Jan XXIII

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy papieża. Zobacz też: artykuł dotyczący filmu „Papież Jan XXIII” oraz artykuł na temat antypapieża Jana XXIII.
Jan XXIII
Ioannes Vicesimus Tertius
Angelo Giuseppe Roncalli
Święty Kościoła katolickiego
Jan XXIII w dniu wyboru 28 października 1958
Jan XXIII w dniu wyboru 28 października 1958
Herb Jan XXIII Obedientia et pax
Posłuszeństwo i pokój
Kraj działania  Włochy
 Watykan
Data i miejsce urodzenia 25 listopada 1881
Sotto il Monte
Data i miejsce śmierci 3 czerwca 1963
Watykan
papież
Okres sprawowania od 28 października 1958 do 3 czerwca 1963
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 10 sierpnia 1904
Nominacja biskupia 3 marca 1925
Sakra biskupia 19 marca 1925
Kreacja kardynalska 12 stycznia 1953
Pius XII
Pontyfikat 28 października 1958
Odznaczenia
Najwyższy Order Chrystusa Order Złotej Ostrogi II Klasa – Kawaler (Dama) Krzyża Wielkiego Orderu Krzyż Wielki Pierwszej Klasy Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego Order Rycerski Świętego Sylwestra Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jan XXIII w Wikicytatach
Strona internetowa duchownego
Święty
Jan XXIII
papież
biskup Rzymu
Pope John XXIII - Porto Viro - Rovigo.jpg
Popiersie Jana XXIII w Porto Viro
Data beatyfikacji 3 września 2000
Plac Świętego Piotra
przez Jana Pawła II
Data kanonizacji 27 kwietnia 2014
Plac Świętego Piotra
przez Franciszka
Wspomnienie 3 czerwca i 11 października
Patron nuncjuszy apostolskich
Szczególne miejsca kultu Bazylika św. Piotra na Watykanie

Jan XXIII (łac. Ioannes XXIII, właśc. Angelo Giuseppe Roncalli; ur. 25 listopada 1881 w Sotto il Monte, zm. 3 czerwca 1963 w Watykanie[1]) – patriarcha Wenecji (1953-1958), papież i 3. Suweren Państwa Miasto Watykan w okresie od 28 października 1958 do 3 czerwca 1963[2], święty Kościoła katolickiego[3].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wczesne życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Sotto il Monte (obecnie Sotto il Monte Giovanni XXIII – nazwane na cześć papieża), w prowincji Bergamo we Włoszech 25 listopada 1881 roku. Jego rodzina osiadła w tej miejscowości w XV wieku, choć pewne jej gałęzie zamieszkiwały inne części Włoch. Rodzice przyszłego papieża byli biednymi rolnikami[1]. Ojciec, Giovanni Battista Roncalli[4], był dzierżawcą. Dopiero w latach późniejszych udało mu się wykupić dom rodzinny oraz fragment pola od hrabiego Ottavio Morianiego. Matka, Marianna Giulia Mazzola[4], była gospodynią domową. Wprowadzała ona również do domu religijną atmosferę[5]. Pierwszą Komunię przyjął w 1888, natomiast bierzmowany był rok później[4].

Angelo Roncalli ukończył trzyklasową wiejską szkołę powszechną. Od 8. roku życia uczył się łaciny u miejscowego proboszcza. W 1891 r. dzięki protekcji dostał się do gimnazjum w odległym o 7 km od rodzinnej wioski miasteczku Celana, w którym naukę musiał jednak przerwać już po roku. W październiku 1893 r. 12-letni Angelo rozpoczął naukę w małym seminarium duchownym w Bergamo[4]. Było to możliwie dzięki pomocy finansowej proboszcza, ponieważ na opłacanie czesnego rodzina nie mogła sobie pozwolić. Tu szybko nadrobił braki i stał się jednym z najlepszych seminarzystów. Pasjonowały go nauki humanistyczne, a w szczególności historia[5]. W Bergamo dokonał się rozwój intelektualny przyszłego papieża. Ukończył gimnazjum, liceum, a mając 19 lat był już na trzecim roku teologii[4]. 3 stycznia 1901 r. został przeniesiony do seminarium papieskiego św. Apolinarego w Rzymie jako stypendysta fundacji księdza Casaroli. Rok później musiał na kilka miesięcy przerwać naukę z powodu konieczności odbycia zasadniczej służby wojskowej, gdzie w 1902 dosłużył się stopnia sierżanta[4]. W grudniu 1903 r. otrzymał święcenia diakonatu. 8 czerwca 1904 r., po ukończeniu czwartego roku teologii, złożył wniosek o święcenia prezbiteriatu, które otrzymał 10 sierpnia w kościele Santa Maria in Monte Santo na Piazza del Popolo[5]. Trzy tygodnie przed święceniami uzyskał doktorat z teologii[4].

Pod koniec 1904 r. młody ksiądz zapisał się na wydział prawa kanonicznego, jednakże już w kwietniu 1905 r. przerwał studia, gdyż 9 kwietnia otrzymał funkcję sekretarza nowego biskupa Bergamo Giacomo Radiniego-Tedeschi[4]. Pełnił ją przez 10 lat, aż do śmierci Radiniego w sierpniu 1914 r. Oprócz obowiązków sekretarza Roncalli wykładał również w seminarium duchownym historię Kościoła oraz apologetykę[2]. Był diecezjalnym kapelanem Akcji Katolickiej kobiet, wiele czasu spędzał w bibliotekach i archiwach. W 1905 r. rozpoczął pracę nad wydawnictwem źródłowym „Akta wizytacji apostolskiej diecezji Bergamo przez św. Karola Boromeusza”[1]. Pracę tę ukończył dopiero w 1957 r., już jako kardynał. W 1908 r. opublikował swoją pierwszą książkę – „Kardynał Cezary Baroniusz. Z okazji trzechsetlecia śmierci”, zaś w 1912 r. wydał monografię „Wyższe miłosierdzie w Bergamo i inne dzieła dobroczynne zaprowadzone przez Zgromadzenie Miłosierdzia”[5].

Herb kardynalski Angelo Giuseppe Roncalliego

W 1915 roku, na początku I wojny światowej, został powołany do wojska, gdzie początkowo był sanitariuszem, a następnie kapelanem (służbę pełnił do 1918)[2]. W 1925 roku papież Pius XI mianował go Oficjałem w Bułgarii, a także tytularnym arcybiskupem Areopolis[1]. Sakry udzielił mu kardynał Giovanni Tacci Porcelli. Jako swoje hasło biskupie wybrał Obedientia et Pax[4] (Posłuszeństwo i Pokój), które stało się jego mottem przewodnim. W 1931 został nominowany delegatem apostolskim w Bułgarii. W 1935 został delegatem apostolskim w Turcji i Grecji[2]. Po wybuchu II wojny światowej korzystając ze statusu dyplomatycznego pomagał ludziom prześladowanym przez hitlerowców, m.in. wysyłając do Palestyny podrobione świadectwa chrztu i imigracji dla Żydów węgierskich[6]. Ambasador niemiecki Franz von Papen ocenił, że Roncalli uratował około 24 tysiące żydów[7]. W 1944 roku papież Pius XII mianował go nuncjuszem apostolskim w Paryżu, a od 1951 także stałym obserwatorem przy UNESCO[2].

12 stycznia 1953 został mianowany kardynałem, a trzy dni później patriarchą Wenecji[4]. Prezydent Francji Vincent Auriol powołał się na stary przywilej francuskich królów i sam włożył czerwony kapelusz na głowę kardynała Roncalli w czasie ceremonii w Pałacu Elizejskim[4]. Jako kardynał był członkiem trzech kurialnych dykasterii: Kongregacji ds. Kościołów Wschodnich, Kongregacji Rozkrzewiania Wiary i Kongregacji ds. Zakonników[8].

Od 1 marca 1896 r. należał do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich[9][10].

Wybór na papieża[edytuj | edytuj kod]

Konklawe w 1958 trwało trzy dni, podczas których odbyło się dwanaście głosowań[1]. Ku zaskoczeniu samego Roncallego kardynałowie wybrali go 28 października, uznając go za "papieża przejściowego", ze względu na zaawansowany wiek (77 lat)[2].

Pontyfikat[edytuj | edytuj kod]

Wkrótce po wyborze Jan XXIII oznajmił, że jego głównym pragnieniem jest, by mógł być przede wszystkim pasterzem[1]. Zaraz potem podjął cztery ważne decyzje: zwiększył liczebność Kolegium Kardynałów (unieważniając dekret Sykstusa V), postanowił zwołać synod i sobór powszechny, a także zrewidować kodeks prawa kanonicznego[1]. Pierwszy w historii Rzymu Synod Biskupów odbył się w dniach 24-31 stycznia 1960 i był określany jak wstęp do soboru[2]. Historycy są jednomyślni, że najdonioślejszym wydarzeniem pontyfikatu Jana XXIII było zwołanie II soboru watykańskiego, którego zadaniem było otwarcie Kościoła na odłączonych i dostosowanie go do wymogów nowej epoki[2]. Pierwsza komisja przygotowująca sobór zaczęła obradować w czerwcu 1959[2]. Rok później papież utworzył dziesięć komisji soborowych i komisję główną[2]. Wkrótce potem rozesłał zapytania do biskupów świata z prośbą o propozycje tematów – odpowiedzi było na tyle dużo, że nie zdążono nawet wszystkich przygotować[2]. W Boże Narodzenie w 1961 papież postanowił, że sobór zostanie otwarty 11 października 1962 (początkowo przewidywał, że potrwa kilka miesięcy)[2]. Na obrady zaproszonych było 18 Kościołów niekatolickich, ale sam papież nie brał udziału w obradach[1]. Raz jednak interweniował, kiedy to schemat o Objawieniu został odrzucony większością Ojców soborowych lecz niewystarczającą większością 2/3 (papież skierował wówczas schemat do ponownych obrad specjalnej komisji)[1]. Pierwsza sesja soboru zakończyła się 8 grudnia 1962[2].

Zdaniem historyków żaden wcześniejszy papież nie podjął takich wysiłków na rzecz ekumenizmu jak Jan[1]. 5 czerwca 1960 utworzył Sekretariat Jedności Chrześcijan, mianując jego prefektem kardynała Augustina Bea[1]. 20 grudnia 1960 odbył godzinne spotkanie z Geoffreyem Fisherem, arcybiskupem Canterbury[1]. Było to pierwsze od 400 lat, od ekskomuniki Elżbiety I, spotkanie arcybiskupa Canterbury z papieżem[1]. Wymienił także (poprzez wysłanników) pozdrowienia z patriarchą Moskwy Aleksym i patriarchą Konstantynopola Atenagorasem[1]. Za zgodą papieża w 1961 obserwatorzy katoliccy wzięli udział w Światowej Radzie Kościołów w Delhi[1].

Udzielał się także w reformie liturgii: zatwierdził nowy brewiarz i mszał, a także wprowadził do kanonu mszalnego wspomnienie św. Józefa i wyraził zgodę na używanie języków narodowych w Kościołach unickich[1]. W sprawach dogmatycznych jego działanie jest oceniane jako nieco zachowawcze, jak np. gdy przestrzegł przed niebezpiecznymi treściami dzieł Pierre'a Teilharda de Chardin[1]. Już w pierwszym roku swojego pontyfikatu napisał cztery encykliki, z których najważniejsza, Ad Pedri Cathedram (wydana w czerwcu 1959), zawierała oficjalną zapowiedź soboru[2]. Trzy kolejne, które ukazały się od sierpnia do listopada 1959, traktowały o stanie kapłańskim, modlitwie różańcowej i pracy misyjnej[2]. W maju 1961 została wydana encyklika społeczna Mater et Magistra, w której powtórzył i odnowił przesłania Piusa XI i Leona XIII[1]. W podobnym tonie Jan XXIII wypowiedział się także w ostatniej swojej encyklice Pacem in terris (kwiecień 1963), gdzie nawiązał także do pokojowego współistnienia pomiędzy Zachodem a komunistycznym Wschodem[1]. Dodatkowo, podczas kryzysu kubańskiego, publicznie apelował do ZSRR i USA o ostrożność w działaniach, czym zaskarbił sobie sympatię prezydenta Kennedy'ego i I sekretarza Chruszczowa[1]. Dzięki temu ociepleniu stosunków dyplomatycznych, 7 marca 1962 Jan przyjął na audiencji córkę i zięcia Chruszczowa[2].

Wbrew panującemu przekonaniu papież Jan XXIII nie ekskomunikował 3 stycznia 1962 roku Fidela Castro[11]. Doszło jedynie do pogorszenia relacji, m.in. poprzez odpowiedź papieża na wiadomość od kubańskiego prezydenta, Dorticósa Torrado, w której wyraził swoje „szczere życzenia chrześcijańskiej pomyślności dla umiłowanego narodu Kuby”. Przesłanie miało jednak dość ekspansywny charakter. Również w tym samym czasie władze watykańskie podjęły decyzję o nieprzyjęciu listu uwierzytelniającego dla nowego ambasadora Kuby, Amado Blanco y Fernándeza. Napięcie stosunków wynikało z nagonki i prześladowań duchownych kościoła kubańskiego[12].

Człowiek Roku 1962 według magazynu „Time[13]. Jego sekretarzem osobistym był abp Loris Capovilla. Podczas gdy Pius XII zawsze patrzył w bok i ponad aparatem, gdy robiono mu zdjęcia, Jan XXIII patrzył wprost w obiektyw i uśmiechał się. Palił fajkę. Był pierwszym papieżem od 1870 roku, który odbył oficjalne spotkanie poza Watykanem – była to wizyta w więzieniu i jednym ze szpitali w Boże Narodzenie w 1958[1]. W 1962 odbył także podróż do Asyżu i Loreto[2]. Kreował 52 kardynałów na pięciu konsystorzach[4].

Choroba i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Grób papieża Jana XXIII w Watykanie

23 września 1962 u papieża zdiagnozowano raka żołądka, z którego miał kilka krwotoków[4]. Ostatnie publiczne wystąpienie Ojca Świętego odbyło się 11 maja 1963, kiedy to włoski prezydent Antonio Segni przyznał papieżowi nagrodę za zaangażowanie dla pokoju. Jego ostatnia publiczna wypowiedź zaś, dzięki przekazowi radiowemu, została skierowana do pątników zgromadzonych w sanktuarium u stóp Matki Boskiej Piekarskiej w Piekarach Śląskich[14]. 25 maja 1963 papież doznał kolejnej perforacji, wyniku której zapadł na zapalenie otrzewnej[4] i wymagał transfuzji krwi; miał też coraz wyższą gorączkę. O agonii papieża informowało szczegółowo polskich słuchaczy Radio Wolna Europa. Jan XXIII zmarł w Watykanie 3 czerwca 1963 roku o godzinie 19:49. Jego ostatnie słowa brzmiały: „Nie mam innej woli jak tylko wolę Boga. Ut unum sint. (łac. aby byli jedno)”. Pierwotnie grób Jana XXIII znajdował się w krypcie w podziemiach Bazyliki Świętego Piotra. Po beatyfikacji ciało papieża zostało złożone u stóp ołtarza św. Hieronima w Bazylice św. Piotra w Watykanie[15]. 5 lat później, 8 kwietnia 2005, w pierwotnym miejscu pochówku papieża pochowano Jana Pawła II[16].

Proces beatyfikacyjny i kanonizacyjny[edytuj | edytuj kod]

Pomniki Jana XXIII
Wrocław
Wrocław
Kanonizacja
Msza kanonizacyjna
Msza kanonizacyjna

Nazywany za życia „dobrym papieżem Janem[2]” (także „Janem Uśmiechniętym” i „Janem Pokornym”). Proces beatyfikacyjny rozpoczął się 18 listopada 1965[4]. Jan XXIII został ogłoszony, razem z Piusem IX, błogosławionym przez papieża Jana Pawła II 3 września 2000[17].

Cud, który przesądził o ogłoszeniu papieża Jana XXIII błogosławionym, miał miejsce w Neapolu 25 maja 1966 roku[18]. Uzdrowiona została siostra zakonna ze Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo – Caterina Capitani[18]. Zakonnica cierpiała na przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka. Choroba postępowała i niemożliwa z punktu widzenia medycyny była jakakolwiek poprawa[18]. Siostra wraz ze współsiostrami prosiła o wstawiennictwo Jana XXIII; miała zostać uzdrowiona po wizji[18]. Przypadek ten został zbadany przez zespół lekarzy współpracujących, jako konsultanci medyczni, przy Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych[18].

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest w dies natalis (3 czerwca)[19] lub 11 października – w rocznicę dnia, w którym nastąpiło uroczyste otwarcie Soboru Watykańskiego II[20].

5 lipca 2013 papież Franciszek wydał dekret w sprawie cudu za wstawiennictwem bł. Jana Pawła II i ogłosił że zostanie on kanonizowany razem z bł. Janem XXIII[21]. W przypadku Jana XXIII papież zdecydował o odstąpieniu od stwierdzenia cudu za wstawiennictwem błogosławionego[21]. Data kanonizacji obu papieży została ustalona na konsystorzu, który odbył się 30 września[22]. Tego dnia Papież Franciszek spotkał się z kardynałami na konsystorzu, podczas którego ogłosił i wyznaczył na dzień 27 kwietnia 2014, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego, kanonizację dwóch papieży Jana XXIII i Jana Pawła II[22]. Była to pierwsza podwójna kanonizacja papieży w XXI wieku i zarazem pierwsza kanonizacja głowy Kościoła od czasu kanonizacji Piusa X w 1954[23][24]. W Niedzielę Miłosierdzia Bożego papież Franciszek przy koncelebrze emerytowanego papieża Benedykta XVI odprawił na placu Św. Piotra mszę świętą kanonizacyjną obu papieży[3]. W uroczystości uczestniczyło wiele zagranicznych delegacji, w tym także z Polski[25]. We wrześniu 2014 papież Franciszek zarządził, że św. Jan XXII będzie czczony w liturgii całego Kościoła w randze wspomnienia dowolnego[26].

Dokumenty papieskie[edytuj | edytuj kod]

Encykliki Jana XXIII[edytuj | edytuj kod]

Encykliki są najważniejszymi i podstawowymi dokumentami papieskimi. Jan XXIII napisał ich osiem[27]:

  1. Ad Petri Cathedram – 29 czerwca 1959.
  2. Sacerdotii Nostri Primordia – 1 sierpnia 1959
  3. Grata Recordatio – 26 września 1959
  4. Princeps Pastorum – 28 listopada 1959
  5. Mater et Magistra – 15 maja 1961
  6. Aeterna Dei Sapientia – 11 listopada 1961
  7. Paenitentiam Agere – 1 lipca 1962
  8. Pacem in Terris – 11 kwietnia 1963

Inne dzieła[edytuj | edytuj kod]

Poczytnym stał się Dziennik duszy (wł. Il giornale dell’anima e altri scritti di pietà), który papież Roncalli zaczął pisać w 1895 i kontynuował każdego dnia aż do swej śmierci w 1963. Dzieło to przetłumaczono na wiele języków, w tym na język polski (tłum. Józefa Ledóchowska, Wydawnictwo Znak, Kraków 1965)[28].

Jako Angelo Giuseppe Roncalli wydał Il cardinale Cesare Baronio. Nel terzo centenario della sua morte (Monza, 1908) oraz Mons. Giacomo Maria Radini-Tedeschi, vescovo di Bergamo (Rzym, 1963).

Krytyka papieża Jana XXIII[edytuj | edytuj kod]

Wielu konserwatywnych katolików – tych, którzy krytykują Sobór Watykański II – uważa, że Jan XXIII zapoczątkował ruch odwracania się od prawdziwej wiary[29][30].

Współczesne teorie spiskowe[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy[kto?] uważają, że papież Jan XXIII celowo ukrywał tajemne przesłanie przekazane przez Pannę Maryję w objawieniach fatimskich[31].

Istnieje wiele informacji z lat 90 XX w. o rzekomym odnalezieniu pamiętnika papieża Jana, gdzie zawarł wizje przyszłości, takie jak powrót Jezusa w Nowym Jorku w 2000 r[potrzebne źródło]. Chociaż papież Jan istotnie prowadził pamiętnik[32], nie ma żadnego dowodu na to, że miał wizje przyszłości[33].

Odnowiciel Kościoła w perspektywie luterańskiej[edytuj | edytuj kod]

Jest uważany przez wiele organizacji protestanckich za reformatora chrześcijaństwa. Zarówno anglikanie, jak i luteranie pamiętają Jana XXIII jako odnowiciela Kościoła[potrzebne źródło]. Jan XXIII jest wspominany w roku liturgicznym części Kościołów luterańskich jako jeden z odnowicieli Kościoła (do grupy tej należą m.in. także Marcin Luter i Jan Kalwin)[potrzebne źródło]. Dzień 3 czerwca jest w luterańskim kalendarzu liturgicznym obchodzony jako Wspomnienie Jana XXIII, biskupa Rzymu[34]. Podczas wspomnienia biskupa Jana XXIII, używana jest biała szata liturgiczna. Wspomnienia nie obchodzą natomiast np. kościoły staroluterańskie.

W kulturze masowej[edytuj | edytuj kod]

We Włoszech zrealizowano dwa filmy telewizyjne opowiadające o życiu papieża Jana XXIII:

Jako Patriarcha Wenecji występuje w książce Marcin powraca z daleka Jana Dobraczyńskiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 449-452. ISBN 83-06-02633-0.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 173-176. ISBN 83-7006-437-X.
  3. 3,0 3,1 John XXIII and John Paul II inscribed in the Book Of Saints (ang.). News Vatican. [dostęp 2014-04-27].
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 Roncalli, Angelo Giuseppe (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-10-13].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Zygmunt Zieliński: Dzieje papieży. Wyd. I. T. 6: Od pontyfikatu Piusa XII do pontyfikatu Jana Pawła I. Poznań: Oficyna Wydawnicza DRUCK s.c, 2005, s. 83-88. ISBN 83-87172-87-1.
  6. Ogłoszą dowody na to że Jan XXIII ratował Żydów (pol.). Katolicka Agencja Informacyjna. [dostęp 2011-06-10].
  7. „Focus Ekstra” nr 2, kwiecień-czerwiec 2014, s. 40.
  8. Peter Hebblethwaite, John XXIII: Pope of the Century, Continuum 2005, s. 119.
  9. Przemówienie do braci i sióstr z całej rodziny serafickiej wygłoszone w patriarchalnej bazylice laterańskiej dnia 16 kwietnia 1959 r. w 750. rocznicę zatwierdzenia Reguły życia franciszkańskiego. W: Jan XXIII: Refleksje nad regułami franciszkańskimi. Warszawa-Kraków: Franciszkańskie Centra OFM, OFMConv, OFMCap, 2010, s. 37. ISBN 978-83-930164-2-6.
  10. Index ac status causarum beatificationis et canonizationis quae a Postulatione Generali OFM pertractantur. Rzym: Postulazione Generale OFM, 2009, s. 70.
  11. Nie było ekskomuniki na Fidela Castro (pol.). Katolicka Agencja Informacyjna. [dostęp 2013-10-13].
  12. Czy Fidel jest ekskomunikowany? (pol.). Fronda.pl. [dostęp 2013-10-13].
  13. Pope John XXIII, Person of the Year 1963 (ang.). Time. [dostęp 2013-10-13].
  14. Rozgłośnia Polska RWE: Kawalkada czasu 1952-1964 cz. IV. Dźwiękowa kronika wybranych wydarzeń historycznych. Monachium, 1964.
  15. Altar of St. Jerome (ang.). St. Peter's Basilica. [dostęp 2013-03-18].
  16. Świat: Papież Jan Paweł II pochowany pod Bazyliką św. Piotra. pmedia.pl.
  17. Mastai Feretti, Giovanni Maria (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-10-03].
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 Beatyfikacja "Dobrego Papieża" (pol.). niedziela.pl. [dostęp 2013-10-13].
  19. Maria Di Lorenzo: San Giovanni XXIII (Angelo Giuseppe Roncalli) (wł.). Enciclopedia dei Santi. [dostęp 2013-08-11].
  20. Błogosławiony Jan XXIII, papież (pol.). Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2013-10-13].
  21. 21,0 21,1 Pope Francis signs canonization decrees for John XXIII and John Paul II (ang.). News Vatican. [dostęp 2013-10-13].
  22. 22,0 22,1 Canonization date announced for Blessed Popes John Paul II and John XXIII (ang.). News Vatican. [dostęp 2013-09-30].
  23. Wspólna kanonizacja dwóch gigantów Kościoła. radiopik.pl. [dostęp 2014-04-13].
  24. Pierwsza kanonizacja papieża od 60 lat. deon.pl. [dostęp 2014-04-22].
  25. Delegacje polskich władz pojadą na kanonizację papieży (pol.). ekai.pl. [dostęp 2014-04-23].
  26. Jan XXIII i Jan Paweł II będą odtąd czczeni w liturgii całego Kościoła. [dostęp 2014-09-12].
  27. Giovanni XXIII. Encicliche (wł.). www.vatican.va. [dostęp 2011-06-10].
  28. Jan XXIII (papież: 1881-1963) (pol.). Biblioteka Narodowa. [dostęp 2011-06-10].
  29. ks. Rama P. Coomaraswamy (przekład: Mirosław Salawa): Posoborowi „papieże” – Jan XXIII (pol.). W: Rama P. Coomaraswamy, „The Destruction of the Christian Tradition”, 2006 [on-line]. Ultra montes, 2008. [dostęp 2011-10-25].
  30. ks. Francesco Ricossa (przekład z języków francuskiego i włoskiego: Iwona Olszewska): Roncalli (J-23) inauguruje ekumenizm (pol.). W: Artykuł z cyklu „Il Papa del Concilio” z czasopisma: „Sodalitium” (wersja włoska), nr 44, listopad 1996, s. 20-32. Wersja francuska: „Sodalitium”, nr 43, kwiecień 1997, s. 19-31. [on-line]. Ultra montes, 2006. [dostęp 2011-10-25].
  31. John XXIII against Fatima (ang.). The Catholic Counter–Reformation. [dostęp 2013-10-13].
  32. Jan XXIII: Pokój duszy. Kraków: Znak, 1965.
  33. Almost a saint: Pop John XXIII (ang.). American Catholic. [dostęp 2013-10-13].
  34. Christian Church Year (ang.). Evangelical Lutheran Church in America. [dostęp 2013-10-13].
  35. Papa Giovanni XXIII (wł.). Lux Vide. [dostęp 2011-06-10].
  36. Dobry papież (pol.). filmweb. [dostęp 2011-06-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Carlo Agostini
PrimateNonCardinal PioM.svg Patriarcha Wenecji
1953-1958
PrimateNonCardinal PioM.svg Następca
Giovanni Urbani
Poprzednik
Pius XII
Emblem of the Papacy SE.svg Papież
1958-1963
Emblem of the Papacy SE.svg Następca
Paweł VI