Jacek Odrowąż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dominikanina, świętego (1183–1257). Zobacz też: inne postaci noszące to imię.
Święty
Jacek Odrowąż OP
Jacek (Hiacynt) Odrowąż
Apostoł Północy i Różańca
Światło ze Śląska
wyznawca
prezbiter
Carracci Saint Hyacinth.jpg
obraz Ludwika Caracciego
Data urodzenia 1183
Kamień Śląski
Data śmierci 15 sierpnia 1257
Kraków
Kościół/
wyznanie
katolicki
Data beatyfikacji 1427
przez Marcina V (aprobata kultu w polskiej prowincji)
Data kanonizacji 17 kwietnia 1594
Rzym
przez Klemensa VIII
Wspomnienie 17 sierpnia
Atrybuty monstrancja lub puszka i figura Matki Boskiej
Patron Królestwa Polskiego, archidiecezji katowickiej i opolskiej, Polskiej Prowincji Zakonu Kaznodziejskiego
Szczególne miejsca kultu Bazylika Świętej Trójcy w Krakowie
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Jacek Odrowąż
Odrowąż
Odrowąż
Rodzina Odrowążowie
tzw. Madonna Jackowa, według legendy posążek miał uratować św. Jacek w czasie najazdu tatarskiego w 1240 roku, przenosząc go z oblężonego Kijowa do Halicza
Adoracja Madonny z Dzieciątkiem przez Świętego, autorstwa El Greco

Jacek (Hiacynt) Odrowąż herbu Odrowąż (ur. 1183 w Kamieniu Śląskim, zm. 15 sierpnia 1257 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, dominikanin, święty Kościoła katolickiego, misjonarz nazywany Apostołem Bożym Ludów Słowiańskich[1], Apostołem Północy i Różańca, Światłem Północy, a także Światłem ze Śląska[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym źródłem historycznym odnoszącym się do dziejów życia Jacka jest powstały w połowie XIV wieku żywot pt. De vita et miraculis sancti Jacchonis, spisany przez lektora Stanisława z klasztoru krakowskiego[3]. Informacje na temat życia św. Jacka podaje również Jan Długosz, który, choć opiera się głównie na zapisach lektora Stanisława, przekazuje również niewymienione przezeń fakty, co przypuszczalnie bierze się stąd, że miał dostęp do ówczesnych archiwów dominikańskich[4].

Święty Jacek wywodził się ze szlacheckiej rodziny Odrowążów. Jego krewnym był Iwo Odrowąż, biskup krakowski i kanclerz Leszka Białego[5]. Uczęszczał do krakowskiej szkoły katedralnej i pobierał w niej nauki od Wincentego Kadłubka[6]. Po ukończeniu szkoły otrzymał święcenia kapłańskie[7]. Następnie studiował teologię i prawo na uniwersytetach w Paryżu i Bolonii. Jak każdy z Odrowążów podróżował do Krakowa i rodowych posiadłości w Szydłowcu oraz okolicznych Chlewisk i Dębna.

Na przełomie lat 1216/1217 najprawdopodobniej towarzyszył Iwonowi Odrowążowi w misji dyplomatycznej do Rzymu w związku rezygnacją Wincentego Kadłubka z posługi biskupiej[8]. Lata 1217–1220 przypuszczalnie spędził na studiach na Uniwersytecie w Bolonii[9]. Nie wiadomo dokładnie kiedy – ale z pewnością przed końcem 1219 roku – piastował stanowisko kanonika katedry krakowskiej.

Około lutego 1220 roku, Iwon, pod wrażeniem cudu dokonanego przez św. Dominika, poprosił go o wysłanie kilku zakonników z nowo powstałego Zakonu Kaznodziejskiego do Polski, on zaś wyraził życzenie, aby do zakonu wstąpiło kilku Polaków. Wówczas o przyjęcie do dominikanów poprosili Jacek Odrowąż, Czesław (kustosz sandomierski) oraz Herman Niemiec[10]. Byli oni ostatnimi braćmi, których obłóczył osobiście św. Dominik (miało to miejsce w roku 1221). Po odbyciu nowicjatu spędził rok w Bolonii[11]. Latem 1221, św. Jacek został posłany przez św. Dominika wraz z bł. Czesławem, Hermanem Niemcem, Henrykiem z Moraw oraz czterema innymi misjonarzami na pracę misyjną do krajów słowiańskich[12].

Dominikanie przybyli do Polski 1 listopada 1222 roku na zaproszenie Iwona Odrowąża[13]. Jesienią tego roku otrzymali kościół parafialny św. Trójcy w Krakowie, zaś św. Jacek został ich przełożonym i zorganizował istnienie pierwszego dominikańskiego domu zakonnego[14]. Dominikanie prowadzili pracę kaznodziejską na terenie Krakowa i okolic[15]. Bł. Jordan z Saksonii, generał dominikanów, który objął kierownictwo nad zakonem w miejsce zmarłego założyciela, zlecił św. Jackowi oraz bł. Czesławowi misję zakładania nowych klasztorów w Polsce. Święty Jacek najpierw udał się na Śląsk, a w roku 1225 trafił do Gdańska. Tam książę pomorski Świętopełk przydzielił dominikanom kościół św. Mikołaja[16]. Jacek wrócił do Krakowa po upływie około dwóch lat[17].

W 1228 św. Jacek mógł się udać na kapitułę generalną do Paryża. Na niej podjęto decyzję o utworzeniu polskiej prowincji dominikanów[18]. Po powrocie z Paryża, jesienią 1228 roku, wyruszył wraz z towarzyszami i uczniami na Ruś Kijowską i przypuszczalnie przebywał tam do 1233 roku. Dominikanie prawdopodobnie zajęli tam kościół pw. Najświętszej Marii Panny[19]. Z okolic Kijowa św. Jacek udał się na Zadnieprze, a następnie na Białoruś i do Moskwy. Przebywał również we Włodzimierzu oraz Żytomierzu[20].

Po opuszczeniu Rusi św. Jacek wrócił na Pomorze, skąd kierował akcją misyjną po uwięzieniu biskupa Christiana przez Sambów. Zajmował się przede wszystkim nawracaniem pogan, ale także opieką duchową nad przybyłymi osadnikami z Polski, a także rycerzami udającymi się na krucjaty. Dokumenty z lat 1236 oraz 1238 świadczą o kontaktach i współpracy z Krzyżakami[21]. Po najeździe tatarskim z 1241 roku działalność misyjna na Pomorzu znacznie się utrudniła. Nastąpiła wieloletnia wojna między wspomaganymi przez Świętopełka Prusami a Krzyżakami i koalicją książąt polskich. Papież Innocenty IV wezwał w bulli do krucjaty przeciwko Prusom. Św. Jacek opuścił Pomorze przypuszczalnie w 1242 roku[22]. Wrócił do Krakowa i tam kontynuował działalność ewangelizacyjną.

Dzięki zapałowi św. Jacka powstały klasztory w Gdańsku (1225) i Płocku (1234), Chełmnie (1233), Elblągu (1238), Toruniu, Rydze, Dorpacie i w Królewcu. Założył klasztor w Kijowie oraz w Haliczu. Nazywany był czasami Patronem Rusi.

Zmarł w Krakowie 15 sierpnia 1257[23]. Jego relikwie znajdują się w kościele oo. Dominikanów w Krakowie[24].

Legendy o świętym Jacku[edytuj | edytuj kod]

Według legendy, w 1241 roku, gdy napadli na Kijów Tatarzy, w mieście zapanowała panika. Jacek odprawiał w tym czasie Mszę św. Jeden z braci wpadł w pewnej chwili do świątyni i krzyknął, aby uciekali. Jacek zabrał Najświętszy Sakrament i z innymi braćmi gotował się do ucieczki. Gdy wychodził ze świątyni, usłyszał głos Maryi, proszący, aby nie zostawiał Jej samej. Jacek wrócił do świątyni i wziął figurę Najświętszej Maryi Panny, która nagle stała się niewiarygodnie lekka. Przeniósł w ten sposób figurę do Krakowa, gdzie odzyskała pierwotny ciężar.

Inna legenda podaje, że podczas głodu po najazdach tatarskich miał karmić ubogich pierogami własnego wyrobu. Dlatego przylgnął do niego przydomek „św. Jacek z pierogami”[6]. Kolejna opowieść głosi, że za życia Jacka w okolicy Krakowa spadł tak obfity grad, że zniszczył zboże przed żniwami. Lud prosił Jacka o wsparcie i pomoc do Boga, a następnego ranka zboże na polach się podniosło. Od tego czasu na pamiątkę tego wydarzenia dominikanie święcą i rozdają kłosy pszenicy przy ołtarzu św. Jacka Odrowąża. Jeszcze inna opowiada, jak Jacek doszedłszy wraz z braćmi Godynem, Florianem oraz Benedyktem nad Wisłę pod Wyszogrodem, która na wiosnę wylała, pomodlił się, rzucił swój płaszcz na wodę i po nim jak po moście dostał się na drugi brzeg.

Patronat[edytuj | edytuj kod]

31 sierpnia 1686 papież Innocenty XI ustanowił św. Jacka głównym patronem Królestwa Polskiego na równi (aeque Principalem) z błogosławionym wówczas Stanisławem Kostką[25]. Obecnie jest głównym patronem archidiecezji katowickiej i opolskiej. Jest patronem Śląska i całej Polskiej Prowincji Zakonu Kaznodziejskiego[26]. Jest patronem Wołynia[27]. Jego imieniem nazwane jest jedno ze wzgórz we Lwowie, gdzie Jacek schronił się przed Tatarami.

W krajach hiszpańskojęzycznych znany jest jako San Jacinto. Jest patronem świętym St. Hyacinth's Basilica w Chicago oraz ludzi zagrożonych utonięciem. Uważano go także za chroniącego przed kradzieżą.

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

W ikonografii przedstawia się go jako dominikanina, z monstrancją, cyborium, kielichem, figurą Matki Bożej, jak przechodzi przez rzekę po rozłożonym płaszczu, chodzi po wodzie, albo jak ratuje chłopca przed utonięciem[28].

Św. Jacek Odrowąż, jako jedyny Polak, został uwieczniony wśród rzeźb przedstawiających 140 świętych, stojących na kolumnadzie wokół Placu św. Piotra w Rzymie, dłuta Berniniego[6]. Uwiecznił go na swych obrazach El Greco.

Kanonizacja[edytuj | edytuj kod]

Aprobaty kultu Jacka Odrowąża w prowincji polskiej dokonał w 1427 papież Marcin V a Klemens VIII uroczyście zaliczył go w poczet świętych 17 kwietnia 1594[24]. Św. Jacek Odrowąż jest w kolejności piątym Polakiem, a zarazem siódmym zakonnikiem dominikańskim wyniesionym na ołtarze.

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Jego wspomnienie liturgiczne obchodzone jest obecnie 17 sierpnia[28] z uwagi na przypadające w dies natalis (15 sierpnia) w Kościele katolickim Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Paweł Władysław Kielar OP: Święty Jacek Apostoł Boży Ludów Słowiańskich. Klasztor Dominikanów, 1998.
  2. Święty Jacek Odrowąż (1183 - 1257 ). Parafia św. Jacka w Bytomiu. [dostęp 2013-03-22].
  3. o. Kanior, s. 10
  4. o. Kanior, s. 14
  5. o. Kanior, s. 15
  6. 6,0 6,1 6,2 ks. Antoni Tatara. Święty na piątkę. „Niedziela”, s. 21, 12 sierpnia 2012 r. 
  7. o. Woroniecki, s. 30
  8. o. Kanior, s. 20
  9. o. Kanior, s. 22
  10. o. Woroniecki, s. 42, 43
  11. o. Woroniecki, s. 52
  12. o. Kanior, s. 28
  13. o. Kanior, s. 31
  14. o. Woroniecki, s. 70
  15. o. Kanior, s. 34
  16. o. Woroniecki, s. 76
  17. o. Kanior, s. 40
  18. o. Kanior, s. 41
  19. o. Kanior, s. 45
  20. o. Kanior, s. 47
  21. o. Kanior, s. 50
  22. o. Kanior, s. 54
  23. o. Kanior, s. 62
  24. 24,0 24,1 Anna Wenc: Św. Jacek - polski dominikanin. Parafia Przemienienia Pańskiego w Ropczycach, Miesięcznik "Wspólnota" Nr 7.. [dostęp 2013-03-22].
  25. Ks. Arkadiusz Nocoń: Dzieje ustanowienia św. Jacka Głównym Patronem Polski. Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2007, t. 40, z. 1, s. 97–113.. [dostęp 2013-03-22].
  26. Święty Jacek Odrowąż, patron Polskiej Prowincji naszego Zakonu († 1257). Trzeci Zakon Św. Dominika, Fraternia bł. Imeldy. [dostęp 2013-03-22].
  27. ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski: Matka Boża Jagodna. Niezalezna.pl, 15 sierpnia 2013.
  28. 28,0 28,1 Vera Schauber, Hanns Michael Schindler, Ilustrowany leksykon świętych, Wydawnictwo Jedność, s. 299.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jacek Woroniecki OP, Św. Jacek Odrowąż i sprowadzenie Zakonu Kaznodziejskiego do Polski, Wydawnictwo Esprit, Kraków 2007, ISBN 978-83-60040-32-4 (pierwsze wydanie: Katowice 1947)
  • Święty Jacek Odrowąż. Studia i źródła, red. Maciej Zdanek, Wydawnictwo Esprit, Kraków 2007, ISBN 978-83-60040-35-5
  • Życie i cuda św. Jacka. 1257-2007, wybór i tłum. Tomasz Gałuszka OP, Wydawnictwo Esprit, Kraków 2007, ISBN 978-83-60040-31-7
  • Marian Kanior OSB, Jacek. Święty dominikanin, Oficyna Artystyczna Astraia, Kraków 2007, ISBN 978-83-60569-06-1
  • Paweł J. Grabowski, Płaskorzeźbione cykle z zaplecków stalli kościoła podominikańskiego, "Kronika Miasta Poznania", ISSN 0137-3552, 2004, nr 3, s. 183-231
  • Kaplica św. Jacka Odrowąża. Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Jarosławiu, Jarosław 2007
  • Światło ze Śląska. 750. rocznica śmierci św. Jacka, red. B. Pietyra, K. Kukowka, Katowice 2007
  • Arkadiusz Nocoń, Dzieje ustanowienia św. Jacka głównym patronem Polski, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 2007, t. 40, z. 1, s. 97-113

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]