Cyjanek potasu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cyjanek potasu
Cyjanek potasu
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny KCN
Masa molowa 65,12 g/mol
Wygląd bezbarwne kryształy[2]
Identyfikacja
Numer CAS 151-50-8
PubChem 9032[6]
Podobne związki
Inne aniony chlorek potasu
Inne kationy cyjanek sodu
Podobne związki cyjanowodór
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Wikisłownik Hasło cyjankali w Wikisłowniku

Cyjanek potasu (potocznie: cyjanek) – nieorganiczny związek chemiczny, sól potasowa kwasu cyjanowodorowego. Jest silną trucizną[2].

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Metody otrzymywania cyjanku potasu:

HCN + KOH → KCN + H2O
3CO + 2NH3 + K2CO3 → 2KCN + 2H2O + H2 + 2CO2
  • z węglanu potasu i mocznika, w 2 etapach przeprowadzanych w wysokiej temperaturze:
  • w pierwszym etapie w reakcji węglanu potasu z mocznikiem powstaje cyjanian potasu:
K2CO3 + 2 CO(NH2)2 → 2KOCN + CO2 + 2NH3 + H2O
KOCN + C → KCN + CO
  • w pierwszym etapie amoniak reaguje ze stopionym potasem:
2K + 2NH3 → 2KNH2 + H2
  • otrzymany amidek potasu poddaje się reakcji z węglem (600 °C):
2KNH2 + C → K2CN2 + 2 H2
  • powstały cyjanamidek potasu po podniesieniu temperatury ulega dalszej reakcji z węglem:
K2CN2 + C → 2KCN

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Cyjanek potasu tworzy bezbarwne, higroskopijne kryształy o strukturze chlorku sodu. Słabo rozpuszcza się w metanolu, formamidzie, hydroksyloaminie i glicerynie. Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, ulegając dysocjacji na jony K+ i CN-. W obecności wody ulega częściowej hydrolizie z wydzieleniem cyjanowodoru nadającego mu charakterystyczny zapach gorzkich migdałów[8].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • w metalurgii srebra i złota[2]
  • w galwanotechnice
  • w syntezach chemicznych
  • trucizna na gryzonie
  • umieszczony w kapsułkach, jako środek umożliwiający szybkie popełnienie samobójstwa np. w trakcie działań wojennych w przypadku schwytania przez wroga[9].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Ilość śmiertelnej dawki cyjanku

Toksyczność[edytuj | edytuj kod]

Cyjanek potasu, jak większość pozostałych cyjanków, jest silnie toksyczny. Jego trujące działanie polega na blokowaniu procesu oddychania na poziomie komórkowym poprzez nieodwracalną inhibicję oksydazy cytochromowej, będącej kluczowym enzymem łańcucha oddechowego oraz wtórnie fosforylacji oksydacyjnej[10][11]. W efekcie, mimo iż transport tlenu z płuc do tkanek jest zachowany, dochodzi do hipoksji tkankowej. Cyjanek potasu łatwo rozkłada się w kwaśnym środowisku wodnym do cyjanowodoru:

KCN + HCl → KCl + HCN

Reakcja ta jest wykorzystywana w komorach gazowych, stosowanych jako forma egzekucji w Stanach Zjednoczonych.

Zatrucie[edytuj | edytuj kod]

W przypadku zatrucia cyjankiem potasu, do ratowania stosuje się:

Utylizacji cyjanku dokonuje się przez gotowanie z wodorotlenkiem żelaza(II); powstaje wtedy heksacyjanożelazian(II) potasu K4[Fe(CN)6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Cyjanek potasu (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-07-11].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 79. ISBN 8371832400.
  3. 3,0 3,1 Cyjanek potasu (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  4. Cyjanek potasu (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych.
  5. 5,0 5,1 Klasyfikacja i oznakowanie substancji wynika ze wspólnego określenia zagrożeń dla „sole cyjanowodoru(pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta. [dostęp 2012-07-11].
  6. Cyjanek potasu – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  7. Włodzimierz Trzebiatowski Chemia nieorganiczna, PWN, Warszawa 1978
  8. ENCYKLOPEDIA TECHNIKI – chemia, WNT, Warszawa 1965
  9. Robert Hall: Allied 'bandits' behind enemy lines (ang.). BBC News, 5.06.2009. [dostęp 2009-11-17].
  10. Berg L. R., Martin D. W., Salomon E. P., Villee C. A. Biologia, wydanie drugie, poprawione (wg III wydania amerykańskiego), MULICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2000. ISBN 83-7073-090-6
  11. Robert K. Murray, Daryl K. Granner, Peter A. Mayes, Vicor W. Rodwell, Biochemia Harpera, Wydanie V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, str. 175, Warszawa 2006. ISBN 83-200-3347-0
  12. Jacek Sein Anand: Zatrucia cyjankami - I. Stosowanie witaminy B12a w leczeniu i prewencji zatrucia cyjankami podczas terapii nitroprusydkiem sodowym.. Pomorskie Centrum Toksykologii. [dostęp 2013-01-03].
  13. NF. Zerbe, BK. Wagner. Use of vitamin B12 in the treatment and prevention of nitroprusside-induced cyanide toxicity. „Crit Care Med”. 21 (3), s. 465-467, 1993. PMID 8440119.