Krąpiel pierzastodzielna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krąpiel pierzastodzielna
Tacca pinnatifida 2.jpg
Systematyka[1]
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klad okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd pochrzynowce
Rodzina krąpielowate
Rodzaj krąpiel
Gatunek krąpiel pierzastodzielna
Nazwa systematyczna
Tacca leontopetaloides (L.) Kuntze
Revis. Gen. Pl. 2: 704 (1891)
Synonimy

Tacca pinnatifida J.R.Forst. & G.Forst.
Tacca pinnatifolia Gaertn.
Tacca involucrata Schumach. & Thonn.
Tacca pinnatifida subsp. involucrata (Schumach. & Thonn.) H.Limpr.
Tacca dubia Schult. & Schult.f.
Tacca phallifera Schult. & Schult.f.
Tacca gaogao Blanco
Tacca madagascariensis Bojer
Tacca maculata Zipp. ex Span.
Tacca quanzensis Welw.
Tacca artocarpifolia Seem.
Tacca brownii Seem.
Tacca pinnatifida var. brownii (Seem.) F.M.Bailey
Tacca oceanica Seem.
Tacca viridis Hemsl.
Tacca abyssinica Hochst. ex Baker
Tacca pinnatifida var. acutifolia H.Limpr.
Tacca involucrata var. acutifolia (H.Limpr.) H.Limpr.
Tacca pinnatifida subsp. interrupta Warb. ex H.Limpr.
Tacca pinnatifida subsp. madagascariensis H.Limpr.
Tacca madagascariensis (H.Limpr.) H.Limpr.
Tacca umbrarum Jum. & H.Perrier
Tacca pinnatifida var. paeoniifolia Domin
Tacca pinnatifida var. permagna Domin
Tacca brownii var. paeoniifolia Limpr.
Tacca hawaiiensis H.Limpr.
Tacca pinnatifida f. obtusata Limpr.[2]

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Krąpiel pierzastodzielna (Tacca leontopetaloides (L.) Kuntze) – gatunek wieloletnich, ziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny krąpielowatych (Taccaceae), występujący w Afryce, Azji, Australii i Oceanii[2], zasiedlający wybrzeża oraz stale lub okresowo wilgotne obszary nizinne, głównie lasy. Komórki tych roślin posiadają 30 chromosomów, tworzących 15 par homologicznych[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Średniej wielkości rośliny zielne.
Łodyga
Masywne, bulwiaste, kuliste lub wydłużone kłącze. Łodyga kwiatonośna tworzy bezlistny głąbik.
Liście
Wszystkie liście wyrastają odziomkowo, są duże i ogonkowe.
Kwiaty
Kwiaty obupłciowe, promieniste, górne, 6-pręcikowe, szypułkowe, zebrane w baldachopodobną wierzchotkę, wyrastającą na bezlistnym głąbiku. Kwiatostan wsparty jest podsadkami, tworzącymi pokrywę, i licznymi, nitkowatymi, opadającymi przysadkami. Okwiat pojedynczy, sześciolistkowy. Pręciki położone w 2 okółkach. Nitki pręcików krótkie, płaskie, tworzące łącznie z szerokimi łącznikami pylników rodzaj kapturka nad zgiętymi główkami pręcika. Główki pręcików skierowane do wewnątrz kwiatu, otwierające się przez podłużną szczelinę. Słupek synkarpiczny, zbudowany z 3 owocolistków. Zalążnia jednokomorowa, o ścianach tworzących 6 żeberek[3].

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Rośliny spożywcze

Już w starożytności kłącza tej rośliny były ważnym źródłem skrobi, której zawierają nawet do 30%. Gatunek ten był niegdyś podstawową rośliną pokarmową dla mieszkańców Polinezji[4]. Obecnie jest nadal uprawiany jako roślina spożywcza, aczkolwiek w coraz mniejszym stopniu, głównie przez rdzenną ludność Indii, Australii i Oceanii. Gorzkie garbniki[5] zawarte w kłączach usuwane są przez wielokrotne płukanie w świeżej wodzie[6] lub gotowanie[7]. Pozyskiwana skrobia dodawana jest do potraw tak jak mąka ziemniaczana[6]. W handlu mączka ta znana jest jako "krochmal tacca", "arrow-root wschodnioindyjski" oraz "arrow-root tahitański"[4]. Na Jawie wyrabia się z niej słone ciasteczka deserowe. W Wietnamie jest często stosowanym dodatkiem do pieczywa. Na Nowej Gwinei sporządza się z tej mączki miękkie placki, pieczone owinięte w liście[7]. Krąpiel pierzastodzielna w rejonie upraw łatwo dziczeje i w efekcie rozprzestrzenia się wokół osad, utrzymuje się także w obrębie porzuconych dawniej pól. Jest przysmakiem swobodnie wypasanej trzody i dlatego zwana bywa zwyczajowo "świńską rzepą"[7].

Świeże kłącze krąpieli pierzastodzielnej[8]
Wartości odżywcze na 100 g produktu
Składniki pokarmowe Witaminy Składniki mineralne
woda 71,3 g witamina A b.d. magnez b.d.
energia 122 kcal witamina B1 b.d. fosfor b.d.
błonnik 5,5 g witamina B2 b.d. żelazo b.d.
białko 2,3 g witamina B6 b.d. sód b.d.
tłuszcze 1,5 g witamina C 47 mg wapń b.d.
węglowodany 28,4 g witamina PP b.d. potas b.d.
Rośliny lecznicze

W ajurwedzie kłącze tej rośliny jest stosowane jako środek ściągający, wiatropędny i przeciwrobaczy w takich schorzeniach jak hemoroidy, hemofilia, choroba wrzodowa, kolka, powiększenie śledziony, wymioty, astma oskrzelowa, zapalenie oskrzeli, słoniowacizna i helmintoza. W badaniach potwierdzono w tym surowcu obecność fitosterolu (beta-sitosterolu), alkoholu cetylowego i taccaliny[9].

Przypisy

  1. Peter F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001 (z późn. zm.). [dostęp 2011-02-16].
  2. 2,0 2,1 Rafael Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-02-16].
  3. 3,0 3,1 K. Kubitzki: Taccaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 425-428. ISBN 3-540-64060-6. (ang.)
  4. 4,0 4,1 Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 356-357, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2. (pol.)
  5. J. G. Rohwer: Atlas roślin tropikalnych. Warszawa: Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2002, s. 218. ISBN 83-7311-378-9. (pol.)
  6. 6,0 6,1 Peter Hanelt, R. Büttner, Rudolf Mansfeld: Mansfeld's encyclopedia of agricultural and horticultural crops (except ornamentals). Berlin ; New York: Springer, 2001, s. 2175. ISBN 978-3-540-41017-1. (ang.)
  7. 7,0 7,1 7,2 J. i K. Węglarscy: Użyteczne rośliny tropików. Poznań: Bogucki Wydawnictwo naukowe, 2008, s. 547-548. ISBN 978-83-61320-17-3. (pol.)
  8. Janette Brand Miller, Keith W. James, Patricia M. A. Maggiore: Tables of composition of Australian aboriginal food. Canberra, ACT: Aboriginal Studies Press, 1993, s. 109-110. ISBN 978-0-85575-242-2. (ang.)
  9. C. P. Khare: Indian medicinal plants. New York: Springer, 2007, s. 642. ISBN 978-0-387-70637-5. (ang.)