Jakub Sprawiedliwy

Święty Jakub sprawiedliwy
brat Pański równy apostołom męczennik
Data śmierci	ok. 62
Kościół/ wyznanie	chrześcijańskie
Wspomnienie	1 maja (anglikanie), 3 maja (w kościele katolickim, w Polsce 6 maja), 23 października (luteranie), 4/17 stycznia (Sobór siedemdziesięciu apostołów), 23 października/5 listopada i w niedzielę po Bożym Narodzeniu (prawosławie)
Atrybuty	książka na piersi i drążek foluszniczy
Patron	kapeluszników, kramarzy, sklepikarzy, paszteciarzy, foluszników, grabarzy i cukierników
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Św. Jakub Sprawiedliwy (zm. ok. 62) – brat (rodzony, przyrodni, stryjeczny lub cioteczny - żadna z identyfikacji nie jest pewna) Jezusa Chrystusa, najważniejszy z tzw. braci Pańskich, stał na czele Kościoła w Jerozolimie, męczennik chrześcijański. Jest czasem identyfikowany z Jakubem synem Alfeusza, należącym do grona Dwunastu Apostołów. Jako krewny Pana nie od razu uwierzył w misję swego brata ciotecznego Jezusa, stało się to po zmartwychwstaniu. Choć nie był jednym z Dwunastu, jest uznawany za Apostoła z racji pozycji zajmowanej w Kościele w Jerozolimie. Uważa się go za autora Listu św. Jakuba. Święty Kościoła katolickiego i prawosławnego. Patron Urugwaju, farmaceutów, pilśniarzy oraz ludzi umierających. Wiązany przez niektórych uczonych z tzw. Ossuarium Jakuba.

Znaczenie i etymologia imienia

W języku gr. Iakob' lub Iakobos, od hebr. Ja'akob, skrót od aram. Ja'akob-El: "Bóg osłania", „Bóg chroni" (etymologia niepewna) lub od hebr. akeb: "pięta": "on trzyma za piętę" (por. Rdz 25,26), lub od hebr. akab: "ten, który pozbawia (dziedzictwa)" (por. Rdz 27,36). Greckie słowo μικρος - mikros, mniejszy zdaje się wskazywać na to, że był niższy od Jakuba, syna Zebedeusza. czasem tłumaczone jako „młodszy”. Bardziej prawdopodobnie jest jednak, że nie chodziło o ich wiek czy wzrost, ale o kolejność przystępowania do grona Apostołów.^{[potrzebne źródło]} Hebr. Cadik: "sprawiedliwy, prawy", cs. Apostoł Iakow, brat Gospodień po płoti

Życie i działalność

Jest wymieniony 15 razy w Nowym Testamencie: Mt 13,55; 27,56; Mk6,3; 15,40; 16,1; Łk 24,10; Dz 12,17; 15,13; 21,18; 1 Kor 15,7; Ga 1,19; 2,9; 2,12; Jk 1,1; Jud 1,1. Był synem Kleofasa i Marii, a zarazem krewnym Jezusa — stąd zaliczany do grona „braci Pańskich" (Mt 13,55; 27,56; Mk 6,3; 15,40; 16,1; Łk 24,10; Ga 1,19). Jego braćmi rodzonymi byli Józef, Juda i Szymon (Mt 13,55; 27,56; Mk 6,3; 15,40; Jud 1). Jeżeli przyjąć bardziej prawdopodobną interpretację, nie jest on tożsamy z Jakubem synem Alfeusza, jednym z Dwunastu. Kalendarz katolicki i ikonografia tradycyjnie łączą te dwie postacie. Nie ma jednak dostatecznie pewnej podstawy do tego utożsamienia, ze względu np. na kwestię synostwa: nie ma możliwości dowiedzenia, że Alfeusz i Kleofas są jedną i tą samą osobą. Siostra Marii z Nazaretu, matki Jezusa czyli Maria, żona Kleofasa spod krzyża (por. J 19,25) wydaje się być tą samą osobą co Maria z Markowej listy kobiet stojących niedaleko krzyża, a następnie idących do grobu Pańskiego o świcie zmartwychwstania: Maria, matka Jakuba Mniejszego - jej mężem a więc i ojcem jej syna był Kleofas (por. Mk 15,40 i 16,1). Zaś Jakub z listy dwunastu jest synem Alfeusza, por. Mk 3,18.

Gdy Jezus wybrał Dwunastu Apostołów, zaraz po tym wydarzeniu jego bliscy interweniowali, by uchronić Jezusa od tego, co rodzina uważała za odejście od zmysłów. Jakub mógł być wśród tych, którzy przyszli ratować swego brata:

Potem przyszedł do domu, a tłum znów się zbierał, tak, że nawet posilić się nie mogli. Gdy to posłyszeli Jego bliscy, wybrali się, żeby Go powstrzymać. Mówiono bowiem: Odszedł od zmysłów. (...) Tymczasem nadeszła Jego Matka i bracia i stojąc na dworze, posłali po Niego, aby Go przywołać. Właśnie tłum ludzi siedział wokół Niego, gdy Mu powiedzieli: Oto Twoja Matka i bracia na dworze pytają się o Ciebie. Odpowiedział im: Któż jest moją matką i /którzy/ są braćmi? I spoglądając na siedzących dokoła Niego rzekł: Oto moja matka i moi bracia. Bo kto pełni wolę Bożą, ten Mi jest bratem, siostrą i matką (Mk 3,20-21 oraz 31-35).

Mateusz Ewangelista wylicza braci Jezusa:

Czyż nie jest On synem cieśli? Czy Jego Matce nie jest na imię Mariam, a Jego braciom Jakub, Józef, Szymon i Juda? Także Jego siostry czy nie żyją wszystkie u nas? Skądże więc ma to wszystko? (Mt 13,55-56)

Spośród czterech wymienionych, Jakub i Juda są autorami listów, które weszły w skład Nowego Testamentu; postaci tych nie należy łączyć z apostołami o tych samych imionach, gdyż z Ewangelii wynika, że za życia Jezusa bracia Pańscy nie wierzyli w niego. Jedna z kobiet patrzących się na Ukrzyżowanego w Mk 15,40 wymieniona jest jako Maria, matka Jakuba młodszego i Józefa. Jest ona wymieniana także po zmartwychwstaniu, również razem z Marią Magdaleną i Salome, jako Maria /matka/ Jakuba (Mk 16,1). Jan Ewangelista nazywa stojącą pod krzyżem Marię siostrą matki Jezusa i żoną Kleofasa (J 19,25). Według biskupa Hegezypa,który jest wczesnym świadkiem z Jerozolimy sprzed roku 185 r., Kleofas był bratem Józefa, męża matki Jezusa. Biskup ten napisał, że Szymon był synem Kleofasa, brata św. Józefa. Wśród późniejszych Ojców Kościoła panowała opinia, że bracia Pańscy byli synami Św. Józefa z pierwszego małżeństwa. W przeważającej tradycji chrześcijańskiej, wymienieni w Mt 13,55-56 bracia i siostry Jezusa, byli więc braćmi i siostrami nie rodzonymi, lecz ciotecznymi lub stryjecznymi. Zwłaszcza, że termin brat w językach semickich mógł oznaczać różnych krewnych, nie ma tam osobnego słowa na oznaczenie kuzynów. Gdyby czterej wymienieni bracia Pańscy byli synami rodzonymi Marii z Nazaretu, zapewne Jezus na krzyżu nie powierzyłby swej Matki opiece swego umiłowanego ucznia Jana: Oto matka Twoja (J 19,27).

Niektórzy autorzy żydowscy oraz teolodzy z kręgu liberalnych protestantów interpretują ten fragment jako mówiący o braciach rodzonych Jezusa.

Wtedy, gdy Jan Ewangelista mówi o niewierze braci Jezusa, jednym z nich mógł być Jakub Młodszy:

Rzekli więc Jego bracia do Niego: Wyjdź stąd i idź do Judei, aby i uczniowie Twoi ujrzeli czyny, których dokonujesz. Nikt bowiem nie dokonuje niczego w ukryciu, jeżeli chce się publicznie ujawnić. Skoro takich rzeczy dokonujesz, to okaż się światu! Bo nawet Jego bracia nie wierzyli w Niego. (J 7,3-5)

Dopiero Jezus ukazał mu się jako zmartwychwstały (1 Kor 15,7) życie wiary Jakuba całkowicie się zmieniło, poddał się łasce. Jakub Mniejszy stał się główną postacią Kościoła jerozolimskiego. W Ga 1,19 Apostoł Paweł nazywa go bratem Pańskim a w Ga 2,9 wymienia razem z Kefasem i Janem jako „filary". W Dz 12,17, Piotr, chciał aby o jego cudownym uwolnieniu z więzienia powiedziano Jakubowi. Według Dz 15 Jakub odgrywał czołową rolę na Soborze Jerozolimskim, który zebrał się by rozpatrzeć spór, który powstał w Antiochii Syryjskiej dotyczący stosowania Prawa do nawróconych pogan. Mimo iż Jakub przewodził tej części Kościoła, która była bardziej przywiązana do tradycji judaizmu, zgadzając się ze stanowiskiem Pawła opowiedział się za rozwiązaniem liberalnym wobec braci z pogaństwa(Dz 15,13-21). W ten sposób został zażegnany groźny spór, i dano wzór na przyszłość, w jakim stopniu chrześcijanie nawróceni z pogaństwa mają zachowywać Prawo judaizmu. Dekret tego Soboru (Dz 15,22-29), zwany Dekretem Apostolskim, bywa też czasami nazywany „Jakubowym", ze względu na wpływ Jakuba Młodszego na jego ustanowienie

Rzeźba św. Jakuba Mniejszego

Józef Flawiusz podaje, że Ananiasz kazał go ukamienować w 62 r.. Święty Hegezyp napisał, że Jakub został strącony z wieży świątyni jerozolimskiej, ukamienowany, a następnie dobity pałką.

Liturgia

W Kościele katolickim wspominany wraz z ze św. Filipem. Jego święto liturgiczne obchodzone jest 3 maja, w polskim Kościele - ze względu na zbieżność z Uroczystością Maryi Królowej Polski - 6 maja.

Cerkiew prawosławna wspomina apostoła dwukrotnie: 30 czerwca/13 lipca (Sobór dwunastu apostołów) i 9/22 października, tj. 13 lipca i 22 października według kalendarza gregoriańskiego.

Jakub a Biblia

Przewodził wspólnocie chrześcijańskiej w Jerozolimie chociaż nie był apostołem (Dz 12,17) i napisał księgę biblijną nazwaną od jego imienia (Jak 1,1). Mógł być nieco młodszy od Jezusa, ponieważ wymienia się go na pierwszym miejscu wśród czterech synów Marii, którymi byli Jakub, Józef, Szymon i Juda (Mt 13,55). Apostoł Paweł w swoim liście do Koryntian, napisanym ok. 55 r. n.e., sugeruje, że Jakub miał żonę (1Ko 9,5).

Prawdopodobnie Jakub był dobrze zorientowany w działalności swego brata (Łk 8,19; Jn 2,12), chociaż nie należał w tym czasie do jego uczniów i naśladowców (Mt 12,46-50; Jn 7,5). Razem z pozostałymi braćmi, którzy nie wierzyli w Jezusa, zachęcał go, by jawnie udał się na Święto Namiotów, gdy przywódcy żydowscy chcieli go zabić (Jn 7,1-10). Mógł też być wśród krewnych, którzy mówili o Jezusie: „Postradał zmysły” (Mk 3,21).

Po śmierci Jezusa, a przed Pięćdziesiątnicą 33 r. n.e., jak donoszą Dzieje Apostolskie, Jakub znalazł się w górnej izbie w Jerozolimie, gdzie modlił się wraz z Maryją, matką Jezusa, braćmi i apostołami (Dz 1,13, 14). To zapewne właśnie jemu ukazał się osobiście zmartwychwstały Jezus, który w ten sposób przekonał go, że naprawdę jest Mesjaszem (1Ko 15,7). Podobnie objawił się we własnej osobie Saulowi (Pawłowi - Dz 9,3-5).

W jakiś czas później Jakub stał się wybitnym członkiem i chyba także „apostołem” wspólnoty w Jerozolimie. Paweł wspomina, że podczas swej pierwszej wizyty u tamtejszych braci (ok. 36 r. n.e.) zatrzymał się na 15 dni u Piotra, ale ‛nie widział nikogo innego z apostołów poza Jakubem, bratem Pana’ (Gal 1,18, 19). Gdy apostoł Piotr został w cudowny sposób uwolniony z więzienia, polecił obecnym w domu Jana Marka: „Donieście o tym Jakubowi i braciom”, co świadczy o znaczącej pozycji Jakuba (Dz 12,12, 17). Około 49 r. n.e. „apostołom i starszym” w Jerozolimie przedłożono sprawę obrzezania. Po świadectwie złożonym przez Piotra, Barnabasa i Pawła zabrał głos Jakub, który zaproponował rozstrzygnięcie zaakceptowane potem przez wszystkich zgromadzonych (Dz 15,6-29; 16,4). Mając w pamięci to zdarzenie Paweł oznajmił, że Jakub, Kefas i Jan byli „uważani za filary” przez braci w Jerozolimie (Gal 2,1-9). Na zakończenie swej późniejszej podróży misjonarskiej Paweł zdał z niej relację Jakubowi i „wszystkim starszym” w Jerozolimie, a oni zalecili mu zastosować się do pewnych wskazówek (Dz 21,15-26; Gal 2,11-14).

To właśnie ten brat Jezusa, a nie jeden z apostołów o tym samym imieniu (ani syn Zebedeusza, ani syn Alfeusza), napisał List Jakuba. Świadczy o tym nagłówek, w którym pisarz nie nazywa siebie apostołem, lecz „niewolnikiem Boga i Pana Jezusa Chrystusa”. Podobnie jego brat Judas (Juda) przedstawił się jako „niewolnik Jezusa Chrystusa, a brat Jakuba” (Jak 1,1; Judy 1.

Tradycja podaje, iż Jakub ze względu na styl życia był nazywany „Sprawiedliwym”. Pismo Święte nie mówi o tym, jak umarł. Historyk Józef Flawiusz donosi, że między śmiercią namiestnika Festusa (ok. 62 n.e.) a przybyciem jego następcy Albinusa arcykapłan Ananos (Annasz) „zwołał sanhedryn i stawił przed sądem Jakuba, brata Jezusa zwanego Chrystusem, oraz kilku innych. Oskarżył ich o naruszenie Prawa i skazał na ukamienowanie”.

Bibliografia

• Fisher C. H.: List św. Jakuba. W: Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego. Komentarz katolicki i ekumeniczny na XXI wiek. W. R. Farmer (red. nauk.) , W. Chrostowski (red. nauk. wydania pol.), M. Kulikowska (przekład). Warszawa: Verbinum, 2000, s. 1626-1639. ISBN 83-7192-105-5.
• Bracia Pańscy. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. Gadacz, B. Milerski (red. naukowa). T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 255. ISBN 83-01-13598-5.
• Jakuba List - List św. Jakuba. W: H. Langkammer OFM: Słownik biblijny. Katowice: Księgarnia św. Jacka, 1982, s. 74.
• Jakub Młodszy. W: Bosak P. Cz. OP: Postacie Nowego Testamentu. Słownik-Konkordancja. Wyd. 2 (zmienione i uzupełnione). Poznań – Pelplin: W drodze – Bernardinum, 1996, s. 194-197. ISBN 83-7033-111-4.
• Jakub zw. Mniejszym, Jakub Młodszy. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. Gadacz, B. Milerski (red. naukowa). T. 5. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 129. ISBN 83-01-13812-2.

Linki zewnętrzne

• Święci Apostołowie Filip i Jakub na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 29.04.2010]
• Apostoł Jakub, syn Alfeusza na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)
• Jakub Sprawiedliwy, brat Jezusa Chrystusa (ok. 20 p.n.e. - 62 r.) - artykuł w serwisie Kosciol.pl
• ap. Jakub, brat Pański na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)
• Jakub, syn Józefa - rodzony brat Jezusa? - artykuł w serwisie Opoka.org.pl

Zobacz też

• kult świętych
• modlitwa za pośrednictwem świętego