Spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa

Oddział SKOK Stefczyka w Bydgoszczy

Spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa, SKOK – instytucja spółdzielcza, zaliczana do szerokiej kategorii instytucji finansowych. W rozumieniu prawa SKOK nie jest bankiem. Jednocześnie, w odróżnieniu od instytucji parabankowych, SKOK-i działają w oparciu o stworzone dla nich regulacje prawne. Podstawą prawną funkcjonowania SKOK-ów jest ustawa o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych z dnia 14 grudnia 1995 roku. Od października 2012 roku objęte zostały również nadzorem finansowym KNF.

Polski system spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych jest częścią światowego ruchu związków kredytowych (ang. określenie: "credit union"). Encyklopedia Britannica podaje następującą definicję związku kredytowego ("credit union"): [...] "spółdzielnia kredytowa utworzona przez zorganizowaną grupę ludzi połączonych ze sobą wspólną więzią, którzy wspólnie gromadzą oszczędności i udzielają sobie wzajemnie pożyczek po niskim koszcie. Pożyczki te są zwykle krótkoterminowymi pożyczkami konsumenckimi, głównie na samochody, na prowadzenie gospodarstwa domowego, na leczenie, na nagłe, nieprzewidziane potrzeby" [...]

SKOK-i obsługują 2,5 mln członków (2012), którzy powierzyli im 15 mld zł depozytów.

Elementy systemu

Można wyróżnić następujące elementy systemu SKOK:

1. spółdzielcze kasy oszczędnościowo kredytowe (w lipcu 2006 było ich 73, wg stanu na marzec 2012 r. istnieje 59 SKOK-ów, posiadających 1956 placówek i zrzeszających łącznie 2 mln 485 tys. członków);
2. Kasa Krajowa – będąca związkiem rewizyjnym wobec SKOK – to KSKOK pełni rolę kontrolera poszczególnych SKOK-ów, decyduje też w bardzo dużej mierze o ich działalności. Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo Kredytowa jest członkiem Światowej Rady Związków Kredytowych (ang.: "World Council of Credit Unions" - WOCCU). W związku z tym należy zwrócić uwagę na międzynarodowy sukces osiągnięty przez polski ruch kas oszczędnościowo-kredytowych, ponieważ od 2000 roku Krajowa SKOK ma w Radzie Dyrektorów ("Board of Directors") Światowej Rady Związków Kredytowych (WOCCU) swego przedstawiciela w osobie senatora Grzegorza Biereckiego, który zajmuje tam pozycję pierwszego viceprzewodniczącego. Innym sukcesem na światową skalę była zorganizowana w Gdańsku, w lipcu 2012 roku, międzynarodowa konferencja Światowej Rady Związków Kredytowych (WOCCU), w której udział wzięło 1400 liderów związków kredytowych ("credit unions") z 50 krajów, a polska KSKOK wystąpiła w roli gospodarza.

Historia i cele

Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe działają w Polsce od 1992 roku. Są to spółdzielnie, a więc stosuje się do nich przepisy ustawy Prawo spółdzielcze. Zgodnie z tym Prawem „spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą”.

Celem działalności SKOK jest gromadzenie środków pieniężnych wyłącznie swoich członków, udzielanie im pożyczek i kredytów, przeprowadzanie na ich zlecenie rozliczeń finansowych oraz pośredniczenie przy zawieraniu umów ubezpieczenia. Do rozliczeń stosuje się odpowiednie przepisy ustawy Prawo bankowe o bankowych rozliczeniach pieniężnych. Należy zauważyć, że w ustawie wyraźnie jest powiedziane, że SKOK-i prowadzą działalność niezarobkową (non-profit), i sprowadza się ona przede wszystkim do umożliwienia dostępu do tańszych pożyczek i kredytów osobom, które ze względu na niezbyt wysokie dochody nie mogą takich uzyskać w bankach.

Członkowie

Członkami SKOK mogą być osoby fizyczne, połączone więzią o charakterze zawodowym lub organizacyjnym, a w szczególności pracownicy zatrudnieni w jednym lub kilku zakładach pracy, względnie osoby należące do tej samej organizacji społecznej lub zawodowej. Aby mimo takich obostrzeń członkami SKOK mogli zostać ludzie nie będący w jednej wspólnocie, stworzono między innymi Stowarzyszenie Krzewienia Edukacji Finansowej (działające przy SKOK Stefczyka) czy Stowarzyszenie Wspierania Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych „KREATOR” (działające przy SKOK Kopernika). Chcąc skorzystać z produktów SKOK wystarczy zapisać się do takowego stowarzyszenia.

Kasa jest obowiązana wypłacić po śmierci członka z jego wkładu członkowskiego i oszczędności:

1. koszty pogrzebu członka w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w środowisku zmarłego – osobie, która przedłoży rachunki stwierdzające wysokość poniesionych przez nią wydatków,
2. kwotę nieprzekraczającą ogółem sumy przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, ogłaszanej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w okresie 5 lat kalendarzowych poprzedzających wypłatę – jeżeli członek pisemnie wskazał kasie osoby, na których rzecz wypłata ma nastąpić; osobami wskazanymi przez członka mogą być jego małżonek, zstępni, rodzice, dziadkowie i rodzeństwo,
3. kwotę równą wpłatom na rachunki, dokonanym przez organ rentowy z tytułu świadczeń z ubezpieczeń i zabezpieczeń społecznych, które nie przysługiwały za okres po śmierci posiadacza rachunków, wskazaną we wniosku organu rentowego skierowanym do kasy, wraz z podaniem numerów rachunków, na które dokonano wpłat.

Do przekształcenia pracowniczej kasy zapomogowo-pożyczkowej w spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową wymagana jest uchwała walnego zebrania członków (delegatów) pracowniczej kasy zapomogowo-pożyczkowej.

Organy

Organami SKOK są: rada nadzorcza, zarząd oraz komisja kredytowa. Członkami rady nadzorczej i zarządu mogą być osoby, które nie były prawomocnie skazane za przestępstwo karno-skarbowe. Krajowa SKOK określa wymogi kwalifikacyjne członków zarządu, dając rękojmię prowadzenia działalności kasy z zachowaniem bezpieczeństwa środków pieniężnych i wkładów w niej zgromadzonych. W skład zarządu wchodzi nie mniej niż 3 członków kasy. Do zadań komisji kredytowej należy w szczególności przedstawienie zarządowi: opinii w sprawie wniosków o udzielanie pożyczek i kredytów oraz przymusowego ściągnięcia niespłaconych w terminie pożyczek i kredytów.

Prezesem Krajowej SKOK jest Rafał Matusiak.

Gospodarka finansowa

Gospodarka finansowa SKOK polega na tworzeniu i wykorzystywaniu funduszy określonych w ustawie. Fundusz udziałowy powstaje z wpłat udziałów członkowskich lub innych źródeł określonych w odrębnych przepisach. Fundusz zasobowy powstaje z wpłat przez członków wpisowego, nadwyżki bilansowej, wartości majątkowych oraz innych źródeł określonych w odrębnych przepisach. Straty bilansowe są pokrywane z funduszu zasobowego, a w części przekraczającej fundusz zasobowy z funduszu udziałowego. Środki pieniężne, które nie są wykorzystywane na pożyczki i kredyty dla członków kasy, mogą być inwestowane z zachowaniem najwyższej staranności:

1. w obligacje i inne papiery wartościowe emitowane lub gwarantowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski,
2. jako lokaty, wkłady lub udziały w Kasie Krajowej,
3. jako lokaty w bankach do wysokości gwarantowanej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny,
4. w jednostki uczestnictwa funduszy rynku pieniężnego, o których mowa w art. 178 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 146, poz. 1546).

Kasa ma obowiązek utrzymywać rezerwę płynną w wysokości nie mniejszej niż 10% funduszu oszczędnościowo-pożyczkowego. Rezerwę płynną stanowią środki pieniężne zgromadzone w kasie w formie gotówki lub w innych formach ustalonych przez Kasę Krajową.

Funkcje nadzorcze i lustracyjne wobec kasy spółdzielczej

Funkcje nadzorcze i lustracyjne wobec kasy spółdzielczej pełni Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo Kredytowa z siedzibą w Sopocie. KSKOK jest jedynym w prawie polskim obowiązkowym związkiem rewizyjnym wobec zrzeszonych w niej spółdzielni. Obowiązek zrzeszania kas spółdzielczych zagrożony jest sankcją likwidacji i wykreślenia kasy spółdzielczej z rejestru sądowego. Wydaje się iż Kasa Krajowa jako spółdzielnia jest kontrolowana przez Krajową Radę Spółdzielczą będącą naczelnym organem samorządu spółdzielczego. Ponadto Kasa Krajowa jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i podlega kontroli na zasadach określonych w ustawie, a sprawowanej przez organy administracji publicznej, np. Inspekcję Pracy.

Od grudnia 2012 roku kasy działają pod nadzorem KNF. Do końca stycznia 2013 kasy zostały zobowiązane do przedstawienia KNF wyników audytów. Ich wyniki nie zostały opublikowane, co zostało zinterpretowane przez część mediów jako oznaka problemów finansowych części kas. Wskazano również na przekazywanie części środków do spółki ASK Invest s.a.r.l. w Luksemburgu. Pod koniec marca KNF opublikował pismo skierowane do zarządów SKOK, w którym wskazał na szereg potencjalnych problemów wynikających z różnic w metodzie wyliczania aktywów, które mogą wpłynąć na wyniki finansowe kas. Co najmniej jedna kasa ("Jowisz" zadeklarowała wdrożenie programu naprawczego.

Zobacz też

• Franciszek Stefczyk
• Bank spółdzielczy

Linki zewnętrzne

• SKOK – Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe
• Grażyna Ancyparowicz: Sprawa Amber Gold to przygotowanie do zniszczenia SKOK-ów.
• Krajowa SKOK jako członek Światowej Rady Związków Kredytowych: http://www.woccu.org/about/intlcusystem/icus_country?region=EU&c=PL [dostęp: nie, 7 kwi 2013, 21:37:46]