Jadwiga Śląska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jadwiga z Andechs
z Bożej łaski księżna Śląska
Saint Hedwig.jpeg
Pieczęć Jadwigi Śląskiej
Księżna śląska
Okres panowania od 1201
do 1238
Poprzedniczka Krystyna
Następczyni Anna Przemyślidka
Księżna krakowska
Okres panowania od 1231
do 1238
Poprzedniczka Łucja
Następczyni Anna Przemyślidka
Dane biograficzne
Dynastia Andechsowie
Urodzona 1178 w Andechsie
Zmarła 15 października 1243 w Trzebnicy
Pochowana Kościół ś.ś. Bartłomieja i Jadwigi w Trzebnicy
Ojciec Bertold IV
Matka Agnieszka von Rochlitz
Mąż Henryk I Brodaty
Dzieci Bolesław
Konrad Kędzierzawy
Henryk II Pobożny
Agnieszka
Zofia
Gertruda
NN (syn)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Święta
Jadwiga Śląska
księżna
Hl Hedwig Sehnde.JPG
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki, luteranizm
Data kanonizacji 26 marca 1267
Viterbo
przez Klemensa IV
Wspomnienie 16 października[a]
Atrybuty but w ręce, krzyż, księga, figurka Matki Bożej, makieta kościoła w dłoniach, różaniec
Patronka Polski, Piastów śląskich, Śląska, archidiecezji wrocławskiej, Andechs, Berlina, Krakowa, Trzebnicy, Wrocławia, Dębicy, Europy, uchodźców oraz pojednania i pokoju
Szczególne miejsca kultu Trzebnica, Klasztor Andechs
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Jadwiga Śląska, właściwie: Księżna Jadwiga z Andechs-Meran (ur. między 1178 a 1180, według innych źródeł w 1174 w Andechsie, zm. 15 października 1243 w Trzebnicy) – święta Kościoła Katolickiego, fundatorka kościołów i klasztorów. Żona Henryka I Brodatego, księcia wrocławskiego, matka Henryka II Pobożnego. Córka Bertolda IV, księcia Meranii i Agnieszki von Rochlitz z rodu Wettynów, hrabiów Andechs.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Ślub Henryka I Brodatego z Jadwigą z Andechs, obraz z XIV wieku

Urodziła się i wychowywała w zamku Andechs w Bawarii. Miała czterech braci, w tym Eckberta, biskupa Bambergu[potrzebne źródło] oraz trzy siostry, w tym Agnieszkę (żonę Filipa II Augusta) i Gertrudę (żonę króla węgierskiego Andrzeja II i matkę św. Elżbiety Węgierskiej)[1]. Trzecia z jej sióstr była przełożoną klasztoru benedyktynek w Kitzingen koło Würzburga, gdzie Jadwiga została wysłana w młodym wieku i gdzie zdobyła wykształcenie[2].

W wieku lat 12 została wydana za mąż za śląskiego księcia Henryka I Brodatego. W 1233 Henryk został księciem wielkopolskim. Jadwiga urodziła siedmioro dzieci: Bolesława, Konrada, Henryka, Agnieszkę, Zofię, Gertrudę i Władysława. Oboje z Henrykiem I byli ludźmi bardzo religijnymi, prowadzili pobożne życie i dbali o rozwój Kościoła. Jadwiga była fundatorką kościołów i klasztorów, w tym klasztoru sióstr cysterek w Trzebnicy (1209). Prowadziła też działalność dobroczynną, starała się o pomoc chorym i ubogim – zorganizowała działalność wędrownego szpitala dla ubogich, otworzyła szpital dla trędowatych w Środzie Śląskiej, kolejną placówkę leczniczą założyła w Trzebnicy. Po 19 latach małżeństwa z Henrykiem Brodatym oboje złożyli śluby czystości. Po śmierci męża w 1238 zamieszkała w trzebnickim klasztorze, prowadzonym przez jedną z jej córek. Wkrótce zaangażowała się w ożywienie życia religijnego Śląska, sprowadzając do tamtejszych kościołów duchownych z Niemiec. Wspierała też sprowadzanie niemieckich osadników na słabo zaludnione rejony wówczas zachodniej części Śląska, wspierając tym samym rozwój rolnictwa.

Jadwiga zmarła 15 października 1243 roku w Trzebnicy [3] w opinii świętości i została pochowana w kościele w Trzebnicy. 24 lata później, 26 marca 1267 została kanonizowana, a cześć jej relikwii przeniesiono do opactwa w Andechsie.

Święta Jadwiga[edytuj | edytuj kod]

Od czasu kanonizacji Jadwigi, której 26 marca 1267 r. dokonał papież Klemens IV w kościele dominikanów w Viterbo, czczono ją jako patronkę Polski i całego historycznego Śląska. W 1680 r., na prośbę króla Jana III Sobieskiego papież Innocenty XI rozciągnął kult św. Jadwigi na cały Kościół[4].

Według podań Jadwiga była osobą posiadającą cechę wielkiej skromności, a jednocześnie bardzo zaangażowaną w swoje działanie. Cechy te ilustruje legenda, według której Jadwiga, aby nie odróżniać się od reszty swego ludu oraz w imię pokory i skromności, chodziła boso. Irytowało to bardzo jej męża, wymógł więc na spowiedniku, aby ten nakazał jej noszenie butów. Duchowny podarował swej penitentce parę butów i poprosił, aby zawsze je nosiła. Księżna, będąc posłuszną swojemu spowiednikowi, podarowane buty nosiła ze sobą, ale przywieszone na sznurku.

Kult świętej propagował przez cały okres panowania książę Ludwik I, za którego panowania wykonano tzw. "Kodeks lubiński" z ilustrowaną legendą o św. Jadwidze Śląskiej.

Grób świętej Jadwigi odwiedzali monarchowie i ich żony: Władysław Łokietek, król węgierski Maciej Korwin (1469), żona późniejszego króla Stanisława Leszczyńskiego Katarzyna Opalińska (1703)[5].

Propagatorem kultu świętej na Górnym Śląsku był dominikanin Peregryn z Opola, który jest autorem zbioru kazań jej poświęconych. W 1680, na prośbę Jana III Sobieskiego i jego żony papież Innocenty XI rozszerzył kult Jadwigi Śląskiej na cały Kościół Katolicki. Po tym wydarzeniu zaczęto czcić świętą na innych ziemiach polskich[6].

W roku 1773 król Prus Fryderyk II Wielki ufundował katedrę berlińską pw. św. Jadwigi. Obecnie katedra jest siedzibą arcybiskupa Berlina. Poza Polską i Niemcami, kult świętej istnieje również w Austrii, Czechach oraz na Węgrzech. Uznawana jest za patronkę Polski i całego historycznego Śląska, a także małżeństw i chrześcijańskich rodzin. W XX wieku czczona jest jako patronka pojednania polsko-niemieckiego.

Atrybuty[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza część kościoła w Trzebnicy z przybudowaną kaplicą dla pomieszczenia grobu św. Jadwigi

Przedstawiana jest w habicie cysterskim, boso lub z obuwiem w ręce. W drugiej ręce trzyma model klasztoru i kościoła.

Fundacje świętej[edytuj | edytuj kod]

Tradycja przypisuje księżnej Jadwidze 20 fundacji kościelnych. Ich budową zajmowali się sprowadzeni z Nadrenii budowniczowie i rzeźbiarze[2]. Źródła wymieniają:

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

4. Bertold II (V) Merański zm. 14 grudnia 1188      
    2. Bertold III (VI) Merański zm. 12 sierpnia 1204
5. Jadwiga Bawarska zm. 16 lipca 1176        
      1. Jadwiga z Andechs zm. 14 października 1243
6. Dedo V Miśnieński zm. 16 sierpnia 1190    
    3. Agnieszka Miśnieńska zm. 25 marca 1195    
7. Matylda z Heinsbergu zm 20 stycznia 1189      
 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Małgorzata Kaganiec: Święta Jadwiga – władczyni Śląska. Katowice: Muzeum Śląskie, 1994, s. 3-4.
  2. 2,0 2,1 Małgorzata Kaganiec: Święta Jadwiga – władczyni Śląska. Katowice: Muzeum Śląskie, 1994, s. 4.
  3. www.catholic.org, Informacja o świętej
  4. Święta Jadwiga Śląska. brewiarz.pl. [dostęp 2013-10-23].
  5. Małgorzata Kaganiec: Święta Jadwiga – władczyni Śląska. Katowice: Muzeum Śląskie, 1994, s. 5.
  6. Małgorzata Kaganiec: Święta Jadwiga – władczyni Śląska. Katowice: Muzeum Śląskie, 1994, s. 6-7.

Uwagi

  1. Luteranie wspominają 15 października

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Św. Jadwiga Śląska - materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 01.10.2009]
  • Andrzej Złoty: Moja ziemia... Katowice. Katowice: Bractwo Gospodarcze Związku Górnośląskiego, 2004, s. 33. ISBN 83-913619-8-5.