Jakub Sprawiedliwy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy apostoła Jakuba Sprawiedliwego. Zobacz też: hasło o Jakubie II Sprawiedliwym, królu Aragonii.
Święty
Jakub Sprawiedliwy
brat Pański
równy apostołom
męczennik
Saint James the Just.jpg
Data urodzenia ok. 20 p.n.e.[1] - po 1 n.e.[2]
Nazaret[3]
Data śmierci ok. 62
Jerozolima
Kościół/
wyznanie
chrześcijański
Wspomnienie 23 października (ewang.),
3 lub 6 maja (kat.)
4/17 stycznia,
23 października/5 listopada,
niedziela po Bożym Narodzeniu (praw.)
Atrybuty książka na piersi i drążek foluszniczy[1]
Patron kapeluszników, kramarzy, sklepikarzy, paszteciarzy, foluszników, grabarzy i cukierników
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Jakub Sprawiedliwy, cs. Apostoł Iakow, brat Gospodień po płoti[4] (zm. ok. 62) – brat (rodzony, przyrodni, stryjeczny lub cioteczny; żadna z identyfikacji nie jest pewna) Jezusa Chrystusa, najważniejszy z tzw. braci Pańskich stojący na czele Kościoła w Jerozolimie (w tradycji uważany za pierwszego jej biskupa)[1], męczennik chrześcijański, święty Kościoła katolickiego, prawosławnego i wielu innych.

Jest czasem identyfikowany z Jakubem Mniejszym, synem Alfeusza, należącym do grona Dwunastu Apostołów, będąc często nazywany również Mniejszym lub Małym,prawdopodobnie ze względu na niski wzrost[5][3]. Jako krewny Jezusa, nie od razu uwierzył w jego misję, stało się to po zmartwychwstaniu. Choć nie był jednym z Dwunastu, jest uznawany za apostoła z racji pozycji zajmowanej w Kościele w Jerozolimie. Uważa się go za autora Listu św. Jakuba; wiązany przez niektórych uczonych z tzw. Ossuarium Jakuba.

Życie i działalność[edytuj | edytuj kod]

Jest wymieniony 15 razy w Nowym Testamencie: Mt 13,55; 27,56; Mk6,3; 15,40; 16,1; Łk 24,10; Dz 12,17; 15,13; 21,18; 1 Kor 15,7; Ga 1,19; 2,9; 2,12; Jk 1,1; Jud 1,1. Był synem Kleofasa i Marii, a zarazem krewnym Jezusa — stąd zaliczany do grona „braci Pańskich" (Mt 13,55; 27,56; Mk 6,3; 15,40; 16,1; Łk 24,10; Ga 1,19). Jego braćmi rodzonymi byli Józef, Juda i Szymon (Mt 13,55; 27,56; Mk 6,3; 15,40; Jud 1). Jeżeli przyjąć bardziej prawdopodobną interpretację, nie jest on tożsamy z Jakubem synem Alfeusza, jednym z Dwunastu[a]. Kalendarz katolicki i ikonografia tradycyjnie łączą te dwie postacie. Nie ma jednak dostatecznie pewnej podstawy do tego utożsamienia, ze względu np. na kwestię synostwa: nie ma możliwości dowiedzenia, że Alfeusz i Kleofas są jedną i tą samą osobą[6]. Siostra Marii z Nazaretu, matki Jezusa czyli Maria, żona Kleofasa spod krzyża (por. J 19,25) wydaje się być tą samą osobą co Maria z Markowej listy kobiet stojących niedaleko krzyża, a następnie idących do grobu Pańskiego o świcie zmartwychwstania: Maria, matka Jakuba Mniejszego – jej mężem a więc i ojcem jej syna był Kleofas (por. Mk 15,40 i 16,1). Zaś Jakub z listy dwunastu jest synem Alfeusza, por. Mk 3,18[7].

Gdy Jezus wybrał Dwunastu Apostołów, zaraz po tym wydarzeniu jego bliscy interweniowali, by uchronić Jezusa od tego, co rodzina uważała za odejście od zmysłów. Jakub mógł być wśród tych, którzy przyszli ratować swego brata:

Quote-alpha.png
Potem przyszedł do domu, a tłum znów się zbierał, tak, że nawet posilić się nie mogli. Gdy to posłyszeli Jego bliscy, wybrali się, żeby Go powstrzymać. Mówiono bowiem: Odszedł od zmysłów. (...) Tymczasem nadeszła Jego Matka i bracia i stojąc na dworze, posłali po Niego, aby Go przywołać. Właśnie tłum ludzi siedział wokół Niego, gdy Mu powiedzieli: Oto Twoja Matka i bracia na dworze pytają się o Ciebie. Odpowiedział im: Któż jest moją matką i /którzy/ są braćmi? I spoglądając na siedzących dokoła Niego rzekł: Oto moja matka i moi bracia. Bo kto pełni wolę Bożą, ten Mi jest bratem, siostrą i matką (Mk 3,20-21 oraz 31-35).

Mateusz Ewangelista wylicza braci Jezusa:

Quote-alpha.png
Czyż nie jest On synem cieśli? Czy Jego Matce nie jest na imię Mariam, a Jego braciom Jakub, Józef, Szymon i Juda? Także Jego siostry czy nie żyją wszystkie u nas? Skądże więc ma to wszystko? (Mt 13,55-56)

Spośród czterech wymienionych, Jakub i Juda są autorami listów, które weszły w skład Nowego Testamentu; postaci tych nie należy łączyć z apostołami o tych samych imionach, gdyż z Ewangelii wynika, że za życia Jezusa bracia Pańscy nie wierzyli w niego. Jedna z kobiet patrzących się na Ukrzyżowanego w Mk 15,40 wymieniona jest jako Maria, matka Jakuba młodszego i Józefa. Jest ona wymieniana także po zmartwychwstaniu, również razem z Marią Magdaleną i Salome, jako Maria /matka/ Jakuba (Mk 16,1). Jan Ewangelista nazywa stojącą pod krzyżem Marię siostrą matki Jezusa i żoną Kleofasa (J 19,25). Według biskupa Hegezypa, który jest wczesnym świadkiem z Jerozolimy sprzed roku 185 r., Kleofas był bratem Józefa, męża matki Jezusa. Biskup ten napisał, że Szymon był synem Kleofasa, brata św. Józefa. Wśród późniejszych ojców Kościoła panowała opinia, że bracia Pańscy byli synami św. Józefa z pierwszego małżeństwa. W przeważającej tradycji chrześcijańskiej, wymienieni w Mt 13,55-56 bracia i siostry Jezusa, byli więc braćmi i siostrami nie rodzonymi, lecz ciotecznymi lub stryjecznymi. Zwłaszcza, że termin brat w językach semickich mógł oznaczać różnych krewnych, nie ma tam osobnego słowa na oznaczenie kuzynów. Gdyby czterej wymienieni bracia Pańscy byli synami rodzonymi Marii z Nazaretu, zapewne Jezus na krzyżu nie powierzyłby swej Matki opiece swego umiłowanego ucznia Jana: Oto matka Twoja (J 19,27)[8].

Niektórzy autorzy żydowscy oraz teolodzy z kręgu liberalnych protestantów interpretują ten fragment jako mówiący o braciach rodzonych Jezusa[8].

Wtedy, gdy Jan Ewangelista mówi o niewierze braci Jezusa, jednym z nich mógł być Jakub Młodszy:

Quote-alpha.png
Rzekli więc Jego bracia do Niego: Wyjdź stąd i idź do Judei, aby i uczniowie Twoi ujrzeli czyny, których dokonujesz. Nikt bowiem nie dokonuje niczego w ukryciu, jeżeli chce się publicznie ujawnić. Skoro takich rzeczy dokonujesz, to okaż się światu! Bo nawet Jego bracia nie wierzyli w Niego. (J 7,3-5)

Dopiero gdy Jezus ukazał mu się jako zmartwychwstały (1 Kor 15,7) życie wiary Jakuba całkowicie się zmieniło, poddał się łasce. Jakub Mniejszy stał się główną postacią Kościoła jerozolimskiego. W Ga 1,19 Apostoł Paweł nazywa go bratem Pańskim a w Ga 2,9 wymienia razem z Kefasem i Janem jako „filary". W Dz 12,17, Piotr, chciał aby o jego cudownym uwolnieniu z więzienia powiedziano Jakubowi. Według Dz 15 Jakub odgrywał czołową rolę na Soborze Jerozolimskim, który zebrał się by rozpatrzeć spór, który powstał w Antiochii Syryjskiej dotyczący stosowania Prawa do nawróconych pogan. Mimo iż Jakub przewodził tej części Kościoła, która była bardziej przywiązana do tradycji judaizmu, zgadzając się ze stanowiskiem Pawła opowiedział się za rozwiązaniem liberalnym wobec braci z pogaństwa(Dz 15,13-21). W ten sposób został zażegnany groźny spór, i dano wzór na przyszłość, w jakim stopniu chrześcijanie nawróceni z pogaństwa mają zachowywać Prawo judaizmu. Dekret tego Soboru (Dz 15,22-29), zwany Dekretem Apostolskim, bywa też czasami nazywany „Jakubowym", ze względu na wpływ Jakuba Młodszego na jego ustanowienie[9][7].

Józef Flawiusz podaje, że Ananiasz kazał go ukamienować w 62 r.[10]. Święty Hegezyp napisał, że Jakub został strącony z wieży świątyni jerozolimskiej, ukamienowany, a następnie dobity pałką[b].

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki czci trzech Jakubów (syna Alfeusza, syna Kleofasa i syna Józefa) jako jednego apostoła Jakuba Mniejszego, syna Kleofasa/Alfeusza dnia 3 maja (Kościół katolicki w Polsce 6 maja)[c][1].

Cerkiew prawosławna wspomina apostoła trzykrotnie[4]:

Jakub Sprawiedliwy czczony jest również przez: Koptyjski Kościół Ortodoksyjny, Apostolski Kościół Ormiański, Syryjski Kościół Ortodoksyjny, Kościół Ewangelicko-Luterański w Ameryce (ELCA) i Kościół Luterański Synodu Missouri (LCMS)[2].

Patronat[edytuj | edytuj kod]

Jakub Sprawiedliwy jest patronem Urugwaju, Fryzji, a wraz ze św. Filipem Apostołem: kapeluszników, kramarzy, sklepikarzy, paszteciarzy, foluszników, grabarzy i cukierników.farmaceutów, pilśniarzy oraz ludzi umierających[1]. Uważany jest również za patrona dekarzy[4].

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

W ikonografii wczesnochrześcijańskiej apostoł przedstawiany jest jako młody człowiek w tunice i paliuszu, przeważnie bez zarostu. Później zaczęto go ukazywać jako odzianego w biskupie szaty brodatego mężczyznę w średnim wieku. Dodano mu też apostolskie atrybuty: księgę lub zwój pisma. Prawą rękę ma złożoną na znak błogosławieństwa[4].

Poczynając od XIII wieku na Zachodzie, dla odróżnienia od innych apostołów, dodano mu drążek folusznika[1]. Poza tym w sztuce zachodniej jego atrybutami są: halabarda, kamienie, korona w rękach i torba podróżna[4].

Na ikonach święty dosyć często przedstawiany jest wraz ze sprawiedliwym Józefem i św. królem Dawidem[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. H. Langkammer OFM w swoim Słowniku biblijnym, idzie za innymi, przyznając Jakubowi synowi Kleofasa autorstwo Listu, ale przydomek Jakub młodszy przydzielił Jakubowi, synowi Alfeusza, s. 74.
  2. Hegezyp, który żył w czasach tuż po Apostołach ok. roku 160, pisał w swoich „Pamiętnikach”, że podczas kamienowania pewien folusznik doskoczył do Apostoła i uderzył Jakuba w głowę pałką. Euzebiusz dodaje, że przedtem strącono Jakuba ze szczytu świątyni. (Cytat z notki biograficznej na brewiarz.pl)
  3. ze względu na zbieżność z Uroczystością Maryi Królowej Polski obchodzoną 3 maja.
  4. podwójne datowanie
  5. zob. siedemdziesięciu dwóch

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Jakub Sprawiedliwy, brat Jezusa Chrystusa (ok. 20 p.n.e.-62 r.). Ekumeniczny Serwis Informacyjny, Kosciol.pl, 2005-06-16. [dostęp 2013-11-02].
  2. 2,0 2,1 Jakobus, der Bruder des Herrn (niem.). Ökumenisches Heiligenlexikon. [dostęp 2013-11-02].
  3. 3,0 3,1 Jakub, brat Pański. Deon.pl. [dostęp 2013-11-02].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Jarosław Charkiewicz: ap. Jakub, brat Pański. Serwis Cerkiew.pl. [dostęp 2013-11-02].
  5. Mk 15,40 w przekładach Biblii.
  6. Jakub zw. Mniejszym, Jakub Młodszy. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. 5. s. 129.
  7. 7,0 7,1 Jakub Młodszy. W: P. Cz. Bosak OP: Postacie Nowego Testamentu. Słownik-Konkordancja. s. 194-197.
  8. 8,0 8,1 Bracia Pańscy. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. 2. s. 255.
  9. Fisher C. H.: List św. Jakuba. W: Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego. s. 1626-1639.
  10. Por.Jakuba List – List św. Jakuba. W: H. Langkammer OFM: Słownik biblijny. s. 74.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Fisher C. H.: List św. Jakuba. W: Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego. Komentarz katolicki i ekumeniczny na XXI wiek. W. R. Farmer (red. nauk.) , W. Chrostowski (red. nauk. wydania pol.), M. Kulikowska (przekład). Warszawa: Verbinum, 2000, s. 1626-1639. ISBN 83-7192-105-5.
  • Bracia Pańscy. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. Gadacz, B. Milerski (red. naukowa). T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 255. ISBN 83-01-13598-5.
  • Jakuba List – List św. Jakuba. W: H. Langkammer OFM: Słownik biblijny. Katowice: Księgarnia św. Jacka, 1982, s. 74.
  • Jakub Młodszy. W: Bosak P. Cz. OP: Postacie Nowego Testamentu. Słownik-Konkordancja. Wyd. 2 (zmienione i uzupełnione). Poznań – Pelplin: W drodze – Bernardinum, 1996, s. 194-197. ISBN 83-7033-111-4.
  • Jakub zw. Mniejszym, Jakub Młodszy. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. Gadacz, B. Milerski (red. naukowa). T. 5. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 129. ISBN 83-01-13812-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]