Simón Bolívar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios
Simon Bolivar.jpg
Data i miejsce urodzenia 24 lipca 1783
Caracas
Data i miejsce śmierci 17 grudnia 1830
Santa Marta, Kolumbia
prezydent Wenezueli
Okres urzędowania od 1813
do 1814
Poprzednik Cristóbal Mendoza
prezydent Wenezueli
Okres urzędowania od 1819
do 1830
Następca José Antonio Páez
prezydent Wielkiej Kolumbii
Okres urzędowania od 1819
do 1819
Następca Francisco de Paula Santander (tymczasowy)
liberator Peru (8. prezydent Peru)
Okres urzędowania od 17 lutego 1824 (wybrany przez Kongres)
do 28 stycznia 1827
Poprzednik José Bernardo de Tagle markiz Torre-Tagle (naczelny delegat)
Następca Andrés de Santa Cruz (prezydent rady rządowej)
prezydent Boliwii
Okres urzędowania od 1825
do 1826
Następca Antonio José de Sucre
prezydent Wielkiej Kolumbii
Okres urzędowania od 1827
do 1830
Poprzednik Francisco de Paula Santander (tymczasowy)
Następca Domingo Caycedo

Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios (ur. 24 lipca 1783 w Caracas w Wicekrólestwie Nowej Granady, obecnie na terenie Wenezueli, zm. 17 grudnia 1830 w Santa Marta w Kolumbii) – przywódca walk o wyzwolenie Ameryki Południowej spod władzy Hiszpanów.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i początek kariery[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w roku 1783 w Caracas na terenie współczesnej Wenezueli. Dorastał w arystokratycznej rodzinie pochodzenia hiszpańskiego. W młodości udał się do Europy, gdzie poznał filozofię oświecenia, znalazł się pod wpływem filozofów takich jak Rousseau, Wolter, Monteskiusz i John Locke. W czasie pobytu w Rzymie w 1805 roku na Wzgórzu Awentyńskim złożył uroczyste ślubowanie, w którym obiecał walczyć o wolność Wenezueli. Gdy w 1808 roku armia Napoleona Bonaparte zaatakowała Hiszpanię, dwa lata później w Wenezueli wybuchło republikańskie powstanie[1]. Bolívar powrócił do ojczyzny i przyłączył się do powstania. W 1811 roku Bolívar został oficerem wojsk powstańczych.

Okres wojny o niepodległość[edytuj | edytuj kod]

Wojna domowa o niepodległość Wenezueli, prowadzona w latach 1811-1812, zakończyła się klęską republikanów a przywódcy rebelii w tym Francisco de Miranda zostali aresztowani[2]. Wśród represjonowanych oficerów republikańskich znalazł się pułkownik Simón Bolívar. Został on przez władze hiszpańskie wydalony z kraju na jedną z wysp na Antylach Holenderskich. Wrócił po kilku miesiącach z zamiarem kontynuowania walki o niezależność hiszpańskiej Ameryki, lecz przy zastosowaniu nowej strategii. Sprowadzała się ona do objęcia ruchem wyzwoleńczym wszystkich prowincji Wicekrólestw Peru i Nowej Granady, prowadzenia szerokiej agitacji prorepublikańskiej i przyciągnięcia wszystkich warstw społecznych, także niewolników, przez nadanie im wolności.

Swój szlak wyzwoleńczy rozpoczął od portu Cartagena w północnej Kolumbii. W kraju tym panowała wtedy chaotyczna wojna domowa. Istniało wiele rozproszonych ośrodków walki z wojskami hiszpańskimi. W pierwszym więc rzędzie Bolívar starał się o zespolenie sił republikańskich. Miał początkowo do dyspozycji zaledwie 70 ludzi, lecz śmiałe działania zaczepne, zabiegi propagandowe i „napoleoński” stosunek do żołnierzy, sprawiały, że jego oddziały szybko się rozrastały.

W sierpniu 1813 oddziały Bolívara zajęły Caracas i ponownie proklamowana została w Wenezueli republika oraz powołany rząd republikański. Lecz było to pyrrusowe zwycięstwo, gdyż brakowało wszystkiego: broni, pieniędzy, żywności. Nie było też żadnej pomocy zewnętrznej, gdy tymczasem z Hiszpanii, gdzie król Ferdynand VII wyparł Francuzów za Pireneje i odzyskał swą władzę, napływały tysięczne oddziały regularnego wojska. Jesienią 1813 w Republice Wenezueli wybuchła rebelia kierowana przez Jose Bovesa, w wyniku której republika przestała praktycznie istnieć.

Okres tułaczki[edytuj | edytuj kod]

Bolívar uciekł do Kolumbii, potem na brytyjską wyspę Jamajka, gdy cała Kolumbia opanowana została przez nową hiszpańską armię ekspedycyjną króla hiszpańskiego Ferdynanda VII.

Przebywając na Jamajce Bolívar opublikował we wrześniu 1815 program wyzwoleńczy dla całej Ameryki Południowej, znany jako List z Jamajki. Zaś w grudniu udał się na emigrację do Haiti, gdzie Bolívarowi i jego przyjaciołom udało się zorganizować dwa kilkusetosobowe oddziały i przerzucić je w marcu 1816 na wybrzeże Wenezueli. Ich działania przez wiele miesięcy były jednakże nieskuteczne z powodów kłótni i konfliktów między dowódcami, nieuznającymi centralnego dowództwa i dyscypliny. Jedynym większym zwycięstwem było zdobycie przez Bolívara w 1817 twierdzy Angostura nad rzeką Orinoko i przyciągnięcie na swą stronę pasterzy-wojowników Llanos oraz ludności murzyńskiej po deklaracji zniesienia niewolnictwa.

Naczelnik i prezydent Wenezueli[edytuj | edytuj kod]

Gdy na zdobytych terenach powstańcy po raz trzeci utworzyli Republikę Wenezueli, Bolívar został w 1817 jej Najwyższym Naczelnikiem, zaś od 1819 prezydentem. Na tym jednakże nie poprzestał i nie zrezygnował ze swego programu wyzwolenia całej Ameryki Południowej. Zgodnie z tym programem, na wyzwolonych już terytoriach powstańcy zbierali siły do marszu na północne i zachodnie tereny Wicekrólestwa Nowej Granady. Rozpoczęli go w lutym 1819. Trwał sześć lat. Generał Simón Bolívar poprowadził swe, wciąż rosnące w siłę, oddziały wyzwoleńcze szlakiem, liczącym ponad cztery tysiące kilometrów, wyzwalając spod panowania Hiszpanów kolejne kraje: Wenezuelę, Kolumbię, Ekwador i Peru. Przełomem okazała się bitwa pod Boyaca, 7 sierpnia 1819 roku[3].

Już wcześniej w latach 1816-1818 wywalczyły swą niepodległość Argentyna, Paragwaj i Chile, do 1822 Panama i Urugwaj, zaś w 1825 Boliwia (część Peru), nazwana tak od nazwiska Bolívara. W 1822 uniezależniła się od Portugalii także Brazylia, ogłaszając się cesarstwem, z cesarzem Pedro I, synem byłego króla portugalskiego. Nowo powstałe państwa uznane zostały przez mocarstwa europejskie i Stany Zjednoczone. Te ostatnie były szczególnie zainteresowane zmianami i rozwojem sytuacji w Ameryce Południowej, sprzyjając zresztą wyeliminowaniu wpływów hiszpańskich. Przez uchwalenie w 1823 tzw. doktryny Monroe’a zabraniały państwom europejskim interwencji i mieszania się do spraw kontynentu amerykańskiego.

Wielka Kolumbia[edytuj | edytuj kod]

Bolívar dążył do stworzenia federacji wszystkich państw pohiszpańskiej Ameryki Południowej. Udało mu się to tylko częściowo przez utworzenie w 1819 roku Federacji Wielkiej Kolumbii, grupującej Wenezuelę, Kolumbię, Ekwador i Panamę (współczesne flagi trzech pierwszych państw mają ten sam układ barw, pochodzący z flagi federacji zaprojektowanej przez samego Bolívara). Na kongres państw Ameryki Południowej w 1826 roku przybyli przedstawiciele jedynie czterech państw.

Od początku, gdy został jej prezydentem piętrzyły się przed nim problemy odbudowy zniszczonych miast i zagospodarowania opustoszałych terenów rolniczych. Największym problemem nowo utworzonego państwa była panosząca się anarchia i samowola lokalnych władz. Po 1826 roku wybuchła wojna domowa, a w 1828 roku doszło do zamachu na życie „Oswobodziciela”[4]. Trudności w sprawowaniu władzy nad olbrzymim państwem, popychały Bolívara do rządów autokratycznych i dyktatorskich, jakie zaczął stosować od 1828[potrzebne źródło]. Zraził sobie w ten sposób nawet przychylne mu dotąd kręgi społeczeństwa i najbardziej oddanych mu przyjaciół[potrzebne źródło].

W 1830 z Federacji Wielkiej Kolumbii oderwały się Ekwador i Wenezuela[5].

Pucz i śmierć[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1830 dokonany został nieudany pucz i zamach na życie Bolívara. W ich następstwie w marcu przekazał urząd prezydenta na rzecz generała Domingo Caycedo. Wielka Kolumbia podzieliła się z powrotem na Wenezuelę, Ekwador i Kolumbię (z Panamą). Rozpad dotychczasowego scentralizowanego państwa, i sposób w jaki się to dokonało, były dla Bolívara szokiem psychicznym. Ciężko chory próbował jeszcze jedność tę odbudować, ale nikt go już nie słuchał. Okrzyczany został wrogiem Wenezueli, oskarżano go o chęć zaprzedania kraju ojczystego cudzoziemcom. W atmosferze nagonki i wrogości złożył urząd prezydenta Wielkiej Kolumbii, nie przyjmując należnej mu emerytury.

„El Libertador”, chory na gruźlicę płuc, zmarł w osamotnieniu w grudniu 1830[6].

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

  • Od jego nazwiska utworzono nazwy dwóch niepodległych państw: Boliwii i Wenezueli (pełna nazwa to Boliwariańska Republika Wenezueli)
  • W Wenezueli, nazwisko Bolívara nosi miejscowa waluta, prestiżowo usytuowany plac w każdym większym mieście, kilkaset wiosek i osobny region administracyjny.
  • Jego adiutantem był Polak pułkownik Józef Szeliski[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Simóna Bolívara
Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości, ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 193.
  2. Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości, ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 193.
  3. Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości, ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 194.
  4. Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości, ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 194.
  5. Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości, ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 194.
  6. Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości, ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996 str. 194.
  7. Polacy pochowani na cmentarzu Montmartre oraz Saint-Vincent i Batignolles w Paryżu, praca zbiorowa pod red. Andrzeja Biernata i Sławomira Górzyńskiego, Warszawa 1999, s. 175.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michael H. Hart 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości, ISBN 83-7129-028-4 Świat Książki, Warszawa 1996