Terry Gilliam

Terry Gilliam
Terry Gilliam w 2009
Prawdziwe imię i nazwisko	Terrence Vance Gilliam
Data i miejsce urodzenia	22 listopada 1940 Medicine Lake, Minnesota
Zawód	reżyser scenarzysta animator aktor scenograf
Lata aktywności	od 1968
Nagrody Nagroda BAFTA 2009: Całokształt twórczości Nagroda Specjalna za animacje 1969: Latający Cyrk Monty Pythona Nagroda na MFF w Berlinie Nagroda Czytelników "Berliner Morgenpost" (3 miejsce) 1995: 12 małp Nagroda na MFF w Wenecji Srebrny Lew 1991: Fisher King
Multimedia w Wikimedia Commons

Terry Gilliam, Terence Vance Gilliam (ur. 22 listopada 1940 w Medicine Lake, Minnesota, USA) – amerykański reżyser i scenarzysta filmowy, a także animator i aktor, jeden z członków grupy Monty Pythona.

Początek kariery Terry'ego Gilliama łączy się z twórczością w Latającym cyrku Monty Pythona, gdzie tworzył krótkie animacje będące kolażem różnego typu dzieł malarskich, fotografii i własnych prostych grafik. Okazjonalnie brał także udział w skeczach Monty Pythona jako aktor. Epizody z jego udziałem trwały zazwyczaj kilka sekund. Wraz z członkami Monty Pythona podejmował się także reżyserowania filmów fabularnych. Gilliam zasłynął również dzięki wyreżyserowaniu kilku nagradzanych filmów, takich jak Bandyci czasu (1981), Brazil (1985), "12 małp" (1995) oraz Las Vegas Parano (1998). Jako jedyny z Pythonów nie urodził się w Anglii, jednak otrzymał obywatelstwo angielskie w 1968 r.

Biografia

Gilliam urodził się w Medicine Lake w Minnesocie. Jest synem Beatrice i Jamesa Hall Gilliam (James był podróżnym sprzedawcą kawy Folgers, później zmienił pracę i zaczął pracować jako stolarz). Cała rodzina przeniosła się do Panorama City w Californii w 1952 r. z powodu zapalenia płuc siostry Gilliama. On sam uczęszczał do szkoły Birmingham High School, gdzie został wybrany przewodniczącym klasy. Podczas studiów odkrył Mad magazine, wydawany przez Harveya Kurtzmana, co wpłynęło na jego późniejszą twórczość. Uczęszczał do Occidental College, początkowo studiując fizykę, później zastępując ją sztukami pięknymi, kończąc jednak politologię. Gilliam współtworzył uczelniany magazyn Fang (stał się jego wydawcą,) będący hołdem dla Kurtzmana, któremu zresztą wysyłał kopie magazynu. Będąc wciąż w college'u, Gilliam stał się członkiem bractwa Sigma Alpha Epsilon. Po ukończeniu szkoły, pracował w agencji reklamowej, zanim Kurtzman nie zaoferował mu pracy w magazynie Help!. Gilliam ożenił się z brytyjską charakteryzatorką i projektantką Maggie Weston w 1973 r. Pracowała nad odcinkami Latającego Cyrku Monthy Pythona, w wielu filmach Pythona i produkcjach Gilliama aż do filmu Przygody barona Munchausena (1988). W 1968r, Gilliam otrzymał obywatelstwo angielskie i posiadał je wraz z amerykańskim przez następne 38 lat. W styczniu 2006 r. zrzekł się obywatelstwa amerykańskiego. W wywiadzie dla Der Tagesspiegel opisał to jako protest przeciwko prezydentowi George'owi W. Bushowi, a we wcześniejszym wywiadzie dla Onion AV Club, oznajmił że było to również spowodowane zamiarem odciążenia rodziny z dodatkowej odpowiedzialności podatkowej.

Animacja

Terry Gilliam rozpoczął karierę jako animator i rysownik komiksów. W jednym z jego wczesnych opowiadań komiksowych dla Help! wystąpił członek grupy Python Johnym Cleesem. Po upadku Help!, Gilliam wyjechał do Europy, co żartobliwie oznajmił na łamach ostatniego numeru "przenoszę się do Europejskiej filii" magazynu, która oczywiście nie istniała. Będąc już w Anglii, zanimował Prosimy nie regulować odbiorników w którym wystąpili członkowie grupy Monty Python: Eric Idle, Terry Jones, Michael Palin.

Monty Python

Gilliam uczestniczył w Latającym Cyrku Monty Pythona od momentu jego powstania, początkowo wyłącznie jako animator (w napisach końcowych wymieniany był poza pozostałą piątką), lecz później jako stuprocentowy członek grupy. Jego animacje łączyły skecze w całość, oraz definiowały język wizualny grupy. Surrealistyczne animacje Gilliama miały charakterystyczny, chwytliwy styl, miksujący jego własną twórczość, charakteryzującą się miękkim gradientem, oraz dziwnymi, okrągłymi kształtami, w otoczeniu ruchomych antycznych wycinanek fotografii, prawdopodobnie z ery wiktoriańskiej. Poza tworzeniem animacji, występował również w kilku skeczach, rzadko dostając główne role i godząc się na swój mniejszy udział grania w skeczach. Jednak ma na swoim koncie wystąpienia w takich rolach jak Cardinal Fang z Hiszpańskiej Inkwizycji i Krzycząca Królowa w narzucie i masce śpiewająca "Ding dong merrily on high". Często grał role których nikt nie chciał przyjąć (głównie z powodu mocnej charakteryzacji lub konieczności noszenia niewygodnych kostiumów, takich jak powtarzający się rycerz w zbroi, który kończy skecz, wchodząc i uderzając jednego z pozostałych postaci w głowę gumowym kurczakiem) i kilka małych ról w filmach takich jak Patsy w Świętym Graalu (który wyreżyserował z Terrym Jonesem, gdzie Gilliam odpowiedzialny był za fotografię, a Jones nadzorował wystąpienia aktorów) oraz więźniem w Żywocie Briana.

Reżyseria

Wraz ze stopniowym zrywaniem z grupą Pythona pomiędzy Żywotem Briana w 1979 i Sensem życia w 1982, Gilliam zaczął zajmować się reżyserią i pisaniem filmów, opierając to na swoim doświadczeniu wyniesionym z uczestnictwa przy kręceniu Świętego Graala. Gilliam myślał o swoich filmach jako o trylogiach, począwszy od Bandytów czasu w 1981 r. Lata 80. to czas kiedy powstała "Trilogy of Imagination" o "dziejach człowieka" (Bandyci czasu (1981), Brazil (1985), Przygody barona Munchausena (1988)) napisana przez Gilliama. Była to trylogia o "szaleństwie naszego niezdarnie zarządzanego społeczeństwa i pragnieniu ucieczki, nie zważając na żadne przeciwności" (craziness of our awkwardly ordered society and the desire to escape it though whatever means possible). Wszystkie trzy filmy skupiają się na tych zmaganiach i próbach ucieczki dzięki wyobraźni: Bandyci czasu - oczami dziecka, Brazil - oczami trzydziestokilkuletniego mężczyzny, Munchausen - oczami starego człowieka. W latach 90. Gilliam wyreżyserował "Trylogy of Americana". Składają się na nią The Fisher King (1991), 12 małp (1995) i Las Vegas Parano (1998) powstałe na bazie scenariusza innej osoby, odegrane na północnoamerykańskiej ziemi, wciąż będące surrealistycznymi, jednak posiadającymi mniej fantastycznych wątków niż jego poprzednia trylogia.

Filmografia

Reżyseria

• 1968 – Storytime – animowany (krótkometrażowy)
• 1974 – The Miracle of Flight – animowany (krótkometrażowy)
• 1975 – Monty Python i Święty Graal Monty Python and the Holy Grail (współreżyseria z Terrym Jonesem)
• 1977 – Jabberwocky
• 1979 – Żywot Briana Life of Brian (reżyseria sekwencji specjalnych m.in. sekwencja z kosmitami czy scena z trzema królami)
• 1981 – Bandyci czasu Time Bandits
• 1983 – Sens życia według Monty Pythona Monty Python's The Meaning of Life (reżyseria sekwencji specjalnych m.in. The Crimson Permanent Assurance)
• 1985 – Brazil
• 1988 – Przygody barona Munchausena The Adventures of Baron Munchausen
• 1991 – Fisher King The Fisher King
• 1995 – 12 małp Twelve Monkeys
• 1999 – Las Vegas Parano Fear and Loathing in Las Vegas
• 2005 – Nieustraszeni bracia Grimm The Brothers Grimm
• 2005 – Kraina traw Tideland
• 2009 – Parnassus: Człowiek, który oszukał diabła The Imaginarium of Doctor Parnassus
• 2010 – The Legend of Hallowdega (krótkometrażowy)
• 2011 – Świetna Rodzina The Wholly Family (krótkometrażowy)

Scenariusz

Gilliam był współscenarzystą wszystkich filmów i programów Monty Pythona.

Był także autorem (lub współautorem) scenariuszy następujących filmów:

• 1977 – Jabberwocky
• 1981 – Bandyci czasu Time Bandits
• 1985 – Brazil
• 1988 – Przygody barona Munchausena The Adventures of Baron Munchausen
• 1999 – Las Vegas Parano Fear and Loathing in Las Vegas
• 2005 – Kraina traw Tideland
• 2009 – Parnassus: Człowiek, który oszukał diabła The Imaginarium of Doctor Parnassus
• 2011 – Świetna Rodzina The Wholly Family (krótkometrażowy)

Aktor

Gilliam wystąpił we wszystkich filmach i programach Monty Pythona.

Ponadto zagrał w następujących filmach:

• 1976 – Pleasure at Her Majesty's ...różne role
• 1977 – Jabberwocky ...jako Człowiek z kamieniem
• 1985 – Brazil ...jako Człowiek palący papierosy w Shang-ri La Towers (rola niekredytowana)
• 1985 – What is Brazil? ...jako on sam
• 1985 – Szpiedzy tacy jak my Spies Like Us ...jako Dr Imhaus
• 1988 – Przygody barona Munchausena The Adventures of Baron Munchausen ...jako Irytujący śpiewak (rola niekredytowana)
• 2002 – Zagubiony w La Manchy Lost in La Mancha ...jako on sam
• 2011 – Potwór z Nix The Monster of Nix (krótkometrażowy) ... jako ranger

Animacje

Gilliam był autorem animowanych wstawek do następujących filmów i programów TV:

• 1967 – Prosimy nie regulować odbiorników Do Not Adjust Your Set – serial TV
• 1968 – Storytime – animowany (krótkometrażowy)
• 1968 – Mamy sposoby, by was rozśmieszyć We Have Ways of Making You Laugh – serial TV
• 1969 – 1974 – Latający cyrk Monty Pythona Monty Python's Flying Circus – serial TV
• 1970 – Krzyk Banshee Cry of the Banshee (animowana czołówka filmu)
• 1971 – Monty Python's Fliegender Zirkus (2 odcinki)
• 1971 – A teraz coś z zupełnie innej beczki And Now for Something Completely Different
• 1971 – The Marty Feldman Comedy Machine – serial TV
• 1974 – The Miracle of Flight – animowany (krótkometrażowy)
• 1975 – Monty Python i Święty Graal Monty Python and the Holy Grail
• 1979 – Żywot Briana Life of Brian (animowana czołówka filmu)
• 1983 – Sens życia według Monty Pythona Monty Python's The Meaning of Life
• 1989 – Skeczu z papugą nie będzie Parrot Sketch Not Included – film TV

Linki zewnętrzne

• Terry Gilliam w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)
• Terry Gilliam w bazie filmweb.pl
• Terry Gilliam w bazie stopklatka.pl
• Dreams: The Terry Gilliam Fanzine
• The Terry Gilliam Files
• Terry Gilliam w NNDB (ang.)