Górki (powiat sandomierski)
| Górki | |
| Państwo |  Polska |
| Województwo | świętokrzyskie |
| Powiat | sandomierski |
| Gmina | Klimontów |
| Sołectwo | Górki |
| Strefa numeracyjna | (+48) 15 |
| Kod pocztowy | 27-640 Klimontów |
| Tablice rejestracyjne | TSA |
| SIMC | 0795873 |
|
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
  Górki
|
|
|
Położenie na mapie Polski
 Górki
|
|
 50°39′46″N 21°25′13″E / 50.662777777778, 21.420277777778Na mapach: 50°39′46″N 21°25′13″E / 50.662777777778, 21.420277777778 |
|
Górki – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, w gminie Klimontów.
Spis treści |
Pochodzenie nazwy [edytuj]
Górki pierwotnie nosiły nazwę Klimontów. Po założeniu miasta Klimontów na pobliskich gruntach wsi Ramuntowice przez Jana Zbigniewa Ossolińskiego od 1604 roku nazywane były Starym Klimontowem. Nazwa Górki pojawiła się w XVIII wieku. Nazwa Górki pochodzi najprawdopodobniej od wzgórz górujących nad doliną Koprzywianki.
Historia [edytuj]
Założycielem Górek (Klimontowa) był w XIII wieku Klemens z Ruszczy, kasztelan krakowski, doradca Bolesława Wstydliwego. W XV w. Górki (Klimontów) nabyli Ossolińscy herbu Topór, mających swą siedzibę w Ossolinie. Pierwszym właścicielem z tego rodu był dworzanin Władysława Jagiełły, Jan zwany Ossolińskim od siedziby rodowej w Ossolinie zmarły w 1436. Po Ossolińskich wieś w 1650 roku przeszła w ręce Samuela Kalinowskiego herbu Kalinowa, a następnie Morsztynów i księcia Janusza Aleksandra Sanguszki herbu Pogoń Litewska. Od 1760 r. była posiadaniu rodu Ledóchowskich herbu Szaława.
Za Królestwa Polskiego istniała gmina Górki[1].
W 1827 roku wieś liczyła 15 domów i 213 mieszkańców.
W XIX i XX wieku we wsi znajdowała się siedziba administracji dóbr klimontowskich. W skład dóbr klimontowskich wchodziły cztery wsie: Górki Klimontowskie, Julianów, Nawodzice, Smerdyna oraz pięć folwarków: Szymanowice, Podgórze, Żyznów, Rybnica, Nowa Wieś. Łączny obszar dóbr wynosił 5 893 mórg. W tym: 2 103 morgi gruntów ornych, 278 mórg łąk, 406 mór pastwisk, 48 mórg stawów hodowlanych, 2 925 mórg lasów oraz 133 morgi nieużytków i placów. W skład majątku wchodził również browar, olejarnia, pięć młynów wodnych (m.in. w Górkach i Rybnicy), młyn do mielenia gipsu, piec wapienny, cegielnia. Na terenie dóbr eksploatowano też pokłady kamienia budowlanego, wapienia i gipsu.
W 1861 roku hrabina Karolina Ledóchowska zniosła w w dobrach klimontowskich pańszczyznę. Na pamiątkę tego kazała odlać o wysokości ok. 15 cm dla dawnych poddanych z napisem „Boże, wspieraj nas, w Tobie nadzieja nasza” z jednej strony, a z drugiej „pamiątka zniesienia pańszyzny w 1861 r., dobra Klimontowskie”[1].
W 1881 dobra klimontowskie z rąk Ledóchowskich zakupił Karski, właściciel majątku Włostów.
W tym roku Górki liczyły 20 domów i 215 mieszkańców. Do dworu należało 519 mórg, a do włościan 164 morgi. We wsi również znajdował się młyn wodny.
Włodzimierz Karski rozbudował w 1896 roku pałac Ledóchowskich w stylu renesansowym z dwiema wieżami i obszernym tarasem. W parku w stylu angielskim, zbudował oranżerię[1].
Ostatnim właścicielem dóbr do 1944 roku był Andrzej Karski.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa tarnobrzeskiego.
Turystyka [edytuj]
Przez wieś przebiega 
czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic.
Zabytki [edytuj]
- zespół pałacowo-parkowy, nr rej.: 86 (t.) z 22.05.1984:
- pałac Ledóchowskich – z początku XIX wieku przebudowany w roku 1896 r. przez Władysława Marconiego dla nowych właścicieli – Karskich, nr rej.: 86 (t.) z 8.02.1978
- Park pałacowy w angielskim stylu z XIX wieku, nr rej.: 691 z 19.12.1957 oraz 86 (t.) z 8.02.1978
- młyn,
- dawna stróżówka,
- brama wjazdowa,
- dawne czworaki,
- mostek,
Ludzie związani z Górkami [edytuj]
- Klemens z Ruszczy (zm. 1256) – rycerz polski z rodu Świebodziców, wojewoda krakowski i bliski współpracownik księcia Bolesława Wstydliwego. Założyciel Górek (Klimontowa).
- Jan Zbigniew Ossoliński (ur. 3 września 1555, zm. 3 października 1623) – sekretarz króla Stefana Batorego, wojewoda podlaski, wojewoda sandomierski, poseł, marszałek sejmu, senator. Zbudował pierwszy pałac w Górkach, w którym mieszkał pod koniec życia.
- Jerzy Ossoliński (ur. 15 grudnia 1595, zm. 9 sierpnia 1650) – dyplomata, podstoli wielki koronny, marszałek sejmu, starosta bydgoski, podskarbi nadworny koronny, wojewoda sandomierski, podkanclerzy koronny, kanclerz wielki koronny.
- Mieczysław Ledóchowski (właśc. Mieczysław Halka-Ledóchowski) (ur. 29 października 1822 w Górkach, zm. 22 lipca 1902) – kardynał, metropolita poznańsko-gnieźnieński i prymas Polski.
- Stanisław Szwarc-Bronikowski (właśc. Stanisław Szwarc) (ur. 1 marca 1917 w Górkach, zm. 8 stycznia 2010) w Warszawie – polski publicysta, podróżnik i filmowiec.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 St. Chmielnicki, Olbierzowice i parafia Olbierzowice, Olbierzowice 1929, odbito w „Drukarni Nowoczesnej” w Sandomierzu.
Bibliografia [edytuj]
- Józef Czajkowski, Towarzystwo Pożyczkowo – Oszczędnościowe w Klimontowie 1898 – 1939, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 2008
- Sulimierski Filip (red. naczelny), Chlebowski Bronisław (red.), Walewski Władysław (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego. T. II. Warszawa: Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 59, 1881.
|
||||||||||||||||||||
