrót • Tajemny wspólnik • Tajfun • U kresu sił • Uśmiech fortuny • Wspólnik
Dramaty
Eseje i wspomnienia
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Conrad&oldid=36440210”