Istebna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Istebna
Istebna
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat cieszyński
Gmina Istebna
Liczba ludności (2014-12-31) 5104[1]
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 43-470[2]
Tablice rejestracyjne SCI
SIMC 0052899
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Istebna
Istebna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Istebna
Istebna
Ziemia49°33′50″N 18°53′38″E/49,563889 18,893889

Istebnawieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, siedziba gminy Istebna. Wieś leży w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego. Powierzchnia sołectwa wynosi 4741 ha[3], a liczba ludności 5104[1], co daje gęstość zaludnienia równą 107,7 os./km².

Miejscowość turystyczna położona w Beskidzie Śląskim w pobliżu granicy z Czechami i Słowacją na zboczach Złotego Gronia na wysokości 590–620 m n.p.m. Krajobraz miejscowości to głównie tereny górzyste z zalesieniami. Przez miejscowość przepływa rzeka Olza. Wraz z Jaworzynką i Koniakowem tworzy tzw. Beskidzką Trójwieś.

Części wsi[edytuj]

Integralne części wsi Istebna: Andziółówka, Beskid, Bryjowie, Brzestowy, Burowie, Bystry, Czadeczka, Czostkowa, Drobniawy, Dupny, Dzielec, Filipionka, Gazurowie, Gliniany, Haratykowie, Jasnowice, Kawulonka, Kawulowie, Kiepkowie, Kohutowie, Kościanowice, Kościół, Kubalonka, Kubalowie, Kulonkowie, Lanckorona, Leszczyna, Łączyna, Macurzonka , Matyska, Michałkowa Olza, Michałkowie, Mikowa Łąka, Mikowie, Mikszówka, Mlaskawka, Mrażnice, Murzynka, Na Las, Nowina, Olecki, Pietroszonka, Piła, Polanka, Polokowie, Połom, Potoczki, Rechtorzonka, Skała, Słowiaczonka, Stecówka, Suszkowie, Szarcowie, Szymcze, Tokarzonka, U Forotu, U Psujki, U Stawu, Wilcze, Wojtaszowie, Wojtkowie, Wysznie Pole, Za Doliną, Za Groń[4][5]

Użytkowanie terenów[6][edytuj]

Użytkowanie terenów Powierzchnia [ha]
Rolnictwo i leśnictwo 4510,32
Zabudowa mieszkaniowa 98,76
Usługi o charakterze publicznym 18,93
Usługi o charakterze komercyjnym 9,17
Wytwórczość 4,56
Obsługa techniczna i usługi komunalne 1,14
Komunikacja 36,38
Wody 61,74
Ogółem 4741,00

Historia[edytuj]

Pierwszą osadą na terenie Istebnej były Jasnowice, powstały one najprawdopodobniej w połowie XVI w.; urbarz z 1552 r. określa je jako świeżo założoną wieś. Pod koniec tego też wieku na stokach południowych Złotego Gronia pojawili się osadnicy, tworząc podstawy pod rozwój nowej wsi Istebnej. Jednak pierwsza wzmianka o tej wsi ukazuje się w urbarzu Księstwa Cieszyńskiego dopiero w 1621 r. – spisano w nim wszystkich osadników oraz ich powinności, które miały obowiązywać od 1643 r. Dlatego lata 1621-1643 uznawane są za okres kształtowania się organizacji wsi. Osadnicy Istebnej zobowiązani byli wobec księcia cieszyńskiego do produkcji gontów jak również do wyrębu drewna i spławiania go rzeką Olzą do Cieszyna. Drewna z Istebnej używano też m.in. do budowy szańców jabłonkowskich.

Pierwsi osadnicy przybyli do Istebnej z terenów zachodnich Górnego Śląska, jednak osiedlili się tu również pasterze wołoscy, dając początek późniejszym przysiółkom. Najprawdopodobniej przybyli oni z terenów Słowacji, skąd przynieśli nazwę wsi Istebna – istnieje bowiem już od XIII w. na Orawie miejscowość o nazwie Istebné. Wołosi zapoczątkowali miejscowe pasterstwo, które okazało się być o wiele bardziej dochodowe niż rolnictwo (ziemia nie była urodzajna, a sezon wegetacyjny krótki). Niebawem po założeniu Istebnej tutejsi Górale śląscy mieli już trzy szałasy w górach, gdzie wypasano ponad 1100 sztuk bydła (głównie owce). Pasterstwo pozostało podstawowym zajęciem mieszkańców aż do połowy XIX w.

Henryk Jastrzembski: „Para góralska z Istebnej” (1846 r.)

Wołoskiego pochodzenia nazwa Istebna ma etymologię słowiańską: ps. istba, cs. istŭba „namiot”, starorus. istobka „łazienka”, por. pol. izba[7].

Pierwsza pieczęć gminy z 1702 r. obrazuje kozę ogryzającą drzewo, co symbolizuje wieloletnią walkę zarządu dóbr książęcych z hodowlą kóz przez górali i wypasaniem ich w lasach.

W 1716 r. do Jabłonkowa przybywa jezuita ks. Leopold Tempes z misją rekatolizacji miejscowych górali. Dotarł on niebawem do Istebnej, gdzie w 1720 r. zbudował drewnianą kaplicę, a nieopodal niej szkołę. Koszty comiesięcznego sprowadzenia księdza jak i utrzymania nauczyciela ponosili zarówno protestanci, jak i katolicy. W 1794 r. starania Tempesa doprowadziły do powstania nowego, murowanego kościoła pw. Dobrego Pasterza wstępującego do nieba, natomiast na 1819 r. datuje się powstanie nowej, murowanej szkoły obok kościoła. W tym samym roku nieopodal powstała gospoda „U Ujca”, która na wiele lat stała się centrum życia społecznego górali.

Od końca XVIII w. postępujący upadek szałaśnictwa aż po jego kres poprzez zniesienie w 1853 r. serwitutów leśnych zmusza górali do szukania innych form zarobku. Od końca tego wieku coraz więcej górali trudni się furmanieniem. Rudę darniową wydobywaną w okolicy wożono do hut w Ustroniu i Węgierskiej Górce, a drewno do Cieszyna i Jabłonkowa. Część górali znalazła później pracę w hutach w Trzyńcu i Ustroniu.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 r. w 379 budynkach w Istebnej na obszarze 4828 hektarów mieszkało 2212 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 45,8 os./km². z tego 2083 (94,2%) mieszkańców było katolikami, 123 (5,6%) ewangelikami, a 6 (0,3%) wyznawcami judaizmu, 2200 (99,5%) było polskojęzycznymi, a 11 (0,5%) niemieckojęzycznymi[8]. Do 1910 r. liczba budynków wzrosła do 396 a mieszkańców do 2245[9].

Po rozpadzie monarchii austro-węgierskiej oraz wojnie czechosłowacko–polskiej o Śląsk Cieszyński z 1919 r. wieś, na mocy decyzji Rady Ambasadorów, została przyznana Polsce. Nowe granice odcięły Istebną od jej centrum administracyjnego – Jabłonkowa i dopiero otwarcie drogi przez przełęcz Kubalonkę w 1932 r. połączyło wieś z resztą polskiej części Śląska Cieszyńskiego.

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II linii SG „Istebna”[10].

W 1930 r. został poświęcony kościół ewangelicki znajdujący się na wschodnim końcu wsi.

W 1937 r. w przełęczy Kubalonka został oddany do użytku Ośrodek Chorób Płuc Dzieci i Młodzieży (obecna nazwa: Wojewódzkie Centrum Pediatrii „Kubalonka”).

Do 21 grudnia 2007 r. w miejscowości funkcjonowało przejście graniczne Istebna-Bukovec, które na mocy Układu z Schengen zostało zlikwidowane.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie bielskim.

Cmentarz ewangelicki, widok w stronę Koniakowa
Wejście na stary cmentarz istebniański

Gospodarka[edytuj]

Obecnie jedynie niewielka część ludności utrzymuje się z rolnictwa. Większość żyje z pracy w leśnictwie, usługach, obsłudze ruchu turystycznego lub z pracy w sąsiednich miastach: Wiśle, Ustroniu lub Skoczowie. Niewielka część mieszkańców nadal pracuje w kopalniach węgla kamiennego w rejonie Jastrzębia-Zdroju. Wieś jest ośrodkiem sportowym, szczególnie dzięki rozbudowanym narciarskim trasom biegowym na przełęczy Kubalonka oraz kompleksowi narciarskiemu Zagroń Istebna.

Edukacja[edytuj]

Przedszkola[edytuj]

  • Gminne Przedszkole w Istebnej

Szkoły podstawowe[edytuj]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. ks. Józefa Londzina
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marii Konopnickiej.
  • Szkoła Podstawowa przy Wojewódzkim Centrum Pediatrii „Kubalonka”

Gimnazja[edytuj]

  • Gimnazjum im. Jana Pawła II
  • Gimnazjum przy Wojewódzkim Centrum Pediatrii „Kubalonka”

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj]

  • Liceum Ogólnokształcące nr 1 przy Wojewódzkim Centrum Pediatrii „Kubalonka”
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Istebnej Zaolziu

Inne[edytuj]

  • Ochronka Sióstr Służebniczek Istebna
  • Ochronka Sióstr Służebniczek Istebna Andziółówka
  • Zespół Pozalekcyjnych Zajęć Wychowawczych przy Wojewódzkim Centrum Pediatrii

W skład Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Istebnej Zaolziu wchodzą: Liceum Profilowane, Liceum dla Dorosłych (wieczorowe) oraz Zasadnicza Szkoła Zawodowa

W skład zespołu szkół im. dr. Stanisława Kopczyńskiego przy Wojewódzkim Centrum Pediatrii „Kubalonka” wchodzą: Szkoła Podstawowa, Gimnazjum oraz Liceum Ogólnokształcące.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Kościół katolicki[edytuj]

Trzy parafie:

Kościół ewangelicko-augsburski[edytuj]

Jedna parafia:

Folklor[edytuj]

Z Istebnej pochodzi prawdopodobnie najstarszy zespół regionalny w Polsce „Istebna”.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj]

Panorama istebnej beskid.jpg

Istebna ze względu na swoje położenie uchodzi za jedną z najbardziej atrakcyjnych miejscowości w Polsce pod względem turystycznym.

Zobaczyć w Istebnej można:

Tablica pamiątkowa upamiętniająca Jerzego Kukuczkę w Istebnej

Turystyka[edytuj]

W granicach administracyjnych Istebnej znajduje się Chatka AKT na Pietraszonce w przysiółku Pietraszonka, a także liczne pensjonaty i kwatery prywatne.

W zimie działa tu kilka ośrodków narciarskich, w tym dwa duże:

Piesze szlaki turystyczne[edytuj]

Trasy rowerowe[edytuj]

Przez miejscowość przechodzą następujące trasy rowerowe:

Media[edytuj]

Radio Istebna - założone przez Józefa Michałka radio o tematyce góralskiej, choć nie tylko (dostępne na stronie: www.radioistebna.pl)

Zobacz też[edytuj]


Przypisy

  1. a b Gmina Istebna: Nasza Trójwieś 2015. W: www.istebna.eu [on-line]. 2015. [dostęp 2015-01-16].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Gmina Istebna: Gmina Istebna: Powierzchnia. W: www.ug.istebna.pl [on-line]. [dostęp 2010-12-07].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Istebna (stan na 2004 rok)
  7. Por. hasło izba Brückner A., Słownik etymologiczny języka polskiego (1970)
  8. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.)
  9. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
  10. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 26. ISBN 83-87424-77-3.