Dębica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w Polsce. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Dębica
od lewej na górze: Rynek, panorama miasta, kościół św. Jadwigi, ratusz, aquapark
od lewej na górze:

Rynek, panorama miasta, kościół św. Jadwigi, ratusz, aquapark

Herb Flaga
Herb Dębicy Flaga Dębicy
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat dębicki
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1358
Burmistrz Mariusz Szewczyk
Powierzchnia 34[1] km²
Wysokość 177–375[2] m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

46557[1]
1369,32[1] os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 14
Kod pocztowy 39-200
Tablice rejestracyjne RDE
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Dębica
Dębica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dębica
Dębica
Ziemia 50°03′05″N 21°24′42″E/50,051389 21,411667
TERC
(TERYT)
1803011
SIMC 1803011
Hasło promocyjne: Dębica - Miasto Otwarte
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Dębica w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Dębicamiasto i gmina w województwie podkarpackim, siedziba powiatu dębickiego, położone nad rzeką Wisłoką, przy autostradzie A4, w Rynnie Podkarpackiej, na północnym skraju Pogórza Strzyżowskiego. Przed 1945 rokiem Dębica należała do województwa krakowskiego, po zakończeniu II wojny światowej weszła w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnowskiego. Miasto jest ważnym ośrodkiem przemysłu chemicznego[3] oraz spożywczego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Dębicy.

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Dębica dzieli się na 11 osiedli, które stanowią jednostki pomocnicze miasta[4]:

  • Osiedle Centrum
  • Osiedle Krakowska-Północ
  • Osiedle Krakowska-Południe
  • Osiedle Słoneczna
  • Osiedle Rzeszowska
  • Osiedle Świętosława
  • Osiedle Pana Tadeusza
  • Osiedle Kawęczyn
  • Osiedle Mickiewicza
  • Osiedle Kępa-Wolica
  • Osiedle Gawrzyłowa

W rzeczywistości jednak faktyczny podział Dębicy na osiedla jest większy i wygląda następująco:

  • Osiedle Centrum
  • Osiedle Krakowska
  • Osiedle Rzeszowska
  • Osiedle Matejki
  • Osiedle Pana Tadeusza
  • Osiedle Strumskiego
  • Osiedle Pustynia
  • Osiedle Kępa
  • Osiedle Wolica I
  • Osiedle Wolica II
  • Osiedle Wolica III
  • Osiedle Świętosława
  • Osiedle Fredry
  • Osiedle Łysogórska
  • Osiedle Kawęczyn
  • Osiedle Słoneczna
  • Osiedle Gawrzyłowa
  • Osiedle Sobieskiego
  • Osiedle Reymonta
  • Osiedle Budzisz
  • Osiedle Błonie
  • Osiedle Tuwima
  • Osiedle Cmentarna
  • Osiedle Łąkowa
  • Osiedle Konarskiego
  • Osiedle Sienkiewicza
  • Osiedle Robotnicza
  • Osiedle Mickiewicza
  • Osiedle Głowackiego
  • Osiedle Raczyńskich
  • Osiedle Kędzierz

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwę miejscowości w zlatynizowanych staropolskich formach Dambycza oraz Dambicza wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis.[5]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Kazimierza Wielkiego (po prawej) i Świętosława Gryfity (po lewej) przed Ratuszem

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Nie jest znana dokładna data powstania osady. Pierwsza wzmianka źródłowa o Dębicy pochodzi z 1293 roku. Osada o nazwie „Dambicha” należała wówczas do rodu Gryfitów. Wiadomo, że w 1305 roku osada została złupiona przez Tatarów, spłonął wówczas drewniany kościół, który odbudowano w 1318 roku[6]. W 1325 roku Dębica była już siedzibą dekanatu leśnego złożonego z 14 parafii, położonych w lasach Puszczy Sandomierskiej, obejmował on, m.in. Przecław, Brzeźnicę, Łączki Kucharskie i Sędziszów. W późniejszym okresie włączono także parafie strzyżowską i rzeszowską. Świadczy to o tym, że Dębica była wówczas dużą i szybko rozwijającą się wsią[7].

W 1358 roku król Kazimierz III Wielki nadał Świętosławowi Gryficie przywilej lokacyjny miasta na prawie niemieckim, a wraz z nim zezwolił na organizowanie targów w środę. Jednak dopiero po czternastu latach doszło do faktycznego założenia miasta. 10 czerwca 1372 roku, Świętosław zlecił Mikołajowi, sołtysowi wsi Lipiny, przeprowadzenie lokacji miasta. W zamian Mikołaj został pierwszym dziedzicznym wójtem w Dębicy z prawem pobierania czynszów i innymi przywilejami[6].

Dębica położona na szlakach handlowych z Krakowa do Lwowa miała duże szanse rozwoju, które ograniczała jednak konkurencja z większymi wówczas miastami Ropczycami i Pilznem, powstałymi wcześniej. Mimo tych utrudnień Dębica rozwijała się gospodarczo i demograficznie. W 1446 roku wieku otrzymała od namiestnika króla Władysława Warneńczyka – Jana z Czyżowa przywilej organizowania rocznych jarmarków w Środę Popielcową. Spowodowało to gwałtowny rozwój miasta. W 1470 roku Jadwiga z Podgrodzia, ówczesna właścicielka miasta, podjęła próbę uporządkowania praw obowiązujących w mieście – w wydanym dokumencie określiła przywileje i obowiązki mieszczan[6].

Pod koniec XV wieku, w 1474 roku, Dębica podobnie jak cała okolica została złupiona przez węgierskie wojska dowodzone przez Tomasza Tharczaya. W 1502 roku najazd Tatarów spowodował całkowite spalenie miasta, wówczas drewnianego i jego wyludnienie.

Dębica w wieku XVI-XVIII[edytuj | edytuj kod]

Po najeździe Tatarów w 1502 roku, Dębica znacznie się wyludniła. Chcąc zapobiec upadkowi miasta, jego ówcześni właściciele Jan Podgrodzki i Katarzyna z Latoszyna zwolnili miasto na 14 lat z wszelkich powinności i zezwolili na darmowy wyrąb lasu. W 1504 roku, z tego samego powodu, król Aleksander Jagiellończyk zwolnił miasto ze świadczeń na rzecz króla. Przywileje te spowodowały, że w XVI wieku Dębica osiągnęła apogeum swojego rozwoju. Stała się lokalnym ośrodkiem rzemiosła. Istniały cechy krawców, mieczników, kuśnierzy, kowali, kołodziejów, zrzeszonych w cechu zbiorowym. jednak rzemieślnicy ci zaspokajali tylko rynek lokalny. Podobnie handel był ograniczony tylko do najbliższych okolic. Nie osiągnęła więc wtedy Dębica takiego znaczenia jak sąsiednie Pilzno i Ropczyce. Jednym z przyczyn takiej sytuacji, był fakt, że Dębica, była nadal miastem prywatnym, a jej właściciele często dzielili ją między spadkobierców a ci zaś często pozostawali z sobą w sporach, na których cierpiało też miasto. W 1554 roku dużą część zabudowań strawił pożar, jednak zniszczenia szybko odbudowano. Po pożarze w miejsce spalonego drewnianego kościoła rozpoczęto budowę nowego pod wezwaniem św. Małgorzaty (dzisiejszy kościół św. Jadwigi). Budowa trwała do 1650 roku. Pod koniec XVI wieku Dębica liczyła 700 mieszkańców[6].

W czasie wojny ze Szwecją (1655-1660), Dębica była dwukrotnie łupiona przez obce wojska. Najpierw przez Szwedów, a potem przez armię Jerzego Rakoczego. Z wojny ocalało tylko 30 domów i 200 mieszkańców[6]. Właściciele miasta, pragnąc za wszelką cenę powstrzymać spadek ludności grożący likwidacją miasta zaczęli udzielać zgodę na osiedlanie się Żydom z Pilzna, Ropczyc i Tarnowa. Ich liczba w szybkim tempie zaczęła rosnąć i wkrótce przewyższyła liczbę katolików. Wzrost liczby ludności spowodował pod koniec XVII wieku powstanie Nowego Miasta. Zalążkiem nowej osady był istniejący od 1651 r. kościół św. Barbary. Centrum Nowej Dębicy był obecny rynek, podczas gdy Stara Dębica rozciągała się wokół starego rynku (obecny Plac Gryfitów), który był głównym rynkiem od średniowiecza. Obie Dębice miały oddzielnych burmistrzów, jednak nad nimi stał jeden wójt, który reprezentował miasto przed wieloma właścicielami. Granicą obu miast był potok Dębica (obecnie Potok Gawrzyłowski)[8].

W czasie III wojny północnej oraz wojny domowej pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami Stanisława Leszczyńskiego, miasto zostało ponownie zniszczone. Mimo rozpaczliwej próby ratowania miasta przez kolejnych właścicieli, Dębica już się z tych zniszczeń nie podniosła, co wiązało się zresztą z upadkiem gospodarczym całego kraju. Powoli przekształcała się w typowo rolniczą osadę. W połowie XVIII wieku przeszła we władanie rodu Radziwiłłów. W czasie konfederacji barskiej na przedpolach Dębicy doszło do bitwy konfederatów z wojskiem rosyjskim. Po I rozbiorze znalazła się pod panowaniem austriackim[6]

Dębica w czasach panowania austriackiego[edytuj | edytuj kod]

Po I rozbiorze, decyzją władz austriackich, Dębica została pozbawiona praw miejskich. Zadecydowała o tym zarówno mała liczba mieszkańców, jak i fakt, że większość z nich żyła z uprawy pól, które przylegały do miasta. Jedynie rynek i kilkadziesiąt drewnianych domów wokół niego i głównych ulic, przypominało o dawnych lepszych czasach. Dębica znalazła się najpierw w okręgu (Landkreis) pilzneńskim, a później w tarnowskim.

W 1831 roku mieszkańców zdziesiątkowała epidemia cholery. W 1846 roku doszło do zamieszek związanych z rabacją galicyjską, zamordowano wtedy dziesięć osób.

W latach 1850-1867 Dębica była siedzibą powiatu. Ożywienie gospodarcze rozpoczęło się nieoczekiwanie w drugiej połowie XIX wieku, gdy władze austriackie podjęły zaskakującą decyzję, by nowobudowana linia kolejowa nie przebiegała przez ludniejsze Pilzno, ale przez Dębicę. 15 października 1855 roku przyjechał do Dębicy pierwszy pociąg. Oficjalnego otwarcia linii kolejowej dokonano 25 lutego 1856 roku. Linię kolejową Kraków-Dębica przedłużono do Rzeszowa w 1858 roku. Kolej spowodowała znaczny wzrost znaczenia miasta, a zwłaszcza jego atrakcyjności dla lokalizacji zakładów przemysłowych. W 1887 roku powstała również linia do Rozwadowa (obecnie dzielnica Stalowej Woli) przez Mielec, czyniąc z Dębicy ważny węzeł kolejowy[8]. Dogodne położenie komunikacyjne spowodowało ożywienie rzemiosła i handlu. Dębica stała się ośrodkiem sprzedaży bydła, trzody chlewnej i koni, które koleją transportowano na Śląsk.

W 1858 roku pożar zniszczył połowę zabudowy miasta. Nie zahamowało to dalszego wzrostu gospodarczego i demograficznego Dębicy. Około 1860 roku działało tam 40 spółek i sklepów, powstał młyn parowy oraz kilkanaście zakładów rzemieślniczych. W 1900 roku utworzono gimnazjum, które zaczęło funkcjonować w roku szkolnym 1900/1901. W Dębicy znajdowała się siedziba sądu powiatowego, posterunku policji, urzędu pocztowego i telegrafu. Jeśli chodzi o strukturę demograficzną, w 1881 roku miasto liczyło 286 domów, 2759 mieszkańców, w tym tylko 450 katolików. Resztę stanowili Żydzi[6].

W 1914 roku władzę austriackie, po wieloletnich staraniach, przywróciły Dębicy prawa miejskie oraz jej dawny herb – Gryf.

Okres II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie światowej, Dębica weszła w skład niepodległego państwa polskiego. Wojna spowodowała znaczne zniszczenie zabudowy oraz wielu zakładów przemysłowych. Spowodowało to dramatyczne bezrobocie. Jednak miasto się odbudowywało. W 1925 roku utworzono przetwórnię mięsa (dzisiejsze Zakłady Mięsne Dębica S.A.), która dała pracę 200 osobom. Uruchomiono też kilka małych cegielni i tartaków. Jednak prawdziwą rewolucją okazała się budowa przez władze Centralnego Okręgu Przemysłowego. W ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego powstała wytwórnia kauczuku (Zakłady Chemiczne Dębica SA - kauczuk butadienowy sodowy, obecnie Tikkurilla Beckers-Polifarb Dębica) wytwórnia opon Fabryka gum jezdnych (potem Stomil, obecnie pod nazwą Firma Oponiarska „Dębica”) oraz fabryka chemiczna w pobliskim Pustkowie Osiedlu. Najbardziej dynamiczny rozwój gospodarczy przypada na okres powojenny – miasto stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym w skali regionalnej.

Przemysł zmienił oblicze miasta i przyśpieszył jego rozwój. W 1937 roku zlikwidowano powiat ropczycki i utworzono dębicki. W 1939 liczba mieszańców przekroczyła 10 tysięcy[6].

Okres po 1939[edytuj | edytuj kod]

Po kampanii wrześniowej 1939 roku Dębica znalazła się pod okupacją niemiecką. Niemcy rozpoczęli demontaż maszyn i urządzeń z fabryk, których nie chcieli uruchamiać. Mieszkańców zmuszano do prac przymusowych na rzecz armii i administracji niemieckiej. W 1941 roku utworzono w mieście getto. Wielu Polaków i Żydów wywożono i mordowano w pobliskim obozie w Pustkowie oraz w innych obozach. W Pustkowie zginęło blisko 15 tysięcy ludzi. Region dębicki stał się ważnym ośrodkiem ruchu oporu. Wielu schwytanych partyzantów zabijano w publicznych egzekucjach na rynku w obecności mieszkańców. 23 sierpnia 1944 roku do Dębicy wkroczyły wojska radzieckie. Walki frontowe spowodowały zniszczenie zabudowy miasta w czterdziestu procentach. Wielu żołnierzy podziemia padło ofiarą represji ze strony władz komunistycznych, m.in. podczas egzekucji żołnierzy WiN w 1946 r.

Jednak po wojnie przystąpiono do szybkiej odbudowy i ponownego uruchomienia zakładów przemysłowych. Do reformy administracyjnej w 1975 miasto było siedzibą powiatu. W połowie lat 70. w północnej części miasta powstał Kombinat Rolno-Przemysłowy Igloopol, który zdynamizował dalszy rozwój Dębicy, zwłaszcza północną część miasta.

Od 1999 roku Dębica stała się ponownie siedzibą powiatu (trzeciego co do wielkości powiatu województwa podkarpackiego pod względem liczby ludności).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekty figurujące w Rejestrze Zabytków[9]:


Inne obiekty historyczne:

  • Synagoga Nowomiejska (druga połowa XVIII w.)
  • Cmentarz żydowski (przełom XVII/XVIII w.) – najstarszy zidentyfikowany nagrobek pochodzi z 1791 r.
  • Zabudowa rynku – najstarsza kamienica z XIX w.
  • Dawny pałac Raczyńskich przy placu Gryfitów (przed 1849 r.) – potem sąd i prokuratura, obecnie opuszczony
  • Dawne koszary przy ul. Kościuszki – najstarsze budynki z 1881 r.
  • Zespół klasztorny Sióstr Służebniczek Dębickich: Kaplica bł. Edmunda Bojanowskiego (1882 r.), klasztor (1927 r.) oraz Kościół Matki Bożej Anielskiej (1932 r.)
  • Willa "Wiluszówka" (koniec XIX w.)
  • Dawne gimnazjum (budynek z 1907 r.) – obecnie liceum ogólnokształcące
  • Dawny budynek "Sokoła" (1912 r.) obok zabytkowego parku – obecnie dom kultury "Śnieżka"

Ważniejsze obiekty nieistniejące:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki w Dębicy:

  • szlak turystyczny zielony Górski szlak turystyczny (zielony): Dębica – Łysa Góra (376 m) – Gumniska – Połomia – Jaworze Dolne (czas przejścia 4.30 h).
  • szlak turystyczny niebieski Górski szlak turystyczny (niebieski): Dębica – Łysa Góra (376 m) – Okop (388 m) – Kamieniec (454 m) – Grudna Górna – Klonowa Góra (488 m) – Wiśniowa – Jazowa – Czarnówka (491 m) – Rzepnik – Królewska Góra (554 m) – Odrzykoń (czas przejścia 15 h)
  • szlak turystyczny niebieski Nizinny szlak turystyczny (niebieski): Dębica – Kozłów – BrzeźnicaPustków-Osiedle – Góra Śmierci (długość 9 km)
  • Szlak Frontu Wschodniego I Wojny Światowej - szlak łączy zabytki i miejsca związane z I wojną światową (w Dębicy: dawne koszary oraz Muzeum Regionalne)

Turystyka rozwija się głównie w południowej części miasta, ze względu na urozmaiconą rzeźbę terenu i duże zalesienie.

Oprócz oznakowanych szlaków turystycznych istnieje szereg tras nie oznakowanych, które nadają się i są wykorzystywane do wędrówek pieszych jak również turystyki rowerowej. Kolorytu poszczególnym szlakom i trasom wędrówek dodaje urozmaicony krajobraz rolno-leśny.

W Dębicy istnieje rozwijająca się sieć dróg rowerowych. Obecnie biegną one wzdłuż alei Jana Pawła II (na „wałach”), Krakowska, Nosala, Drogowców, Rzeszowska, Kosynierów Racławickich i wzdłuż pn. obwodnicy miasta.

W południowej, zalesionej i górzystej, części miasta znajduje się ścieżka spacerowa „Las Wolica”, składająca się z dwóch samo zamykających się tras oznaczonych kolorem zielonym i pomarańczowym. Na trasie ścieżki zlokalizowane są tablice informacyjne, opisujące walory turystyczne Buczyny Karpackiej oraz życie lasu. Znajdują się tu także punkty postojowe z ławeczkami oraz miejsca rekreacji dla dzieci. Warto zobaczyć tu m.in. punkt widokowy na Dębicę oraz wąwóz. Zlokalizowany jest tu także zielony szlak konny, mający swój początek przy ranczu „Brzozowe ranczo”. Na uprawiających turystykę konną czeka także ranczo „Hucułek” przy ul. Wiejskiej.

Na rzece Wisłoce, przepływającej północną granicą miasta, odbywają się rokrocznie ogólnopolskie spływy kajakowe.

Hotele[edytuj | edytuj kod]

Całoroczną bazę noclegową w mieście tworzą hotele i pensjonaty o łącznej liczbie ponad 500 miejsc noclegowych.

Nazwa Liczba gwiazdek Adres
Gold *** ul. Sportowa 22
Lord *** ul. Leśna 36
Polonez ul. Metalowców 25
Willa Wiluszówka ul. Rzeszowska 56
Zamek Camelot ul. Kawęczyńska 59 B
Nazwa Liczba gwiazdek Adres
Dworek Dębicki ul. Kościuszki 36
Dwór na Wolicy ul. Leśna 183
Zaułek ul. Kraszewskiego 11
Hotel Dębicki ul. Krakowska 74

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Główne instytucje kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Muzeum Regionalne w Dębicy
  • Galeria Miejskiego Ośrodka Kultury
  • Dom Kultury „Mors”
  • Dom Kultury „Śnieżka”
  • Dom Kultury Firmy Oponiarskiej „Dębica”
  • Dom Kultury „Emka”
  • Dom Jana Pawła II
  • Dom Seniora

Kina[edytuj | edytuj kod]

  • Kino „Śnieżka”
  • Kino „Kosmos”

Biblioteki[edytuj | edytuj kod]

  • Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Rzeszowie – Filia w Dębicy
  • Miejska Biblioteka Publiczna (z kilkoma filiami na terenie miasta)
  • Biblioteka Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Dębickiej
  • Biblioteka przy Parafii pw. Miłosierdzia Bożego
  • Biblioteka przy Parafii pw. Matki Bożej Anielskiej

Ważne cykliczne wydarzenia kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Ogólnopolski Festiwal Piosenki Religijnej i Patriotycznej „Polonia Semper Fidelis”
  • Festiwal Zespołów Dziecięcych i Młodzieżowych „O Laur Rzecha”
  • Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego o Puchar Burmistrza Miasta „Złota Para”
  • coroczna opera wystawiana przez amatorów- ewenement na skalę europejską
  • Dni Sztuki
  • Goodfest Dębica

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Debica jest siedzibą dwu rzymskokatolickich dekanatów należących do diecezji tarnowskiej:


Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Dębica jest jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowych Polski południowo-wschodniej. W samym mieście i jego najbliższych okolicach mocno rozwinięty jest przemysł gumowy oraz chemiczny (m.in.: Firma Oponiarska „Dębica” SA, Tikkurilla Beckers-Polifarb Dębica, Fabryka Farb i Lakierów „Śnieżka”) oraz spożywczy (Zakłady Mięsne Dębica, Iglomeat-Sokołów, Animex Południe, Olimp Laboratories). Dość prężnie rozwija się również branża transportowa (Omega Pilzno) oraz produkcji materiałów budowlanych (m.in.: Igloobud, Zakład Obróbki Marmuru „Jabo – Marmi”). W mieście siedzibę ma znany producent rowerów Arkus & Romet Group. Znajduje się tu również Wytwórnia Urządzeń Chłodniczych „PZL Dębica” S.A. działająca na rynku od 1938 roku. Ponadto na terenie miasta funkcjonuje Obszar Przemysłowy Specjalnej Strefy Ekonomicznej „Euro Park” Mielec. Dębica została uhonorowana tytułami „Gmina Fair Play” 2004, 2005 i 2006 – Certyfikowana Lokalizacja Inwestycji, przyznawanymi przez Fundację Instytut Badań nad Demokracją i Przedsiębiorstwem Prywatnym.

Handel[edytuj | edytuj kod]

Znaczną część miejskiej gospodarki stanowi sektor handlowy. W Dębicy funkcjonują: 2 hipermarkety (Carrefour, Kaufland), 5 galerii handlowych („Raj”, „Galeria Dębicka”, „Czerwona Torebka”, „Galeria Panorama”, „Galeria Portius”) i kilkanaście innych sklepów sieci handlowych: Biedronka (3), Delikatesy Centrum (2), Lidl, Społem (8), Tesco); markety budowlane NOMI, Majster, Merkury Market; sklepy: NeoNet, Avans, MediaExpert, RTV Euro AGD, Mix Electronics oraz restauracja McDonald's (24h).

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Dębica leży przy Autostradzie A4 oraz drodze krajowej nr 94 pomiędzy Krakowem a Rzeszowem. Dębica posiada 2 węzły zjazdowe z autostrady: Dębica Zachód (Żyraków) oraz Dębica Wschód (Pustynia) przy drodze wojewódzkiej nr 985 z Dębicy do Tarnobrzega. 30 października 2013 r. został oddany odcinek Dębica - Rzeszów, a 30 października 2014 r. otwarty został brakujący fragment autostrady pomiędzy Tarnowem a Dębicą, umożliwiając przejazd autostradą na trasie Kraków - Rzeszów[13].

Miasto jest ważnym węzłem kolejowym, przebiega tędy międzynarodowa trasa kolejowa E30. Dębica posiada bezpośrednie połączenia z dużą liczbą miast, m.in. z: Lwowem, Krakowem, Szczecinem, Gdańskiem, Poznaniem, Katowicami, Warszawą, Wrocławiem oraz Zieloną Górą. W Dębicy zatrzymują się pociągi kategorii: TLK, Regio oraz międzynarodowe. Poza stacją w centrum pociągi zatrzymują się również na przystanku Dębica Wschodnia.

Przez Dębicę przebiegają 2 szlaki kolejowe:

Ponadto miasto położone jest w okolicy Międzynarodowego Portu Lotniczego Rzeszów-Jasionka (około 50 km).

Obwodnice[edytuj | edytuj kod]

Dębica posiada trzy obwodnice.

  • I Obwodnica – Przebiega ulicą Lwowską, leżącą w ciągu drogi nr 94. Znajdują się na niej 3 duże zjazdy do miasta i parę mniejszych.
  • II Obwodnica – przebiega ulicami: Kwiatkowskiego, 1-go Maja, Al. Jana Pawła II, Kosynierów Racławickich, Mościckiego i przejazdem do drogi wojewódzkiej nr 985.
  • III Obowdnica - przebiega ulicami: Tysiąclecia , Poddębby , Nosala ( na obecną chwilę brakuje odcinka od ulicy Nosala w kierunku Szpitala Miejskiego ).

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Sieć komunikacji miejskiej obejmuje 12 linii[14] obsługiwanych przez Miejską Komunikację Samochodową w Dębicy.

 Osobny artykuł: Trolejbusy w Dębicy.

W latach 1988-1990 w Dębicy, jako jednym z nielicznych polskich miast, kursowały trolejbusy. Właścicielem linii był kombinat Igloopol, a wraz z upadkiem firmy linie trolejbusowe zostały zlikwidowane. Pojazdy zostały sprzedane do innych miast (Tychy, Lublin, Słupsk).

Komunikacja międzymiastowa[edytuj | edytuj kod]

Komunikację międzymiastową i podmiejską zapewnia przedsiębiorstwo PKS Dębica oraz firmy prywatne. Miasto posiada bezpośrednie połączenia PKS z Warszawą, Rzeszowem, Lublinem, Przemyślem, Krakowem, Cieszynem, Krosnem, Łodzią, Ropczycami, Strzyżowem, Mielcem i in.

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Automobilklub Stomil w Dębicy
  • BPT Dębica – Dębickie Centrum Rowerowe
  • Dębicki Klub Kyokushin Karate
  • Dębicka Akademia Karate Tradycyjnego
  • UKS Kępa Mosir Dębica - klub siatkarski
  • UKS MORSY - Młodzieżowy Klub Bokserski
  • Dębickie Bractwo Kulkowe - pétanque, II Liga PFP
  • DK Dębica – brydż sportowy
  • Greinplast Dębica – brydż sportowy
  • Igloopol Dębica – klub reprezentantów Polski w piłce nożnej i boksie (dwukrotny drużynowy Mistrz Polski). W latach 1990-1992 drużyna piłkarska występowała w Ekstraklasie.
  • Klub Jeździecki „MILTON”
  • Klub turystyki konnej – azyl dla koni „Brzozowe ranczo”
  • MKP Bobry Dębica – międzyszkolny klub pływacki
  • MKS Dębica – międzyszkolny klub sportowy
  • MKSz Gryf Dębica - Miejski Klub Szachowy GRYF Dębica
  • Mukla Dębica – Międzyszkolny Uczniowski Klub Lekkiej Atletyki
  • Orbitek Straszęcin – badminton
  • Pino Dębica – sportowy klub bilardowy
  • ROMET Weltour Dębica- klub kolarski
  • Stowarzyszenie Speleoklub Beskidzki – klub miłośników jaskiń
  • UKS Gryfek Dębica – sekcja judo i tenisa stołowego
  • UKS MORS Dębica – sekcja łyżwiarstwa figurowego
  • UKS Śnieżka Dębica – sekcja hokeja na lodzie
  • Wisłoka Dębica – jeden z najstarszych klubów powstałych na ziemiach polskich, powstał w 1908 roku. Klub mistrzów olimpijskich, świata i Europy w zapasach w stylu klasycznym.
  • Team Car Dębica - Oficjalny dębicki klub miłośników samochodów.
  • Combat Team Dębica (Plaza Club) - dębicka sekcja MMA
  • DAP GIRLS Dębica - klub kobiecej piłki nożnej

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Stadion KS Wisłoka przy ul. Parkowej
  • Stadion Miejski(należący kiedyś do KS Wisłoka (ul. Parkowa))
  • Stadion Miejski im. 70 Rocznicy Odzyskania Niepodległości, wybudowany w 1988 roku na potrzeby LKS Igloopol (ul. Piłsudskiego)
  • Stadion Miejski przy ul. Ratuszowej (stadion na terenie byłej jednostki wojskowej)
  • Stadion Międzyszkolnego Klubu Sportowego (ul. Rzeszowska)
  • Basen kryty 50 metrowy (ul. Sportowa)
  • Lodowisko kryte (ul. Sportowa)
  • Hala Sportowa MOSiR (dawny Dom Sportu „Igloopol”) (ul. Sportowa)
  • Hala Sportowa KS Wisłoka (obecnie właścicielem hali jest Starostwo Powiatowe) (ul. I.Lisa)
  • Wyciąg narciarski STOBIERNA
  • Klub Bilardowy PINO (ul. Głowackiego)
  • Ośrodek Przygotowań Piłkarskich im. Kazimierza Górskiego (Straszęcin k. Dębicy)
  • Korty tenisowe(ul.Sportowa i ul. Ratuszowa)
  • Aquapark
  • Ranczo „Hucułek” ul. Wiejska 10a
  • UKS "Szóstka"

Media[edytuj | edytuj kod]

Gazety[edytuj | edytuj kod]

  • Dębickie gazety
    • Obserwator Lokalny
    • Wiadomości Dębickie
    • Ziemia Dębicka
    • Przegląd Dębicki
    • Informacje Dębickie - gazeta bezpłatna ukazuje się od 2006 roku www.gryfmedia.pl
    • Dobry Tydzień
    • Extra Dębica
    • Debica.org.pl – dwutygodnik ukazujący się od 16 kwietnia 2009 roku
    • Debica City Magazine (DCM) – miesięcznik, który ukazywał się od grudnia 2000 roku do grudnia 2001 roku
  • Lokalne dodatki
    • Dziennik Polski
    • Gazeta Codzienna „Nowiny”
    • Super Nowości
    • Gazeta Krakowska
    • GTI Temi

Czasopisma[edytuj | edytuj kod]

  • Pasażer – największe w Polsce[potrzebne źródło], ukazujące się od 1990 roku poświęcone muzyce i kulturze niezależnej pismo (tzw. fanzin)

Stacje telewizyjne[edytuj | edytuj kod]

  • Polska Telewizja Regionalna
  • Debica.TV

Rozgłośnie radiowe[edytuj | edytuj kod]

  • Radio RDN Małopolska

Wytwórnie płytowe[edytuj | edytuj kod]

  • Dembitzer
  • Pasażer

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły wyższe[edytuj | edytuj kod]

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

Szkoły gimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

  • Miejskie Gimnazjum nr 1 im. Adama Mickiewicza
  • Miejskie Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika
  • Miejskie Gimnazjum nr 3 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (wchodząca w skład Zespołu Szkół nr 1)
  • Miejskie Gimnazjum nr 4
  • Gimnazjum Specjalne nr 6 (wchodzące w skład Zespołu Szkół Specjalnych)

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 5 (wchodząca w skład Zespołu Szkół nr 1)
  • Szkoła Podstawowa nr 7 Specjalna (wchodząca w skład Zespołu Szkół Specjalnych)
  • Szkoła Podstawowa nr 8 im. Jana Pawła II
  • Szkoła Podstawowa nr 9 im. Dębickich Saperów
  • Szkoła Podstawowa nr 10 im. ks. prof. Alojzego Nosala
  • Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 11 im. 5 Pułku Strzelców Konnych Armii Krajowej
  • Szkoła Podstawowa nr 12 im. Armii Krajowej

Szkoły artystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Krzysztofa Pendereckiego

Szkoły policealne[edytuj | edytuj kod]

Znani dębiczanie i osoby związane z Dębicą[edytuj | edytuj kod]

Aktorzy, wokaliści, osoby związane z mediami[edytuj | edytuj kod]

Politycy[edytuj | edytuj kod]

Sportowcy[edytuj | edytuj kod]

Inne osoby[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym PKW w 2014 r.
  2. Geoportal
  3. Regiony Polski – podkarpackie. Money.pl, 2009-03-26. [dostęp 2013-09-10].
  4. Uchwała Nr IX/132/03 Rady Miejskiej w Dębicy z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie uchwalenia Statutów Osiedli.
  5. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, str.292.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Artur Bata, Henryk Lawera: Dębica i Ziemia Dębicka. Krosno: Wydawnictwo Roskana, 1997.
  7. Ryszard Pajura: Ziemia Dębicka. Dębica: Wydawnictwo Agard, 1997.
  8. 8,0 8,1 Józef Buszko, Feliks Kiryk (red.), Dębica. Zarys dziejów miasta i regionu, Kraków 1995.
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie (pol.). 30 września 2014. [dostęp 2011-08-09]. s. 12.
  10. Kościół Farny pw. św. Jadwigi w Dębicy (ul. św. Jadwigi 9)
  11. http://www.pnkk.com/page1.php/ Diaspora w Dębicy.
  12. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 maja 2014.
  13. A4 dłuższa o 35 km. Otwarto odcinek z Tarnowa do Dębicy
  14. Rozkład jazdy. [dostęp 2014-12-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Galas E.: Ziemia Dębicka. Kraków 1969 Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne.
  • Bata A.:Dębica i ziemia dębicka. Krosno 1997 PUH Roksana
  • Lawera H.: Powiat dębicki. Krosno 2001 Oficyna Wydawnicza APLA
  • Pajura R.: Ziemia Dębicka. Dębica 1997 AW AGARD.
  • Powiat dębicki (folder). Dębica 2000
  • Ozga Karol: W cieniu Palany Gery. Legendy z okolic Dębicy, Dębica 2003

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]