Duch Święty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rom, Vatikan, Basilika St. Peter, Die Taube des Heiligen Geistes (Cathedra Petri, Bernini).jpg

Duch Święty (hebr. רוּחַ הַקֹּדֶשׁ Ruach ha-Kodesz, gr. τὸ ἅγιον Πνεύμα to hagion Pneuma lub τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον to Pneuma to hagion, łac. Spiritus Sanctus) – w religii chrześcijańskiej trzecia Osoba Trójcy Świętej, równa Ojcu i Synowi w bóstwie, majestacie, substancji i naturze[1]. Nie jest bytem zrodzonym, ani stworzonym. Pochodzenie Ducha Świętego interpretowane jest zależnie od tradycji chrześcijańskiej. Według tradycji zachodniej Duch pochodzi od Ojca i Syna, natomiast w tradycji wschodniejod Ojca przez Syna (zob. filioque). Według doktryn antytrynitarnych nie jest Osobą Boską, często uważana jest jedynie za przejaw działalności Bożej lub moc Bożą.

Stary Testament[edytuj | edytuj kod]

Duch Święty pojawia się wedle części komentatorów w Starym Testamencie już w drugim wersecie Księgi Rodzaju: „(...) a Duch Boży unosił się nad wodami”, jednakże należy przyjąć, iż użyte tu pojęcie Ducha Bożego (ruah) należy rozumieć jako wiatr, powiew, powietrze lub tchnienie[a]. Stąd w podanym tekście nie oznacza osoby Ducha Świętego, lecz twórczą moc Bożą. Duch Boży był czynny także w akcie stwórczym człowieka (Rdz 2,7)[2]. W języku hebrajskim występuje w rodzaju żeńskim. Nie jest hipostazą, lecz mocą działania prorockiego[3][4]. W dalszych księgach pojawia się jednak bardzo rzadko (por. Ps 104, 30). Chrześcijanie wierzą, że prorocy mówili za sprawą właśnie Ducha Świętego, co znalazło swój wyraz w powszechnym wyznaniu wiary: „(...) i mówił przez proroków (...)” (por. 1 Sm 10, 6). Co bardzo ważne, w pierwotnym greckim tekście tego nicejskiego wyznania wiary brakuje rodzajnika przy Duchu Świętym, co świadczy, że tego artykułu nie odnoszono do Trójcy Świętej. Innymi słowy: trzecia część Symbolu wskazuje przede wszystkim na Ducha Świętego nie jako na trzecią Osobę Boską, tylko na Ducha Świętego, jako na dar Boga dla historii w gminie wierzących w Chrystusa[5]. Księgi prorockie stanowią większą część Starego Testamentu, w którym Duch Jahwe był mocą nieosobową, przedstawianą w sposób antropomorficzny: jako ramię, oblicze lub tchnienie Boga[6]. Sam zaś Stary Testament objawia Ducha Świętego jako dar, jako działającą moc Bożą, lecz nie jako osobę[7][8]. Także Jezus, jako Mesjasz, miał działać pod wpływem mocy Bożej, gdy spoczął na nim Duch Jahwe. Duch ten nie oznaczał trzeciej osoby Trójcy, lecz nieosobową moc[9]. Także Nowy Testament nie zna pełnej manifestacji hipostazy Ducha Świętego[10]

Dary Ducha Świętego[edytuj | edytuj kod]

W Iz 11, 2 wymieniane są następujące dary Ducha Świętego[11]:

Pełnia darów wyrażana jest tu przez trzy pary tychże. Przyjęta w teologii i liturgii liczba siedmiu darów Ducha Świętego (siedem było dla Izraelitów liczbą doskonałą) powstała stąd, że powtarzany w wierszu trzecim hebrajski wyraz „bojaźń”, został przetłumaczony w Septuagincie oraz Wulgacie jako „pobożność”[11]. W katechizmie zamiast „wiedzy” wspomina się „umiejętność”.

Nowy Testament[edytuj | edytuj kod]

Jezus nazywa Go „Duchem-Pocieszycielem” (gr. Parakletos – Obrońca, np. w sądzie; w opozycji do Diabolos – Oskarżyciela: por. Ap 12, 10de) oraz „Duchem Prawdy” (por. J 15, 26-27). Pierwsze objawienie Ducha Świętego ma miejsce podczas chrztu Jezusa. Wówczas Duch Święty objawił się pod postacią białej gołębicy i zwyczajowo tak się go przedstawia na wszelkich obrazach. Duch Święty jest także obecny w momencie Zwiastowania (Łk 1, 35) oraz podczas nawiedzenia św. Elżbiety przez Marię z Nazaretu (Łk 1, 41). Jezus obiecuje go zesłać na apostołów jako moc po swoim Wniebowstąpieniu (Łk 24,49). Wydarzenie to miało miejsce pięćdziesiąt dni po Jego śmierci (zob. Zesłanie Ducha Świętego), kiedy Duch objawił się poprzez języki jakby z ognia nad głowami apostołów oraz szum z nieba, jakby podmuch silnego wiatru, który napełnił pomieszczenie, w którym przebywali i zaczęli mówić innymi językami tak jak im Duch poddawał.Nie były to języki wyuczone, ale języki potwierdzające, że na Apostołów zstąpił Duch Święty. Biblia w Nowym Testamencie używa określeń: zadatek, pieczęć Ducha Świetego, rękojmia dziedzictwa naszego. Odtąd apostołowie rozpoczęli głoszenie Ewangelii na całym świecie w mocy Bożej, a nie w mądrości ludzkiej. Dodatkowo Jezus przyrzekł, że w chwili prześladowań Duch pomoże stawić czoła wrogom (por. Mt 10, 19-20). W dwunastym rozdziale Ewangelii Mateusza Jezus napomina, że każdy grzech i bluźnierstwo będą odpuszczone ludziom, ale bluźnierstwo przeciwko Duchowi nie będzie odpuszczone (Mt 12.31).

„Idźcie więc i czyńcie uczniami wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego” (Mt 28, 19)

Podkreślić należy pewną egzegetyczną trudność w tym, że w żadnym tekście Pisma nie znajdujemy dialogu Ducha Świętego z Synem lub Ojcem[12]. Nigdzie też Pismo wprost nie mówi, że Duch Święty jest Bogiem[13][14]. Jednak w Dziejach Apostolskich Piotr Apostoł w rozmowie z Ananiaszem zwraca się do niego w słowach: dlaczego szatan zawładnął twym sercem, że skłamałeś Duchowi Świętemu i odłożyłeś sobie część zapłaty za ziemię.(...) Jakże mogłeś dopuścić myśl o takim uczynku? Nie ludziom skłamałeś, lecz Bogu (Dz. Ap. 5.3-4).

Charyzmaty[edytuj | edytuj kod]

W Nowym Testamencie oraz w późniejszej Tradycji (por. 1 Kor 12) wyróżniono następujące dary Ducha Świętego – tzw. charyzmaty:

  • słowo mądrości,
  • słowo poznania,
  • wiary,
  • prorokowania (czyli przekazywania Słowa Bożego),
  • języków (dar mówienia obcymi językami – tzw. glosolalia),
  • tłumaczenia języków,
  • uzdrawiania,
  • czynienia cudów,
  • rozpoznawania duchów.

Są to dary, manifestujące się jako nadprzyrodzone, cudowne.

W Ef 4:7-16 są natomiast wymienione dary, objawiające się w posługach:

  • apostolstwa
  • proroctwa
  • ewangelistów
  • pasterstwa (stąd: pastorstwa) i nauczania (pełniona w Kościołach chrześcijańskich przez księży, pastorów, nauczycieli-wykładowców i duszpasterzy).

Mają one ważne znaczenie dla funkcjonowania Kościoła jako społeczności.

Znaczenie darów Ducha Świętego[edytuj | edytuj kod]

Dary Ducha Świętego, zwane również darami łaski (nie można na nie zasłużyć, udziela ich Bóg według własnej woli) są nadprzyrodzonym wyposażeniem Kościoła, jako zgromadzenia wiernych w następujących celach:

  • ewangelizacji w charakterze powszechnym (jako obowiązek każdego wierzącego) i z powołania (np. urząd ewangelisty) przez ogół wierzących lub ich reprezentantów;
  • pełnienia różnego rodzaju służb w Kościele dla jego wzrostu;
  • dawania świadectwa uświęconego życia.

Owoce Ducha Świętego[edytuj | edytuj kod]

Skutkiem działania łaski Ducha Świętego w duszy są zawsze coraz obfitsze owoce Ducha (Konstytucja dogmatyczna o Kościele, nr 34). W Liście do Galatów 5, 22-23 są wymienione następujące cechy-owoce działania Ducha Świętego w życiu wierzącego:

Oczywiście, nie jest to lista zamknięta, tradycyjnie przyjmuje się również takie cnoty, jak np.:

  • wspaniałomyślność,
  • łaskawość,
  • skromność,
  • czystość.

Przy czym są one rozwinięciem cech, wymienionych w tekście biblijnym.

Wszystkie owoce Ducha Świętego zawierają się de facto w jednym – w miłości. Są one efektem życia w społeczności z Bogiem.

Pisma pierwszych chrześcijan[edytuj | edytuj kod]

Duch Święty w literaturze pierwszych wieków przedstawiany jest nie tylko jako istniejący, ale przede wszystkim jako działający[15].

Spośród wielu pism Orygenesa, które odnoszą się do Ducha, najwięcej dotyczy jego dynamicznego działania w środowisku chrześcijańskim, objawiającego się natchnieniem Pisma, jego zrozumienia, darów nadprzyrodzonych oraz uświęcenia. Według Orygenesa, Duch Święty – wraz z Synem – nie stoi na równym poziomie z Ojcem. Według niego, Duch nie ma formy, postaci i kształtu[16][17][18].

W tekstach Ireneusza ciężko znaleźć znamion osoby Ducha. Jest raczej Bożą substancją i mocą działającą ku porządkowaniu. Nie wydaje się więc aby tworzył Trójcę osób. Na Jezusa zstępuje jako moc, nie jako osoba. Według Ireneusza, Duch Święty jest palcem Bożym[19][20].

Euzebiusz z Cezarei – podobnie jak Orygenes – uznaje Ducha Świętego za pierwsze z Bożych dzieł[21]. Euzebiusz pisze o Duchu jako o wtórnym światła odblasku[22].

Największy obrońca Ducha Świętego, Bazyli Wielki, nigdy nie mówi wprost, że Duch Święty jest Bogiem, ograniczając się jedynie do terminologii biblijnej[23].

Niemal wszyscy pisarze chrześcijańscy są zgodni co do pochodzenia Ducha Świętego: pochodzi od Ojca. Syn posyła Go do swych uczniów. Takie stanowisko zajmuje Augustyn z Hippony[24].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. W talmudycznym traktacie Chagiga 15a Ducha Bożego unoszącego się nad wodami porównano do unoszenia się gołębicy (Nowy komentarz biblijny – Ewangelia według świętego Mateusza, Edycja św.Pawła 2005 cz.1, s. 167)

Przypisy

  1. Synod w Toledo (675): Symbol wiary. W: Breviarium fidei.... s. 160-161.
  2. Materiały pomocnicze do wykładów z biblistyki, tom VI, KUL, Lublin 1983, s. 51
  3. Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski ST (t.2), VOCATIO 2008 (L.Koehler, W.Baumgartner, J.J.Stamm), s.247, 249
  4. Początki Teologii Kościoła, Henryk Pietras SJ, WAM 2000, s.236
  5. Wprowadzenie w chrześcijaństwo, Joseph Ratzinger, Znak 1970, s.277
  6. Materiały pomocnicze do wykładów z biblistyki, tom VI, KUL, Lublin 1983, s. 50
  7. Nowy komentarz biblijny – Księga Izajasza rozdz.1-12, Edycja św.Pawła 2010 cz.1, s.613
  8. Tomasz Jelonek, Teologia biblijna, PETRUS 2011, s. 52.
  9. Materiały pomocnicze do wykładów z biblistyki, tom VI, KUL, Lublin 1983, s. 55
  10. Collectanea Theologica 2000/4, Przegląd Teologiczny WUKSW, s.166
  11. 11,0 11,1 Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, wyd 3. popr., Wydawnictwo Pallottinum, Poznań-Warszawa 1990 (tzw. Biblia Tysiąclecia)
  12. Nowy komentarz biblijny – Ewangelia według świętego Jana, Edycja św.Pawła, 2010 cz.2, s.142
  13. Początki Teologii Kościoła, Henryk Pietras SJ, WAM 2000, s.266
  14. Bóg zbawienia – początki dogmatu, Bernard Sesboue SJ tom 1, Wydawnictwo M, 1999, s.241
  15. Collectanea Theologica 2000/4, Przegląd Teologiczny WUKSW, s.170,173,179; Początki Teologii Kościoła, Henryk Pietras SJ, WAM 2000, s.260
  16. Orygenes, Komentarz do Listu świętego Pawła do Rzymian, ATK t.LVII Warszawa 1994, s.24
  17. Początki Teologii Kościoła, Henryk Pietras SJ, WAM 2000, s.259
  18. Orygenes, Komentarz do Ewangelii Jana, fragment 20
  19. Początki Teologii Kościoła, Henryk Pietras SJ, WAM 2000, s.245, 250-252
  20. Ireneusz z Lyonu, Wykład nauki apostolskiej 26
  21. Początki Teologii Kościoła, Henryk Pietras SJ, WAM 2000, s.194, 258
  22. Euzebiusz, Historia Kościoła X/4:65
  23. Bóg zbawienia – początki dogmatu, Bernard Sesboue SJ, tom 1, Wydawnictwo M 1999, s.241
  24. Wprowadzenie do teologii patrystycznej, Luigi Padovese, WAM 1994, s.71,72

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła. Aron Głowacki, Ignacy Bieda. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1998. ISBN 83-7015-360-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]