Muchomor czerwony
| Muchomor czerwony | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | pieczarkowce |
| Rodzina | muchomorowate |
| Rodzaj | muchomor |
| Gatunek | muchomor czerwony |
| Nazwa systematyczna | |
| Amanita muscaria (L.) Lam.[2] Encycl. Méth. Bot. 1: 111 (Paryż, 1783) |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Muchomor czerwony (Amanita muscaria (L.) Lam.) – gatunek grzybów należący do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae).
Morfologia [edytuj]
- Kapelusz
- Średnica do 20 cm. U bardzo młodych okazów kulisty, potem półkulisty, z czasem niskołukowaty, a u starszych okazów płaski i nieco wgłębiony na środku. Powierzchnia gładka, u starszych okazów przy brzegu delikatnie karbowana. Początkowo okryty jest białawą osłoną. Po jej rozerwaniu na kapeluszu pozostają białe lub białożółte łatki. W czasie wilgotnej pogody jest lepki[3].
- Blaszki
- Białe lub bladożółtawe, brzuchate, gęsto ustawione, wolne[3].
- Trzon
- Wysokość do 20 cm, grubość do 3 cm. Jest walcowaty, łatwo wyłamujący się, za młodu pełny, potem pusty. Kolor biały lub żółty, posiada obwisły, biały (czasami żółtawy) pierścień. Nasada bulwiasta, otoczona kilkoma rzędami wałeczkowatych zgrubień i bez wyraźnej pochwy[3].
- Miąższ
- Biały, kruchy, nie zmienia koloru po uszkodzeniu, bez zapachu i o łagodnym smaku[3].
- Wysyp zarodników
- Biały. Zarodniki gładkie, elipsowate, o rozmiarach 9-11 × 6-9 μm[4].
Zmienność [edytuj]
Występuje w trzech odmianach[2]:
- Amanita muscaria var. aureola (Kalchbr.) Quél.
- Amanita muscaria var. formosa (Pers.) Bertill.
- Amanita muscaria var. muscaria (L.) Lam.
Występowanie [edytuj]
W Europie Środkowej bardzo pospolity[5]. W Polsce również bardzo pospolity. Rośnie w różnego typu lasach liściastych, iglastych i mieszanych. Owocniki pojawiają się od lata do późnej jesieni[4][5].
Znaczenie [edytuj]
We wszystkich atlasach grzybów opisywany jest jako grzyb trujący. Ze względu na charakterystyczny wygląd, do przypadkowych zatruć dochodzi rzadko, najczęściej u dzieci. Bywają zatrucia samobójcze i u osób spożywających ten gatunek grzyba w celach odurzających.
W krajach europejskich używano go w przeszłości jako trucizny na muchę domową, jednak bez większego skutku[6].
Własności trujące [edytuj]
Zawiera muskarynę – trujący alkaloid o działaniu parasympatykomimetycznym, oraz pochodne 3-hydroksyizoksazolu, kwas ibotenowy i muscymol (panteryna). Wieland i Motzel w 1953 zidentyfikowali bufoteninę jako substancję halucynogenną, żadne późniejsze badania jednak nie potwierdziły jej obecności w muchomorach; współcześnie uważa się, że jej nie zawierają[7].
Głównym trującym składnikiem wbrew łacińskiej nazwie grzyba, nie jest muskaryna, lecz kwas ibotenowy[5]. Muskaryna występuje w muchomorze czerwonym w znikomej ilości (około 0,0002%)[6]. Kwas ibotenowy jest nietrwały i przechodzi w mniej szkodliwy muscymol. Dlatego właśnie świeże osobniki są znacznie bardziej trujące niż suche. Ze względu na przeciwstawne działanie składników toksycznych objawy zatrucia są mniej wyrażone. Są to: ślinotok, rozszerzenie źrenic, pocenie się, zaczerwienienie skóry, wymioty, biegunka, duszność, zwolnienie (a czasami przyspieszenie) tętna, suchość w ustach. Często dołączają się dalsze objawy: pobudzenie mózgu, drgawki kloniczne, napady szału, halucynacje. Przy większych dawkach następuje śmierć wskutek porażenia oddechu[8].
Leczenie przeprowadza się w warunkach szpitalnych, polega ono na wykonaniu płukania żołądka oraz leczeniu objawowym. Nie ma specyficznej odtrutki[8].
Znaczenie kulturowe [edytuj]
- Plemiona syberyjskie oraz Indianie Ameryki Południowej spożywali muchomora czerwonego do wprowadzania się w stan religijnego odurzenia[5].
- Stawiano również hipotezy, że był on składnikiem napojów: soma wymienianego w Wedach i haoma, używanego przez Persów.
- Olga Tokarczuk poświęciła muchomorowi sporo uwagi w swojej książce "Dom dzienny, dom nocny" (1998), gdzie przywołuje jego halucynogenne właściwości.
Gatunki podobne [edytuj]
Może być pomylony z muchomorem królewskim (Amanita regalis), który ma brunatny kolor, blaszki żółte i rośnie tylko pod świerkami[3]. lub z muchomorem cesarskim, ale ma on jaśniejszy, pomarańczowożółty kolor, trzon i blaszki żółte i bulwę trzonu otoczoną pochwą[9]. Bardzo młode okazy muchomora czerwonego, nie mające jeszcze łatek, mogą być pomylone z gołąbkiem winnym (Russula xerampelina)[5].
Przypisy
- ↑ Bisby, Roskov, Orrell, Nicolson, Paglinawan, Bailly, Kirk, Bourgoin, Baillargeon: 2009 Annual Checklist (ang.). W: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 18 maja 2013].
- ↑ 2,0 2,1 CABI Bioscience Databases (ang.). [dostęp 2012-01-02].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ 4,0 4,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ 6,0 6,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
- ↑ Psychoactive Amantas. [dostęp 2012-01-19].
- ↑ 8,0 8,1 Tadeusz Chmielewski: Farmakologia. PZWL: 1966.
- ↑ Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
