Jacek Odrowąż
| Święty | |
| Jacek Odrowąż OP | |
| Jacek (Hiacynt) Odrowąż |
|
| Apostoł Północy i Różańca Światło ze Śląska wyznawca prezbiter |
|
 obraz Ludovico Carracci |
|
| Data urodzenia | 1183 Kamień Śląski |
| Data śmierci | 15 sierpnia 1257 Kraków |
| Kościół/ wyznanie |
katolicki |
| Data beatyfikacji | 1427 przez Marcina V (aprobata kultu w polskiej prowincji) |
| Data kanonizacji | 17 kwietnia 1594 Rzym przez Klemensa VIII |
| Wspomnienie | 17 sierpnia |
| Atrybuty | monstrancja lub puszka i figura Matki Boskiej |
| Patron | Królestwa Polskiego, archidiecezji katowickiej i opolskiej, Polskiej Prowincji Zakonu Kaznodziejskiego |
| Szczególne miejsca kultu | Bazylika Świętej Trójcy w Krakowie |
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|
| Jacek Odrowąż | |
 Odrowąż |
|
| Rodzina | Odrowążowie |
Jacek (Hiacynt) Odrowąż OP herbu Odrowąż (ur. 1183 w Kamieniu Śląskim, zm. 15 sierpnia 1257 w Krakowie) – polski dominikanin, święty Kościoła katolickiego, misjonarz, Apostoł Boży Ludów Słowiańskich[1], również Apostoł Północy i Różańca, Światło Północy, zwany również Światłem ze Śląska[2].
Spis treści |
Biografia [edytuj]
Podstawowym źródłem historycznym odnoszącym się do dziejów życia Jacka jest powstały w XIV wieku żywot spisany przez lektora Stanisława z klasztoru krakowskiego.
Jacek urodził się w szlacheckiej rodzinie Odrowążów, był krewnym biskupa Iwona Odrowąża. Był uczniem szkoły katedralnej w Krakowie, gdzie słuchał nauk Wincentego Kadłubka[3]. Następnie studiował teologię i prawo na uniwersytetach w Paryżu i Bolonii. Jak każdy z Odrowążów podróżował do Krakowa i rodowych posiadłości w Szydłowcu oraz okolicznych Chlewisk i Dębna. Został kanonikiem kapituły krakowskiej, której przewodniczącym był Iwo Odrowąż. Biskup ten zaprosił dominikanów do Polski. Św. Dominik wyraził życzenie by do zakonu wstąpiło kilku Polaków; do Zakonu Kaznodziejskiego wysłano Jacka Odrowąża oraz bł. Czesława Odrowąża. Byli oni ostatnimi braćmi, których obłóczył osobiście św. Dominik w 1221. Następny generał dominikanów bł. Jordan z Saksonii wysłał obu Polaków do Polski z misją zakładania nowych klasztorów. Otrzymali oni kościół parafialny św. Trójcy w Krakowie. W 1226 utworzono polską prowincję dominikanów. Z niej też św. Jacek został wysłany na kapitułę generalną w 1228.
Dzięki zapałowi św. Jacka powstały klasztory w Gdańsku i Płocku (1225), Chełmnie (1233), Elblągu (1238), Toruniu, Rydze, Dorpacie i w Królewcu. Św. Jacek ewangelizował także Ruś. Założył klasztor w Kijowie oraz w Haliczu. Zmarł w Krakowie 15 sierpnia 1257.
Legendy o świętym Jacku [edytuj]
Według legendy, w 1241 roku, gdy napadli na Kijów Tatarzy, w mieście zapanowała panika. Jacek odprawiał w tym czasie Mszę św. Jeden z braci wpadł w pewnej chwili do świątyni i krzyknął, aby uciekali. Jacek zabrał Najświętszy Sakrament i z innymi braćmi gotował się do ucieczki. Gdy wychodził ze świątyni, usłyszał głos Maryi, proszący, aby nie zostawiał Jej samej. Jacek wrócił do świątyni i wziął figurę Najświętszej Maryi Panny, która nagle stała się niewiarygodnie lekka. Przeniósł w ten sposób figurę do Krakowa, gdzie odzyskała pierwotny ciężar.
Inna legenda podaje, że podczas głodu po najazdach tatarskich miał karmić ubogich pierogami własnego wyrobu. Dlatego przylgnął do niego przydomek „św. Jacek z pierogami”[3]. Kolejna opowieść głosi, że za życia Jacka w okolicy Krakowa spadł tak obfity grad, że zniszczył zboże przed żniwami. Lud prosił Jacka o wsparcie i pomoc do Boga, a następnego ranka zboże na polach się podniosło. Od tego czasu na pamiątkę tego wydarzenia dominikanie święcą i rozdają kłosy pszenicy przy ołtarzu św. Jacka Odrowąża. Jeszcze inna opowiada, jak Jacek doszedłszy wraz z braćmi Godynem, Florianem oraz Benedyktem nad Wisłę pod Wyszogrodem, która na wiosnę wylała, pomodlił się, rzucił swój płaszcz na wodę i po nim jak po moście dostał się na drugi brzeg.
Patronat [edytuj]
31 sierpnia 1686 papież Innocenty XI ustanowił św. Jacka głównym patronem Królestwa Polskiego na równi (aeque Principalem) z błogosławionym wówczas Stanisławem Kostką[4]. Obecnie jest głównym patronem archidiecezji katowickiej i opolskiej. Jest patronem Śląska i całej Polskiej Prowincji Zakonu Kaznodziejskiego[5]. Jego imieniem nazwane jest jedno ze wzgórz we Lwowie, gdzie Jacek schronił się przed Tatarami.
W krajach hiszpańskojęzycznych znany jest jako San Jacinto. Jest patronem świętym St. Hyacinth's Basilica w Chicago oraz ludzi zagrożonych utonięciem. Uważano go także za chroniącego przed kradzieżą.
Ikonografia [edytuj]
Jego relikwie znajdują się w kościele oo. Dominikanów w Krakowie[6].
Św. Jacek Odrowąż, jako jedyny Polak, został uwieczniony wśród rzeźb przedstawiających 140 świętych, stojących na kolumnadzie wokół Placu św. Piotra w Rzymie, dłuta Berniniego[3]. Uwiecznił go na swych obrazach El Greco.
Kanonizacja [edytuj]
Aprobaty kultu Jacka Odrowąża w prowincji polskiej dokonał w 1427 papież Marcin V a Klemens VIII uroczyście zaliczył go w poczet świętych 17 kwietnia 1594[6]. Św. Jacek Odrowąż jest w kolejności piątym Polakiem wyniesionym na ołtarze.
Dzień obchodów [edytuj]
Jego wspomnienie liturgiczne obchodzone jest obecnie 17 sierpnia z uwagi na przypadające w dies natalis (15 sierpnia) w Kościele katolickim Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy [edytuj]
- ↑ Paweł Władysław Kielar OP: Święty Jacek Apostoł Boży Ludów Słowiańskich. Klasztor Dominikanów, 1998.
- ↑ Święty Jacek Odrowąż (1183 - 1257 ). Parafia św. Jacka w Bytomiu. [dostęp 2013-03-22].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 ks. Antoni Tatara. Święty na piątkę. „Niedziela”, s. 21, 12 sierpnia 2012 r.
- ↑ Ks. Arkadiusz Nocoń: Dzieje ustanowienia św. Jacka Głównym Patronem Polski. Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2007, t. 40, z. 1, s. 97–113.. [dostęp 2013-03-22].
- ↑ Święty Jacek Odrowąż, patron Polskiej Prowincji naszego Zakonu († 1257). Trzeci Zakon Św. Dominika, Fraternia bł. Imeldy. [dostęp 2013-03-22].
- ↑ 6,0 6,1 Anna Wenc: Św. Jacek - polski dominikanin. Parafia Przemienienia Pańskiego w Ropczycach, Miesięcznik "Wspólnota" Nr 7.. [dostęp 2013-03-22].
Bibliografia [edytuj]
- Jacek Woroniecki OP, Św. Jacek Odrowąż i sprowadzenie Zakonu Kaznodziejskiego do Polski, Wydawnictwo Esprit, Kraków 2007, ISBN 978-83-60040-32-4 (pierwsze wydanie: Katowice 1947)
- Święty Jacek Odrowąż. Studia i źródła, red. Maciej Zdanek, Wydawnictwo Esprit, Kraków 2007, ISBN 978-83-60040-35-5
- Życie i cuda św. Jacka. 1257-2007, wybór i tłum. Tomasz Gałuszka OP, Wydawnictwo Esprit, Kraków 2007, ISBN 978-83-60040-31-7
- Marian Kanior OSB, Jacek. Święty dominikanin, Oficyna Artystyczna Astraia, Kraków 2007, ISBN 978-83-60569-06-1
- Paweł J. Grabowski, Płaskorzeźbione cykle z zaplecków stalli kościoła podominikańskiego, "Kronika Miasta Poznania", ISSN 0137-3552, 2004, nr 3, s. 183-231
- Kaplica św. Jacka Odrowąża. Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Jarosławiu, Jarosław 2007
- Światło ze Śląska. 750. rocznica śmierci św. Jacka, red. B. Pietyra, K. Kukowka, Katowice 2007
- Arkadiusz Nocoń, Dzieje ustanowienia św. Jacka głównym patronem Polski, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 2007, t. 40, z. 1, s. 97-113
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
|||||||||||||
