Simón Bolívar
| Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 24 lipca 1783 Caracas |
| Data i miejsce śmierci | 17 grudnia 1830 Santa Marta, Kolumbia |
| Prezydent Wenezueli | |
| Okres urzędowania | od 1813 do 1814 |
| Poprzednik | Cristóbal Mendoza |
| Prezydent Wenezueli | |
| Okres urzędowania | od 1819 do 1830 |
| Następca | José Antonio Páez |
| Prezydent Wielkiej Kolumbii | |
| Okres urzędowania | od 1819 do 1819 |
| Następca | Francisco de Paula Santander (tymczasowy) |
| Liberator Peru (8. prezydent Peru) | |
| Okres urzędowania | od 17 lutego 1824 (wybrany przez Kongres) do 28 stycznia 1827 |
| Poprzednik | José Bernardo de Tagle markiz Torre-Tagle (naczelny delegat) |
| Następca | Andrés de Santa Cruz (prezydent rady rządowej) |
| Prezydent Boliwii | |
| Okres urzędowania | od 1825 do 1826 |
| Następca | Antonio José de Sucre |
| Prezydent Wielkiej Kolumbii | |
| Okres urzędowania | od 1827 do 1830 |
| Poprzednik | Francisco de Paula Santander (tymczasowy) |
| Następca | Domingo Caycedo |
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios (ur. 24 lipca 1783 w Caracas w Wicekrólestwie Nowej Granady, obecnie na terenie Wenezueli; zm. 17 grudnia 1830 w Santa Marta w Kolumbii) – przywódca walk o wyzwolenie Ameryki Południowej spod władzy Hiszpanów.
Spis treści |
Życiorys[edytuj]
Młodość i początek kariery[edytuj]
Urodził się w roku 1783 w Caracas na terenie współczesnej Wenezueli. Dorastał w arystokratycznej rodzinie pochodzenia hiszpańskiego. W młodości udał się do Europy, gdzie poznał filozofię oświecenia, znalazł się pod wpływem filozofów takich jak Rousseau, Wolter, Monteskiusz i John Locke. W czasie pobytu w Rzymie w 1805 roku na Wzgórzu Awentyńskim złożył uroczyste ślubowanie, w którym obiecał walczyć o wolność Wenezueli. Gdy w 1808 roku armia Napoleona Bonaparte zaatakowała Hiszpanię, dwa lata później w Wenezueli wybuchło republikańskie powstanie[1]. Bolivar powrócił do ojczyzny i przyłączył się do powstania. W 1811 roku Bolivar został oficerem wojsk powstańczych.
Okres wojny o niepodległość[edytuj]
Wojna domowa o niepodległość Wenezueli, prowadzona w latach 1811-1812, zakończyła się klęską republikanów a przywódcy rebelii w tym Francisco de Miranda zostali aresztowani[2]. Wśród represjonowanych oficerów republikańskich znalazł się pułkownik Simon Bolivar. Został on przez władze hiszpańskie wydalony z kraju na jedną z wysp na Antylach Holenderskich. Wrócił po kilku miesiącach z zamiarem kontynuowania walki o niezależność hiszpańskiej Ameryki, lecz przy zastosowaniu nowej strategii. Sprowadzała się ona do objęcia ruchem wyzwoleńczym wszystkich prowincji Wicekrólestw Peru i Nowej Granady, prowadzenia szerokiej agitacji prorepublikańskiej i przyciągnięcia wszystkich warstw społecznych, także niewolników, przez nadanie im wolności.
Swój szlak wyzwoleńczy rozpoczął od portu Cartagena w północnej Kolumbii. W kraju tym panowała wtedy chaotyczna wojna domowa. Istniało wiele rozproszonych ośrodków walki z wojskami hiszpańskimi. W pierwszym więc rzędzie Bolivar starał się o zespolenie sił republikańskich. Miał początkowo do dyspozycji zaledwie 70 ludzi, lecz śmiałe działania zaczepne, zabiegi propagandowe i „napoleoński” stosunek do żołnierzy, sprawiały, że jego oddziały szybko się rozrastały.
W sierpniu 1813 oddziały Bolivara zajęły Caracas i ponownie proklamowana została w Wenezueli republika oraz powołany rząd republikański. Lecz było to pyrrusowe zwycięstwo, gdyż brakowało wszystkiego: broni, pieniędzy, żywności. Nie było też żadnej pomocy zewnętrznej, gdy tymczasem z Hiszpanii, gdzie król Ferdynand VII wyparł Francuzów za Pireneje i odzyskał swą władzę, napływały tysięczne oddziały regularnego wojska. Jesienią 1813 w Republice Wenezueli wybuchła rebelia kierowana przez Jose Bovesa, w wyniku której republika przestała praktycznie istnieć.
Okres tułaczki[edytuj]
Bolivar uciekł do Kolumbii, potem na brytyjską wyspę Jamajka, gdy cała Kolumbia opanowana została przez nową hiszpańską armię ekspedycyjną króla hiszpańskiego Ferdynanda VII.
Przebywając na Jamajce Bolivar opublikował we wrześniu 1815 program wyzwoleńczy dla całej Ameryki Południowej, znany jako List z Jamajki. Zaś w grudniu udał się na emigrację do Haiti, gdzie Bolivarowi i jego przyjaciołom udało się zorganizować dwa kilkusetosobowe oddziały i przerzucić je w marcu 1816 na wybrzeże Wenezueli. Ich działania przez wiele miesięcy były jednakże nieskuteczne z powodów kłótni i konfliktów między dowódcami, nieuznającymi centralnego dowództwa i dyscypliny. Jedynym większym zwycięstwem było zdobycie przez Bolivara w 1817 twierdzy Angostura nad rzeką Orinoko i przyciągnięcie na swą stronę pasterzy-wojowników Llanos oraz ludności murzyńskiej po deklaracji zniesienia niewolnictwa.
Naczelnik i prezydent Wenezueli[edytuj]
Gdy na zdobytych terenach powstańcy po raz trzeci utworzyli Republikę Wenezueli, Bolivar został w 1817 jej Najwyższym Naczelnikiem, zaś od 1819 prezydentem. Na tym jednakże nie poprzestał i nie zrezygnował ze swego programu wyzwolenia całej Ameryki Południowej. Zgodnie z tym programem, na wyzwolonych już terytoriach powstańcy zbierali siły do marszu na północne i zachodnie tereny Wicekrólestwa Nowej Granady. Rozpoczęli go w lutym 1819. Trwał sześć lat. Generał Simon Bolivar poprowadził swe, wciąż rosnące w siłę, oddziały wyzwoleńcze szlakiem, liczącym ponad cztery tysiące kilometrów, wyzwalając spod panowania Hiszpanów kolejne kraje: Wenezuelę, Kolumbię, Ekwador i Peru. Przełomem okazała się bitwa pod Boyaca, 7 sierpnia 1819 roku[3].
Już wcześniej w latach 1816-1818 wywalczyły swą niepodległość Argentyna, Paragwaj i Chile, do 1822 Panama i Urugwaj, zaś w 1825 Boliwia (część Peru), nazwana tak od nazwiska Bolivara. W 1822 uniezależniła się od Portugalii także Brazylia, ogłaszając się cesarstwem, z cesarzem Pedro I, synem byłego króla portugalskiego. Nowo powstałe państwa uznane zostały przez mocarstwa europejskie i USA. Te ostatnie były szczególnie zainteresowane zmianami i rozwojem sytuacji w Ameryce Południowej, sprzyjając zresztą wyeliminowaniu wpływów hiszpańskich. Przez uchwalenie w 1823 tzw. doktryny Monroe'a zabraniały państwom europejskim interwencji i mieszania się do spraw kontynentu amerykańskiego.
Wielka Kolumbia[edytuj]
Bolivar dążył do stworzenia federacji wszystkich państw pohiszpańskiej Ameryki Południowej. Udało mu się to tylko częściowo przez utworzenie w 1819 roku Federacji Wielkiej Kolumbii, grupującej Wenezuelę, Kolumbię, Ekwador i Panamę (współczesne flagi trzech pierwszych państw mają ten sam układ barw, pochodzący z flagi federacji zaprojektowanej przez samego Bolivara). Na kongres państw Ameryki Południowej w 1826 roku przybyli przedstawiciele jedynie czterech państw.
Od początku, gdy został jej prezydentem piętrzyły się przed nim problemy odbudowy zniszczonych miast i zagospodarowania opustoszałych terenów rolniczych. Największym problemem nowo utworzonego państwa była panosząca się anarchia i samowola lokalnych władz. Po 1826 roku wybuchła wojna domowa a w 1828 roku doszło do zamachu na życie "Oswobodziciela"[4]. Trudności w sprawowaniu władzy nad olbrzymim państwem, popychały Bolivara do rządów autokratycznych i dyktatorskich, jakie zaczął stosować od 1828[potrzebne źródło]. Zraził sobie w ten sposób nawet przychylne mu dotąd kręgi społeczeństwa i najbardziej oddanych mu przyjaciół[potrzebne źródło].
W 1830 z Federacji Wielkiej Kolumbii oderwały się Ekwador i Wenezuela[5].
Pucz i śmierć[edytuj]
W styczniu 1830 dokonany został nieudany pucz i zamach na życie Bolivara. W ich następstwie w marcu przekazał urząd prezydenta na rzecz generała Domingo Caycedo. Wielka Kolumbia podzieliła się z powrotem na Wenezuelę, Ekwador i Kolumbię (z Panamą). Rozpad dotychczasowego scentralizowanego państwa, i sposób w jaki się to dokonało, były dla Bolivara szokiem psychicznym. Ciężko chory próbował jeszcze jedność tę odbudować, ale nikt go już nie słuchał. Okrzyczany został wrogiem Wenezueli, oskarżano go o chęć zaprzedania kraju ojczystego cudzoziemcom. W atmosferze nagonki i wrogości złożył urząd prezydenta Wielkiej Kolumbii, nie przyjmując należnej mu emerytury.
"El Libertador", chory na gruźlicę płuc, zmarł w osamotnieniu w grudniu 1830[6].
Ciekawostka[edytuj]
- Od jego nazwiska utworzono nazwy dwóch niepodległych państw: Boliwii i Wenezueli (pełna nazwa to Boliwariańska Republika Wenezueli)
- W Wenezueli, nazwisko Bolivara nosi miejscowa waluta, prestiżowo usytuowany plac w każdym większym mieście, kilkaset wiosek i osobny region administracyjny.
- Jego adiutantem był Polak pułkownik Józef Szeliski[7].
Bibliografia[edytuj]
- Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996
Zobacz też[edytuj]
Przypisy
- ↑ Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 193
- ↑ Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 193
- ↑ Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 194
- ↑ Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 194
- ↑ Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 194
- ↑ Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 194
- ↑ Polacy pochowani na cmentarzu Montmartre oraz Saint-Vincent i Batignolles w Paryżu, praca zbiorowa pod red. Andrzeja Biernata i Sławomira Górzyńskiego, Warszawa 1999, s. 175.
| Poprzednik José Bernardo de Tagle |
 |
prezydent Peru 1824-1826 |
|
Następca Andrés de Santa Cruz |
| Poprzednik brak |
 |
prezydent Boliwii 1825-1826 |
|
Następca Antonio José de Sucre |
|
||||||||||||||
