Carl Bosch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Carl Bosch
Carl Bosch
Data i miejsce urodzenia 27 sierpnia 1874
Kolonia (Niemcy)
Data i miejsce śmierci 26 kwietnia 1940
Heidelberg
Zawód inżynier-chemik
Narodowość niemiecka
Alma Mater Królewska Politechnika Berlińska, Uniwersytet w Lipsku
Stanowisko prezes
Pracodawca BASF, IG Farben

Carl Bosch (ur. 27 sierpnia 1874 w Kolonii, zm. 26 kwietnia 1940 w Heidelbergu) – niemiecki inżynier-chemik, przemysłowiec, specjalista w zakresie aparatury przemysłowej, jeden z twórców nowoczesnego przemysłu chemicznego w Niemczech, prezes BASF i IG Farben. Wykonywał prace badawcze nad syntezą amoniaku (metoda Habera i Boscha) i uwodornianiem węgla. W roku 1931 otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii, wraz z Friedrichem Bergiusem, za wkład w wynalezienie i rozwój chemicznych procesów wysokociśnieniowych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Kolonii, gdzie jego ojciec, Carl Bosch senior, prowadził firmę instalatorską[1] (instalacje wodno-kanalizacyjne i gazowe[2]). Wuj, Robert Bosch, zajmował się problemami konstrukcji świec zapłonowych. Prawdopodobnie rodzina ukierunkowała rozwój naukowo-technicznych zainteresowań Carla Boscha juniora. Po ukończeniu szkoły średniej podjął pracę w warsztacie mechanicznym jako metalowiec – w roku 1893 odbywał praktykę zawodową w Hucie Maria w Chocianowie (Marienhűtte Kotzenau)[3][4]. W latach 1894–1896 studiował metalurgię i inżynierię mechaniczną[1][2] (według części źródeł – chemię[5]) w Królewskiej Politechnice Berlińskiej w Charlottenburgu[a], a następnie przeniósł się na Uni­wersyt w Lipsku. W latach 1896–1898 wykonał w Lipsku pracę doktorską w dziedzinie chemii pod kierunkiem Johannesa Wis­licenusa (chemik-organik, współtwórca stechiometrii, autor pojęcia „izomeria geometryczna”), uzyskując doktorat w roku 1898[1][2][5][6].

Lata 1899–1919[edytuj | edytuj kod]

W roku 1899 został zatrudniony w BASF (Badische Anilin und Sodafabrik)[1][2][5][6][b] (według części źródeł – w roku 1914[7]). W firmie zajmował się problemami z zakresu technologii chemicznej oraz projektowaniem i budową aparatury przemysłowej[1][2][5][6].

W czasie I wojny światowej koncentrował się na zagadnieniach przemysłu azotowego, starając się rozwiązać problem zapotrzebowania na kwas azotowy, wykorzystywany do produkcji materiałów wybuchowych i nawozów azotowych. Współpracował z Fritzem Haberem w czasie wdrażania technologii syntezy amoniaku, opracowanej przez Habera w skali laboratoryjnej. W roku 1908 uruchomiono w Niemczech pierwszą instala­cję półtechniczną. Produkcję NH3 metodą Habera-Boscha w pełnej skali przemysłowej rozpoczęto w roku 1913[5] w nowym zakładzie Leuna-Werke, wybudowanym przez BASF. Od roku 1916 Bosch był członkiem zarządu tej firmy[1], a od roku 1919 – jej prezesem[1][7].

1
2
Przykłady urządzeń stosowanych do syntez amoniaku metodą Habera i Boscha
po lewej: urządzenia laboratoryjne Fritza Habera (przed 1908),
po prawej: jeden z reaktorów przemysłowych BASF (obecnie – monument przed Karlsruher Institut für Technologie)

W tymże roku uczestniczył w przygotowywaniach traktatu wersalskiego, kończącego I wojnę światową. Pełnił funkcję eksperta w czasie wstępnych rozmów dotyczących przemysłu, m.in. z przedstawicielami francuskiego przemysłu chemicznego na temat ekonomicznych konsekwencji traktatu dla zakładów w Niemczech[1].

Lata 1920–1940[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny Carl Bosch odegrał ważną rolę w tworzeniu spółki akcyjnej IG Farben AG (niem. Interessen-Gemeinschaft Farbenindustrie Aktiengesellschaft, pol. Wspólnota Interesów Przemysłu Farbiarskiego SA, rok 1925). Był członkiem zarządu IG Farben, a następnie – od roku 1935 – prezesem tej spółki. Przyczynił się do rozwoju m.in. zakładów przemysłowych wytwarzających benzynę syntetyczną metodą Bergiusa[1][7]. W roku 1931 otrzymał – wraz z Friedrichem Bergiusem – Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za osiągnięcia w zakresie rozwoju wysokociśnieniowych procesów technologicznych. Był jednym z nielicznych laureatów nagrodzonych za działalność przemysłową[5]. W czasie ceremonii wręczania Nagród wygłosił wykład na temat: The Development of the Chemical High Pressure Method During the Establishment of the New Ammonia Industry[6].

Poza pracą w BASF i IG Farben Carl Bosch prowadził badania i wykłady w Uniwer­sytecie w Heidelbergu (odbierał Nagrodę Nobla będąc afiliowanym przez ten Uniwersytet i IG Farben)[5][6]. W roku 1937 zastąpił Maxa Plancka na stanowisku prezesa Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft; pełnił tę funkcję w latach 1937–1940[8].

Poglądy polityczne[edytuj | edytuj kod]

Zakłady IG FarbenOświęcimiu (1941)

W okresie Republiki Weimarskiej Carl Bosch był członkiem Niemieckiej Partii Demokratycznej. Nie miał jednoznacznych poglądów politycznych: zdecydowanie krytykował antysemityzm narodowych socjalistów, jednak korzystał z profitów, wynikających z nazistowskich zamówień w IG Farben[8].

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Poza Nagrodą Nobla w dziedzinie chemii w roku 1931 Carl Bosch otrzymał m.in.[6]:

  • Liebig Memorial Medal od Stowarzyszenia Chemików Niemieckich (Verein Deutscher Chemiker),
  • Bunsen Medal od German Bunsen Society,
  • Werner-von-Siemens-Ring (zob. Werner von Siemens)
  • Golden Grashof Memorial Medal od Verein Deutscher Ingenieure (VDI),
  • Exner Medal od Austriackiej Federacji Związków Zawodowych,
  • Carl Lueg Memorial Medal od Stowarzyszenia Metalurgów Niemieckich.

Był członkiem licznych niemieckich i zagranicznych towarzystw naukowych i prezesem Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft (od roku 1937)[6][8].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Imię Carla Boscha i Fritza Habera nadano metodzie przemysłowej produkcji amoniaku z azotu i wodoru, której opracowanie jest uznawane za jedno z najważniejszych osiągnięć technologii chemicznej XX wieku. Znajduje to wyraz w tempie wzrostu produkcji NH3, porównywanym np. z eksplozją rozwoju robotyki[9].

Jednym z dowodów pamięci o zasługach Boscha jest poświęcone mu muzeum w Heidelbergu, otwartego w maju 1998 roku[4]. Zarząd BASF – obecnie firmy o międzynarodowym zasięgu – mieści się nadal w Ludwigshafen am Rhein, przy Carl-Bosch-Straße[10].

1
Siedziba BASF w Ludwigshafen am Rhein (Carl-Bosch-Straße[10])
2
Wzrost produkcji amoniaku
w latach 1940–2007

Życie osobiste[edytuj | edytuj kod]

W roku 1902 Carl Bosch poślubił Else Schilback. Mieli syna i córkę. Poświęcał czas na ustawiczne pogłębianie wiedzy, był zapalonym kolekcjonerem minerałów, kamieni szlachetnych, motyli i chrząszczy[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Studentami tej uczelni było wielu Polaków, m.in. Wojciech Korfanty (1873–1939) i polski chemik, Jan Czochralski (1885–1953).
  2. BASF – koncern chemiczny utworzony w roku 1861 w Mannheim, a w roku 1865 przeniesiony do Ludwigshafen. W XX wieku stał się największym koncernem chemicznym na świecie, zatrudniającym 95 tys. osób w kilkuset zakładach chemicznych na świecie (siedziba zarządu: Ludwigshafen).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Carl Bosch; Chemiker, Techniker, Industrieller (niem.). W: Biografia w LeMO [on-line]. Lebendiges Museum Online. [dostęp 2014-05-27].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Carl Bosch (August 27, 1874 - April 26, 1940); Engineered the Production of the Single Most Important Product Affecting the World’s Population - Synthetic Fertilizer (ang.). W: ScienceHeroes.com [on-line]. Holdings, Inc.. [dostęp 2014-05-27].
  3. Zbigniew Machoń: Bosch Carl (pol.). W: Leksykon ciechanowski [on-line]. www.cosanow.pl. [dostęp 2014-05-27].
  4. 4,0 4,1 Carl Bosch Museum (niem.). W: Strona internetowa muzeum [on-line]. www.carl-bosch-museum.de. [dostęp 2014-05-27].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 BOSCH Carl (1874-1940). „CHEMIK nauka-technika-rynek”. 63 (4). ChemPress (pol.). 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Carl Bosch (ang.). W: The Nobel Prize in Chemistry 1931 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-22].; Biographical. i The Development of the Chemical High Pressure Method During the Establishment of the New Ammonia Industry. W: Nobel Lecture [on-line]. 21 maja 1932.
  7. 7,0 7,1 7,2 Carl Bosch (ang.). W: Notable Names Database (NNDB) [on-line]. [dostęp 2014-05-22].
  8. 8,0 8,1 8,2 Carl Bosch 1937–1940. W: Max Planck Institutes > President > Former Presidents Carl Bosch [on-line]. [dostęp 2014-05-27].
  9. HABER & BOSCH Most influential persons of the 20th century (ang.). W: Jürgen Schmidhuber's page (according to Nature, July 29 1999) [on-line]. www.idsia.ch. [dostęp 2014-05-28].
  10. 10,0 10,1 BASF in Germany (niem.). W: Strona internetowa BASF; The Chemical Company [on-line]. www.deutschland.basf.com. [dostęp 2014-05-28].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]