Tu-144

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tu-144
Tu-144
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent Tupolew, Woroneskie Zakłady Lotnicze
Typ samolot pasażerski
Załoga 3
Historia
Data oblotu 31 grudnia 1968
Lata produkcji 1975 – 1984
Wycofanie ze służby 1978 (komunikacja pasażerska)
Egzemplarze 16 (oraz jeden nieukończony)
Dane techniczne
Napęd 4 x NK-144A (Tu-144S)

4 x Kolesow RD-36-51A (Tu-144D)

Ciąg 4 × 200 kN
Wymiary
Rozpiętość 27,65 m (prototyp) / 28,80 m (produkcja)
Długość 59,40 m (prototyp) / 65,70 m (produkcja)
Wysokość 10,50 m
Powierzchnia nośna 469 m² (prototyp) / 506 m² (produkcja)
Masa
Własna 85 000 kg
Startowa 180 000 kg
Paliwa 70 000 kg
Osiągi
Prędkość maks. 2,3 Ma (2 500 km/h)
Prędkość przelotowa 2,1 Ma (2 300 km/h)
Pułap 18 000 m
Zasięg 4300 km (Tu-144S) / 6200 km (Tu-144D)
Dane operacyjne
Liczba miejsc
120-140
Użytkownicy
Aerofłot
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Tu-144 (ros. Ту-144) – radziecki naddźwiękowy samolot pasażerski skonstruowany przez biuro konstrukcyjne Andrieja Nikołajewicza Tupolewa. Na Zachodzie samolot nazwano Konkordskij z powodu podobieństwa tego samolotu do Concorda. Rosyjska telewizja TV6 sugerowała, że nazwa ta pochodzi od Concorde'a i nazwiska "radzieckiego konstruktora helikopterów", Igora Sikorskiego[1]. Tu-144 uległ dwóm katastrofom.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy prototyp wystartował 31 grudnia 1968 pod Moskwą, dwa miesiące przed Concordem. Tu-144 pierwszy też przełamał barierę dźwięku 5 czerwca 1969, a 15 lipca 1969 został pierwszym komercyjnym transportowcem, który przekroczył prędkość Mach 2.

Uważa się, że produkcja Tu-144 była oparta na szpiegostwie przemysłowym dokonywanym we francuskiej firmie Aérospatiale, w której był produkowany Concorde. Były przypuszczenia, że skradzione plany pozwoliły radzieckim inżynierom na przyśpieszenie prac nad własnym samolotem, którego projekt oparli na planach Concorda. Jest to jednak mało prawdopodobne, jeśli już to skradzione dane dotyczyły raczej ogólnych założeń, osiągów i wielkości, a nie ścisłych rozwiązań konstrukcyjnych. Pośpiech związany z pierwszeństwem oblotu (przed Concorde) sprawił, iż maszynę trapiły do końca nieusunięte usterki i poważne awarie. Było to przyczyną wielu przymusowych lądowań, co w oficjalnej prasie przekładano na "kurtuazyjną wizytę" (np. w Warszawie, w 1971). Dochodziło m.in. do pękania skrzydła i utraty paliwa w locie, rozliczne były awarie silników.

Wypadek podczas Paris Air Show[edytuj | edytuj kod]

3 czerwca 1973 podczas pokazów lotniczych (Paris Air Show) doszło do katastrofy jednego z prototypów samolotu. Zginęło wszystkich 6 osób na pokładzie i 8 osób na ziemi. Do dnia dzisiejszego nie są znane konkretne przyczyny tego zdarzenia. Po wypadku mówiono o tym, że samolot wleciał w smugę gazów spalinowych francuskiego myśliwca, który go fotografował. Współczesne badania wskazują jednak na możliwy problem w układzie sterowania, który został w ostatniej chwili nieprawidłowo przeprogramowany, żeby zdyskontować konkurencyjnego Concorde. Niewykluczony jest również błąd pilota[2]. Przed katastrofą, samolot wykonywał manewr stromego wznoszenia. Brak jest danych potwierdzających ewentualne przeciągnięcie, gdyż maszyna po wznoszeniu ustabilizowała lot do pozycji horyzontalnej. Nie są jasne przyczyny pikowania maszyny. Jedna z teorii mówi o możliwości zablokowania wolantu przez kamerę zabraną na pokład maszyny przed startem, inna o manewrze uniku przed zderzeniem w powietrzu z samolotem myśliwskim. Próba wyprowadzenia maszyny z silnego pikowania spowodowała przeciążenia powyżej granicy wytrzymałości konstrukcyjnej i doszło do złamania skrzydła i kadłuba Tu-144 (No. 77102)[3].

Wejście do służby[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy Tu-144S wszedł do służby 26 grudnia 1975 przewożąc ładunki i pocztę. Loty pasażerskie rozpoczął w grudniu 1977. Była w prasie informacja o locie tego samolotu na trasie Moskwa-Ałma Ata. Tu-144S potrafił osiągać maksymalną prędkość Macha 2,35, jednak by samolot mógł utrzymać prędkość naddźwiękową dopalacze musiały być cały czas włączone, co wiązało się z bardzo dużym zużyciem paliwa. W kwietniu 1978 do służby weszła nowa wersja samolotu – Tu-144D, która miała m.in. silniki turboodrzutowe Kolesowa; ich mniejsze zużycie paliwa pozwalało wydłużyć zasięg samolotu. W planach była wersja z powiększonymi skrzydłami i zbiornikami paliwa, która miała otrzymać oznaczenie Tu-144DA.

Zawodność i awaryjność tych maszyn, ogromne koszty lotu związane z bardzo dużym zużyciem paliwa i dużym nakładem obsługi naziemnej spowodowały, iż maszyna dość szybko i bez rozgłosu została wycofana z eksploatacji. W sumie samoloty tego typu wykonały tylko 55 rejsowych lotów pasażerskich, 102 komercyjnych rejsowych w ogóle. Ostatni pasażerski lot rejsowy miał miejsce 1 czerwca 1978[4]. Druga katastrofa w trakcie lotu doświadczalnego, w 1978 przyniosła 2 ofiary[5]. Wiadomo jest, że Aerofłot użytkował egzemplarze Tu-144 po oficjalnym wycofaniu tego modelu z użytku do 1987.

Ogółem wyprodukowano 16 samolotów: jeden prototyp, jeden przedprodukcyjny, dziewięć Tu-144S oraz pięć Tu-144D.

W 1996 przy współfinansowaniu NASA na bazie Tu-144D (No. 77114) powstała maszyna doświadczalna Tu-144LL, posiadająca silniki Kuzniecow NK-321 z bombowca strategicznego Tu-160. Celem powstania samolotu było stworzenie latającego laboratorium, pozwalającego na badania technologii potrzebnych przy planowanych i realizowanych projektach nowych pasażerskich samolotów naddźwiękowych. Maszyna odbyła kilkadziesiąt lotów, głównie z misjami badawczymi w zakresie materiałoznawstwa. Ostatni lot odbył się 14 kwietnia 1999.

Egzemplarze zachowane do dzisiaj[edytuj | edytuj kod]

Z 16 ukończonych Tu-144 tylko 8 zachowało się do dzisiaj. Sześć maszyn (o numerach 68001, 77101, 77103, 77104, 77105, 77113) zostało zezłomowanych. Dwa inne egzemplarze zostały zniszczone w katastrofach (77102 podczas Paris Air Show oraz 77111 podczas testu Tu-144D na trasie Moskwa-Chabarowsk).

Czerwiec 2010, dwa samoloty znajdują na terenie fabryki Tupolewa w Żukowskim (współrzędne 55.569786° N 38.155652° E i 55.571776° N 38.152304° E). Kolejna maszyna znajduje się w podmoskiewskim muzeum w miejscowości Monino (współrzędne 55.832135° N 38.183243° E). Jedna maszyna znajduje się w muzeum/parku lotnictwa pod Uljanowskiem (współrzędne 54.291098° N 48.234674° E).

Numer egzemplarza Miejsce przechowywania
77106 w Muzeum Rosyjskich Sił Powietrznych w Monino
77107 w instytucie lotniczym w Kazaniu
77108 na terenie Uniwersytetu Lotniczo-Kosmicznego w Samarze(?)
77109 prawdopodobnie w wytwórni samolotów w Woroneżu
77110 w Muzeum Lotnictwa Cywilnego w Uljanowsku
77112 w Muzeum Techniki w Sinsheim
77114 przebudowany na Tu-144LL; przechowywany na terenie fabryki Tupolewa w Żukowskim
77115 przechowywany na terenie fabryki Tupolewa w Żukowskim

Przypisy

  1. Concordski internet auction (ang.). BBC, 2001-07-05. [dostęp 2010-09-14].
  2. Błąd rozumiany jako przekroczenie dopuszczalnych paramentów lotu (szybkość, wysokość, kąt wznoszenia, przeciążenie).
  3. Nie ulega wątpliwości fakt, że samolot miał podczas pokazów zaprezentować swoją przewagę nad Concorde i załoga maszyny pod presją wykonywała manewry nie przewidziane podczas procesu normalnej eksploatacji maszyny. Prezentowany w 2010 na kanale Discovery Historia film o kulisach prób samolotu oraz szczegółów przed startem maszyny do tych pokazów wskazują na fakt prawdopodobnego błędu w urządzeniu automatycznego sterowania (zamontowanego za oparciem fotela dowódcy) a którego działanie miało poprawiać sterowność samolotu na małej prędkości. Zginęła cała załoga w tym pilot doświadczalny Michaił Kozłow, który był za sterami podczas pierwszego oblotu maszyny 31 grudnia 1968.
  4. Stało się to po katastrofie Tu-144 No. 77111 w dn. 23 maja 1978, gdy podczas jednego z ostatnich lotów doświadczalnych z powodu pęknięcia przewodu paliwowego doszło do zapalenia się silników maszyny. Zginęło dwóch pilotów doświadczalnych będących na pokładzie maszyny.
  5. Dan Fisher: Russia confirms crash of Supersonic Airliner in test: Latest failure of Trouble-plagued TU-144 seen as blow to Soviet hopes of expanding industry (ang.). 27 października 1978.
Tu-144, 2007