Kościół Pokoju w Poczdamie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół Pokoju w Poczdamie
Kościół Pokoju w Poczdamie
Kościół Pokoju w Poczdamie
Kościół Pokoju w Poczdamie

Kościół Pokoju w Poczdamie (niem. Friedenskirche) – kościół ewangelicki w parku Sanssouci w Poczdamie. Zaprojektowany w poł. XIX w. na podstawie wskazówek króla Fryderyk Wilhelma IV przez Ludwiga Persiusa w stylu arkadowym. Miejsce ostatniego spoczynku członków rodu Hohenzollernów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół powstał we wschodniej części parku Sanssouci, przy ogrodzie Marly[1], nieopodal głównego wejścia do parku -Grünes Gitter. Projekt kompleksu sakralnego w stylu arkadowym naśladującego północnowłoską architekturę klasztorną sporządził na podstawie wskazówek Fryderyka Wilhelma IV nadworny architekt Ludwig Persius. Budynek wzorowany był na wyidealizowanym wczesnochrześcijańskim przedstawieniu miedziorytowym bazyliki św. Klemensa w Rzymie.

Po śmierci Persiusa w 1845, prace architektoniczne kontynuował Friedrich August Stüler. 14 kwietnia 1845 położono kamień węgielny. Budowę nadzorowali Ferdinand von Arnim i Ludwig Ferdinand Hesse. Kościół został poświęcony 24 września 1848.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół ma formę wczesnochrześcijańskiej trójnawowej bazyliki kolumnowej bez transeptu. Nawa główna o wys. 13,5 m góruje nad węższymi nawami bocznymi.

Budynki otaczające świątynię wzniesiono na wzór zabudowań klasztornych. Wzdłuż ściany zachodniej rozciąga się otwarty przedsionek (narteks), który sąsiaduje z dziedzińcem wewnętrznym (atrium). Na dziedzińcu znajduje się fontanna, obok której stoi figura Chrystusa naturalnej wielkości, będąca kopią marmurowego oryginału z 1821 dłuta Bertela Thorvaldsena z kościoła mariackiego w Kopenhadze. Na krawędzi fontanny widnieje grecki napis, który w tłumaczeniu na jęz. polski brzmi:

Quote-alpha.png
Oczyść się tu z grzechów, zamiast umyć tylko lico[2].

Wokół dziedzińca biegną krużganki.

Ponadto na terenie przykościelnym znajdują się domy mieszkalne, budynki wartowni, szkoły i plebanii.

Obok kościoła wznosi się na wysokość 42 m kampanila, zbudowana na wzór wieży przy bazylice Santa Maria in Cosmedin w Rzymie. Po stronie wschodniej znajduje się aedicula, w której umieszczono fresk autorstwa Eduarda Stainbrücka przedstawiający Jezusa w ogrodzie Getsemani. Wieża posiada siedem otwartych pięter. Na trzecim piętrze, powyżej zegara, znajdują się cztery dzwony: Gracja, Klementyna, Pokój i Gloria, które dwukrotnie uniknęły przetopienia na broń w 1917 oraz w 1945.

Na południu, jako przedłużenie kampanili stoi dawny dom gościnny – Kavalierhaus.

Wnętrza[edytuj | edytuj kod]

Na życzenie Fryderyka Wilhelma IV kościół otrzymał płaski sufit kasetonowy, wzorowany na wczesnochrześcijańskich budowlach sakralnych powstałych na bazie hal targowych i sal sądowych. W kasetonach znalazły się malowidła złotych gwiazd na niebieskim tle.

Apsydę zdobi oryginalna wenecka mozaika z XIII w. przeniesiona z przeznaczonego do rozbiórki XII w. kościoła św. Cypriana na wyspie Murano niedaleko Wenecji. Mozaika została zakupiona przez Fryderyka za 385 talarów na aukcji w 1838 i przetransportowana drogą wodną do Poczdamu.

Mozaika przedstawia Chrystusa pantokratora, siedzącego na tronie z otwartym Pismem Świętym w lewej dłoni i uniesioną prawą dłonią w geście błogosławieństwa. Obok Chrystusa stoją Maria z Nazaretu oraz Jan Chrzciciel. Nieco dalej ukazane są postaci św. Piotra oraz patrona kościoła z Murano, męczennika św. Cypriana. Duch Święty przedstawiony jest jako gołębica siedząca na szczycie półkuli. Widoczne są też postaci archaniołów Rafaela i Michała. Nad ich głowami umieszczono wizerunek barankasymbol Chrystusa. Na łuku apsydy widnieje biblijna inskrypcja łacińska (Księga Psalmów, 26,8), która w tłumaczeniu na jęz. polski brzmi:

Quote-alpha.png
Panie, miłuję dom, w którym mieszkasz, i miejsce, gdzie przebywa Twoja chwała[3][4]

Wyposażenie liturgiczne odpowiada wzorcom wczesnochrześcijańskim. Ołtarz, kazalnica, pulpit i chrzcielnica wykonane są z marmuru. Nad ołtarzem wznosi się cyborium wsparte na czterech ciemnozielonych kolumnach z syberyjskiego jaspisu. Cyborium jest podarunkiem cara Rosji Mikołaja I dla szwagra Fryderyka. W kościele Pokoju zostało zainstalowane w 1842. Ponadto obok ołtarza znajduje się świecznik paschalny wykonany przez bremeńskiego rzeźbiarza Carla Steinhäusera w 1859.

Na przedłużeniu prawej nawy bocznej znajduje się dawna kaplica chrzcielna, a po stronie przeciwnej, w nawie lewej, zakrystia. Po śmierci Fryderyka Wilhelma IV zakrystia stała się tymczasowym miejscem spoczynku zmarłych rodziny Hohenzollernów: synów cesarza Fryderyka III i jego żony Wiktorii: Zygmunta (1864-1866) i Waldemara (1868-1879) oraz Joachima (1890-1920), najmłodszego syna ostatniego cesarza niemieckiego i króla Prus Wilhelma II.

Krypta królewska znajduje się przed ołtarzem, przed budową mauzoleum ostatni spoczynek znaleźli tu: Fryderyk Wilhelm IV (zm. 1861)[5] z żoną Elżbietą Ludwiką (zm. 1873). Na ich sarkofagach z cyny angielskiej widnieje napis:

Quote-alpha.png
Tu spoczywają z Bogiem, swoim zbawcą, w nadziei dusz zmartwychwstania i miłosiernego sądu, przez Jezusa Chrystusa, Najświętszego Odkupiciela i Jedynego Życia[6].

Mauzoleum cesarza Fryderyka[edytuj | edytuj kod]

Mauzoleum, wnętrze ok. 1900

W latach 1888-1890 po stronie północnej kościoła wybudowano mauzoleum. Plany budowli opracował Julius Carl Raschdorff, architekt katedry berlińskiej. Projekt mauzoleum wzorowany był na kaplicy św. Grobu w Innichen w południowym Tyrolu.

Mauzoleum ma formę rotundy przykrytej kopułą, do której przylega kwadraty aneks z ołtarzem.

Wnętrze obiega galeria wsparta na czarnych kolumnach. Kopułę wypełnia błyszcząca złotem mozaika przedstawiająca anioły i drzewa palmowe. Pośrodku rotundy stoją marmurowe sarkofagi cesarza Fryderyka III i jego żony Wiktorii. Rzeźby nagrobne wykonał Reinhold Begas. W aneksie natomiast znajdują się sarkofagi synów pary cesarskiej: Zygmunta i Waldemara, przeniesione z zakrystii kościoła w 1892.

Od 1991 przy schodach prowadzących do ołtarza stoi sarkofag króla Fryderyka Wilhelma I, który początkowo spoczywał wraz z synem Fryderykiem Wielkim w kościele garnizonowym w Poczdamie, zniszczonym podczas II wojny światowej. W 1945 sarkofagi ewakuowano. Do 1953 stały w kościele św. Elżbiety w Marburgu (Hesja), później do 1991 znajdowały się na zamku Hohenzollern koło Hechingen (Badenia-Wirtembergia). Pomimo ewakuacji oryginalny sarkofag z czarnego marmuru został zniszczony – w mauzoleum znajduje się kopia.

W krypcie kościoła Pokoju oraz w mauzoleum spoczywają:

Portal Heilsbronn[edytuj | edytuj kod]

Portal Heilsbronn

W południowej części krużganków znajduje się ostatnie dzieło rzeźbiarza Christiana Daniela Raucha – grupa figuralna przedstawiająca Mojżesza w modlitwie, podtrzymywanego przez arcykapłanów Aarona i Hura.

Po stronie północnej krużganków znajduje się portal Heilsbronn, wejście do ogrodu Marly. Portal jest kopią romańskiego portalu w dawnym refektarzu w klasztorze Heilsbronn w Środkowej Frankonii. Architekt Ludwig Ferdinand Hesse zachwycił się portalem w czasie swojego pobytu w Heilsbronn w 1828. Po powrocie do Berlina zlecił budowę kopi portalu z czerwonej terakoty fabrykantowi Tobiasowi Feilnerowi. Jednak Fryderyk Wilhelm IV odrzucił projekt Hessego. Portal powstał dwa lata po śmierci króla. Oryginał z klasztoru Heilsbronn przeniesiono w 1884 r. do Niemieckiego Muzeum Narodowego (niem. Germanische Nationalmuseum) w Norymberdze, gdzie został praktycznie całkowicie zniszczony w czasie działań wojennych w 1945.

Park[edytuj | edytuj kod]

Na teren parku wokół kościoła prowadzą dwa wejścia: niska brama boczna w pobliżu Grünes Gitter oraz Brama Trzech Króli, dziś już nie używana, we wschodniej części parku w pobliżu wejścia przy obelisku. Druga brama została zaprojektowana w 1851 r. przez Ludwiga Ferdynanda Hessego. Zdobią ją figury trzech króli: Dawida, Salomona i Karola Wielkiego.

Na wschodzie znajduje się ogród pokoju (niem. Friedensgarten) ze sztucznym stawem (niem. Friedensteich) otaczającym budynki kościelne od północy i wschodu. Na zachodzie zaś rozciąga się 3 hektarowy ogród kuchenny Marly.

Przypisy

  1. Wzorowany na francuskich ogrodzie królewskim w Marly-le-Roi.
  2. Wolne tłumaczenie wersji niemieckiej napisu: Reinige dich von Sünden und nicht nur dein Antlitz.
  3. Biblia Tysiąclecia: Ps 26,8 (pol.). [dostęp 3 listopada 2012].
  4. W tłum. Lutra: Herr, ich habe lieb die Stätte deines Hauses und den Ort, da deine Ehre wohnt.
  5. Serce króla spoczywa w Pałacu Charlottenburg w Berlinie.
  6. Wolne tłumaczenie z jęz. niemieckiego: Hier ruhet in Gott, seinem Heilande, in Hoffnung einer seeligen Auferstehung und eines gnädigen Gerichts, allein begründet auf das Verdienst Jesu Christi unseres Allerheiligsten Erlösers und Einigen Lebens.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andreas Kitschke: Die Friedenskirche zu Potsdam-Sanssouci.Peda-Kunstführer Nr. 305. Pasawa: Kunstverlag PEDA, 1995. ISBN 3-930102-62-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons