Wieczernik

Wnętrze budynku w Jerozolimie utożsamianego z wieczernikiem

Wieczernik (po łacinie coenaculum, od coena wieczerza) – miejsce centralnych dla chrześcijaństwa wydarzeń opisanych w Nowym Testamencie.

Lokalizacja wieczernika

Wieczernik – inaczej sala na górze – miał znajdować się na stoku góry Syjon w Jerozolimie.

Wydarzenia w wieczerniku według Nowego Testamentu

Wieczernik to miejsce, w którym Jezus, według Ewangelii, spożywał wraz ze swymi uczniami ostatnią wieczerzę przed swoją śmiercią. Przed wieczerzą Jezus umył apostołom nogi, co było symbolicznym gestem oczyszczenia i służby z miłości. Jest to również miejsce ustanowienia sakramentu eucharystii, a według tradycji Kościoła katolickiego i prawosławnego także kapłaństwa i pokuty. W wieczerniku zebrali się też apostołowie po ukrzyżowaniu Jezusa, który po zmartwychwstaniu „mimo drzwi zamkniętych” pojawiał się kilkakrotnie między nimi w chwalebnym ciele. Według Dziejów Apostolskich, po wniebowstąpieniu Jezusa w wieczerniku dokonano wyboru Macieja, który uzupełnił liczbę apostołów po zdradzie i śmierci Judasza (Dz 1,15-26). W końcu wieczernik to miejsce modlitwy apostołów i Matki Bożej przed Zesłaniem Ducha Świętego. Napełnieni Duchem apostołowie wyszli z wieczernika i rozpoczęli odważną działalność ewangelizacyjną.

Późniejsze wydarzenia sytuowane w wieczerniku to:

• Sobór jerozolimski
• w tradycji prawosławnej zaśnięcie Maryi

Późniejsza historia Wieczernika

Wczesna historia Wieczernika nie jest całkowicie pewna; badacze podejmują próby jej ustalenia w oparciu o dowody archeologiczne i źródła historyczne. Archeolog benedyktyn Bargil Pixner przytacza następujące ważne daty i wydarzenia związane z historią tego miejsca.

Pierwotny budynek był synagogą, później używaną prawdopodobnie przez judeochrześcijan. Według Encyklopedii Katolickiej, przetrwał zburzenie Jerozolimy przez wojska Tytusa w 70 r. n.e., chociaż Pixner uważa że prawdopodobnie został odbudowany tuż po wojnie i twierdzi, że trzy ściany tamtej struktury istnieją do dziś (chodzi o Północną, Wschodnią i Południową ścianę Grobu Króla Dawida). Rzymski cesarz Teodozjusz I wybudował ośmiokątny kościół („Kościół Teodozjusza” lub „Kościół Świętego Syjonu”) obok synagogi (nazwanej „Kościołem Apostołów”). Został on poświęcony przez Jana II, Biskupa Jerozolimy, w roku 394. Około roku 415 ten sam Biskup powiększył go, nadając mu kształt prostokątnej bazyliki z pięcioma nawami, nadal obok Kościoła Apostołów. Budynek ten został zniszczony przez perskich najeźdźców w roku 614 i wkrótce potem częściowo odbudowany przez patriarchę Modestusa. W roku 1009 kościół został zrównany z ziemią przez muzułmańskiego kalifa Al-Hakima, ale po niedługim czasie krzyżowcy wznieśli tu pięcionawową bazylikę Matki Bożej. Uważa się, że Wieczernik zajmował część dwóch naw po prawej stronie ołtarza.

Mimo iż kościół został zniszczony ok. roku 1219, sam Wieczernik przetrwał. W latach 40. XIV w. przeszedł pod opiekę franciszkanów, pod którą pozostawał aż do 1552, kiedy to kontrolę nad nim przejęli Turcy. Po usunięciu franciszkanów pomieszczenie zamieniono w meczet, o czym świadczy mihrab zwrócony w stronę Mekki oraz Arabskie inskrypcje zakazujące wznoszenia w tym miejscu publicznych modlitw.

Chrześcijanie nie mieli tu prawa wstępu aż do ustanowienia Państwa Izrael w 1948.

Wymowa teologiczna

W chrześcijańskiej teologii Wieczernik staje się miejscem transformacji judaistycznego święta Paschy w chrześcijańskie obrzędy eucharystyczne, co w interpretacji części wyznań oznacza narodzenie Kościoła jako wspólnoty. Żydzi w dniu święta Paschy spożywali ciało baranka ofiarnego, natomiast w wieczerniku i na krzyżu Jezus sam stał się barankiem, ofiarując swoje ciało i krew za zbawienie świata.

Wieczernik to jeden z obrazów Kościoła, w którym jego członkowie zbierają się i trwają na jednoczącej modlitwie. Wieczernik to miejsce przebywania z Bogiem, a jednocześnie miejsce, z którego apostołowie wyruszyli na cały świat.

Wieczernik jest więc ważnym etapem rozwoju wspólnoty chrześcijańskiej, która przez modlitwę i sakramenty staje się dojrzała do podjęcia apostolstwa na zewnątrz, choć może też być symbolem zamknięcia się chrześcijan w swoim lęku przed światem zewnętrznym, gdyż to właśnie w zamkniętym wieczerniku apostołowie ukrywali się „z obawy przed Żydami”.