Otto Hahn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Otto Hahn
Otto Hahn
Data i miejsce urodzenia 8 marca 1879
Frankfurt nad Menem
Imię i nazwisko przy narodzeniu Otto Hahn
Data i miejsce śmierci 28 lipca 1968
Getynga
Zawód fizykochemik
Narodowość niemiecka
Tytuł profesor
Alma Mater Uniwersytet w Marburgu
Uczelnia Uniwersytet Humboldtów
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą i Wstęgą Orderu Zasługi RFN Pour le Mérite Krzyż Żelazny I klasy (Cesarstwo Niemieckie) Krzyż Żelazny II klasy (Cesarstwo Niemieckie) Oficer Orderu Alberta (Saksonia) Królewski Order Rodu Hohenzollernów (Cesarstwo Niemieckie) Allgemeines Ehrenzeichen (Hesja) Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst (Austria) Oficer Legii Honorowej (Francja) Honorowy Rycerz Oficer Orderu Imperium Brytyjskiego Medal pro Ecclesia et Pontifice (Watykan)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Otto Hahn (ur. 8 marca 1879 we Frankfurcie nad Menem, zm. 28 lipca 1968 w Getyndze) – niemiecki fizykochemik. Laureat Nagrody Nobla (chemia, 1944) za prace nad rozszczepieniem jądra atomu[1]. Czasem uważany za "ojca" współczesnej technologii jądrowej.

Życie i kariera[edytuj | edytuj kod]

Dorastał w Monachium, studiował chemię i mineralogię na Uniwersytecie w Marburgu oraz na Uniwersytecie Ludwiga Maximiliana w Monachium. Otrzymał doktorat na Uniwersytecie Marburskim w 1901 roku. Od roku 1904 pracował w University College London (z Sir Wiliamem Ramsayem). W 1905 roku przeniósł się na McGill University w Montrealu gdzie pracował z Sir Ernestem Rutherfordem. W 1906 roku powrócił do Niemiec, gdzie pracował na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie z Emilem Fischerem.

W czerwcu 1911, podczas konferencji w Szczecinie, Otto poznał Edith Junghans (1887–1968), studentkę sztuki. Pobrali się 22 marca 1913 w Szczecinie (rodzinnym mieście Edith). Ich jedyne dziecko, Hanno Hahn (1922–1960), był znanym historykiem sztuki i badaczem architektury do momentu tragicznej śmierci (razem z swoją żoną) w wypadku samochodowym. Zostawili 14-letniego syna Dietricha Hahna.

W 1910 roku został mianowany profesorem, a od 1912 kierował Departamentem Jądrowym w nowo utworzonym Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft. W roku 1924 Hahn został pełnym członkiem Pruskiej Akademii Nauk (jego kandydatura została zaproponowana przez Einsteina, Plancka, Fritza Habera, Wilhelma Schlenka, i von Lauego). Od roku 1928 Otto Hahn został dyrektorem Kaiser-Wilhelm-Institut w Berlinie.

W 1913 roku jego współpracownicą została 35-letnia Austriaczka Lise Meitner, również fizyk, która wyjaśniła teoretycznie, na czym polega zjawisko rozpadu promieniotwórczego, i z którą Hahn badał zjawisko rozszczepienia jąder atomowych. Po zajęciu Austrii przez nazistowskie Niemcy, Meitner musiała w 1938 roku wyemigrować do Danii, z powodu swego żydowskiego pochodzenia. Na jej miejsce nowym współpracownikiem Otto Hahna został mianowany 36-letni chemik (uczeń Hahna) Fritz Strassmann.

Po drugiej wojnie światowej (1945), Hahn był podejrzany (jak się okazało niesłusznie) o pracę nad konstrukcją niemieckiego reaktora jądrowego albo bomby atomowej. Hahn (wraz z 9 innymi uczonymi, takimi jak Max von Laue, Werner Heisenberg oraz Carl Friedrich von Weizsäcker) został internowany w Farm Hall koło Cambridge. Przyznanie Hahnowi nagrody Nobla za 1944 rok zostało ogłoszone 15 listopada 1945, w czasie jego pobytu w Farm Hall. Hahn odebrał tę nagrodę 10 grudnia 1946.

W latach 1946–1960 był przewodniczącym Max-Planck-Gesellschaft a od 1960 prezydentem honorowym tej organizacji.

Otto Hahn był członkiem Akademii Nauk w: Berlinie, Getyndze, Monachium, Halle, Sztokholmie, Wiedniu, Bostonie, Madrycie, Helsinkach, Lizbonie, Moguncji, Rzymie (Watykanie), Allahabadzie, Kopenhadze oraz Indyjskiej Akademii Nauk[2].

Osiągnięcia naukowe i spuścizna[edytuj | edytuj kod]

Zestaw eksperymentalny do pierwszego sztucznego rozczepienia jadra atomowego, odtworzony w Deutsches Museum w Monachium

W roku 1905 Hahn odkrył mezotor 1 (MsThI lub MsTh1[3], 228Ra; naturalny izotop promieniotwórczy radu, produkt przemiany promieniotwórczej toru w szeregu torowym, T1/2=6,7 a) oraz mezotor 2 (MsThII lub MsTh2, 228Ac; naturalny izotop promieniotwórczy aktynu; produkt przemiany promieniotwórczej mezotoru 1 w szeregu torowym T1/2=6,13 h) oraz radiotor 228Th (RdTh, 228Th; naturalny izotop promieniotwórczy toru; produkt przemiany promieniotwórczej mezotoru II w szeregu torowym, T1/2=1,910 a). Za odkrycie mezotoru 1, Hahn był nominowany do Nagrody Nobla (przez Adolfa von Baeyera).

W roku 1917 odkrył pierwiastek protaktyn (niezależnie od Fredericka Soddy'ego).

W 1921 roku wykrył zjawisko izomerii jądrowej. Za to odkrycie Hahn był powtórnie nominatem do Nagrody Nobla (m. in. przez Maxa Plancka).

W 1938 roku wspólnie z Fritzem Strassmannem przeprowadził pierwszą reakcję rozszczepienia jądra atomu[4]. Za to okrycie Hahn otrzymał nagrodę Nobla datowaną za rok 1944.

Następnie (10 lutego 1939) Hahn i Strassmann przewidzieli wyzwolenie dodatkowych neutronów w czasie rozpadu atomowego (reakcja łańcuchowa została udowodniona przez Frédérica Joliot i jego współpracowników w marcu 1939 roku).

Podczas II wojny światowej Otto Hahn (i jego asystenci: Hans-Joachim Born, Siegfried Flügge, Hans Götte, Walter Seelmann-Eggebert oraz Strassmann) pracowali nad reakcjami rozczepienia jądra uranu. Do końca 1945 roku skompilowali listę 25 pierwiastków i około 100 udowodnionych przez nich izotopów.

W roku 1955, Hahn był współtwórcą tzw. Deklaracji Mainau, a w 1957 Manifestu z Göttingen. Od 1957 roku był wielokrotnie nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla (np. przez francuski związek zawodowy Confederation Generale du Travail). Linus Pauling pisał o Otto Hahnie jako "swojej inspiracji".

W roku 1971 amerykańscy chemicy nazwali pierwiastek numer 105 hahnium na cześć Otto Hahna. Po latach wojen o nazwy szeregu pierwiastków, IUPAC ostatecznie nazwała ten pierwiastek dubnium w roku 1997.

W 1999 roku niemiecki magazyn "Focus" opublikował wyniki sondy wśród 500 czołowych naukowców w dziedzinie nauk przyrodniczych, inżynierów i fizyków na temat największych naukowców 20 wieku[5]. Hahn zajął 3 miejsce (za Albertem Einsteinem i Maxem Planckiem) i był pierwszym wśród uczonych-empiryków (nie teoretyków).

Przypisy

  1. Cytacja na oficjalnej stronie Fundacji Nobla
  2. Biografia Otto Hahna na stronie Komitetu Noblowskiego
  3. Nazwy i symbole zwyczajowe izotopów wg: Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. Warszawa: PWN, 1978, s. 402, 614–615.
  4. Hahn, O., Strassmann, F.. Über den Nachweis und das Verhalten der bei der Bestrahlung des Urans mittels Neutronen entstehenden Erdalkalimetalle. „Naturwissenschaften”. 27 (1), s. 11-15, 1939. doi:10.1007/BF01488241.  Otrzymany do publikacji 22 grudnia 1938.
  5. Die Allmacht der UNSCHÄRFE. „Focus”. 52, s. 103-108, 1999.