Juliusz Bursche

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Juliusz Bursche
Biskup Kościoła E-A w RP

Superintendent Generalny Kościoła E-A w Królestwie Polskim

Juliusz Bursche
Data i miejsce urodzenia 19 września 1862
Kalisz
Data i miejsce śmierci 20 lutego 1942
Berlin
Biskup elekt Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP
Okres sprawowania 1937-1942
Superintendent Generalny Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Królestwie Polskim i RP
Okres sprawowania 1905-1937
Wyznanie luteranizm
Kościół Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP
Ordynacja 1884[1]
Nominacja biskupia 1904
Sakra biskupia 22 stycznia 1905
Juliusz Bursche signature.png
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Akt urodzenia Juliusza Bursche
Symboliczny grób ks. biskupa Juliusza Bursche na Cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie
Ulica bp. Juliusza Burschego w Warszawie oraz tablica Miejskiego Systemu Informacji upamiętniająca biskupa

Juliusz Bursche (ur. 19 września 1862 w Kaliszu, zm. 20 lutego 1942 w więzieniu gestapo Moabit w Berlinie, zaś według innych źródeł – w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen) – duchowny ewangelicki, doktor teologii[2], działacz niepodległościowy, superintendent generalny Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Królestwie Polskim, wybrany na biskupa Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP.

Życiorys[edytuj]

Urodził się jako syn Ernesta Wilhelma Bursche, pastora w Zgierzu, i Matyldy z domu Müller. Gimnazjum ukończył w Warszawie, a studia teologiczne (Wydział Teologii Ewangelickiej) na uniwersytecie w Dorpacie. Podczas studiów w Dorpacie został przyjęty do korporacji akademickiej Konwent Polonia, w którym działał i wspierał aktywnie przez całe życie. Ordynowany był mając 22 lata, odbył krótki wikariat w warszawskiej parafii św. Trójcy, a w 1885 został wybrany na pastora parafii w Wiskitkach koło Żyrardowa. W tymże 1885 ożenił się z Amalią Heleną z domu Krusche, pochodzącą z zamożnej niemieckiej rodziny przemysłowców, współwłaścicieli tkalni bawełny w Pabianicach. Miał pięcioro dzieci (4 córki i syna). W 1888 ksiądz Bursche został przeniesiony do Warszawy, gdzie szybko awansował w hierarchii kościelnej. Od 1895 do 1904 był radcą Konsystorza, w roku 1904 car Mikołaj II mianował go superintendentem Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Królestwie Polskim. Uroczystość wprowadzenia w urząd biskupi (instalacja), odbyła się 22 stycznia 1905[3] w kościele Św. Trójcy w Warszawie. Mieszkał wraz z rodziną na plebanii przy ul. Królewskiej, a następnie w tzw. domu konsystorskim przy ul. Wierzbowej 2.

W chwili wybuchu I wojny światowej znajdował się w Wiśle, gdzie rokrocznie spędzał lato. Jako obywatel rosyjski musiał jak najszybciej opuścić Śląsk Cieszyński. Okrężną drogą przez Wiedeń, Budapeszt, Bukareszt i Odessę wrócił do Warszawy, skąd w kwietniu 1915 został zesłany w głąb Rosji do Orenburga[2]. Po dwuletniej tułaczce udało mu się przedostać do Sztokholmu, skąd 17 lutego 1918[4] powrócił do Warszawy na stanowisko głowy Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce, w tym samym roku wszedł w skład Rady Stanu Królestwa Polskiego[4][5].

Po uzyskaniu niepodległości przyjechał na Śląsk Cieszyński, by przejąć kościoły ewangelickie pod zwierzchnictwo konsystorza warszawskiego i powołać diecezję śląską Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. W dniach od 5 lutego do 11 marca 1919 przebywał we Francji, by jako rzeczoznawca strony polskiej do spraw terenów Śląska Cieszyńskiego i byłych Prus Wschodnich uczestniczyć w konferencji pokojowej w Paryżu. Przedłożył tam memoriał polskich pastorów ewangelickich z grudnia 1918 r. w sprawie przyłączenia Śląska Cieszyńskiego i Górnego Śląska do Polski. W latach 1919-1920 kierował polskim komitetem plebiscytowym podczas przygotowań do plebiscytu na Mazurach. W marcu 1920 został superintendentem[2] Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w odrodzonej Polsce. 2 maja 1922 został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[6]. W 1928 objął stanowisko prezesa Rady Kościołów Ewangelickich w Polsce[2]. W 1930 Uniwersytet Warszawski nadał mu tytuł doktora honoris causa[7].

Ksiądz Bursche był zdolnym, niezwykle energicznym organizatorem życia religijnego i cenionym kaznodzieją, autorem wielu rozpraw historycznych z zakresu historii Kościołów reformowanych, oraz założycielem i wydawcą pism: „Zwiastun Ewangeliczny” (1898-1914) oraz „Gazeta Mazurska” (1922-1939)[2]. W dwudziestoleciu międzywojennym działał usilnie nad zorganizowaniem silnego polskiego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Jako biskup (zwierzchnik) tego Kościoła utrzymywał ożywione stosunki z wieloma czołowymi przedstawicielami ówczesnych rządów RP. Był inicjatorem uchwalonej w 1936 ustawy o stosunku swojego Kościoła do Państwa Polskiego. W tym samym roku we wrześniu wydał manifest do ludności ewangelickiej w Polsce, potępiający nazizm i ideologię hitlerowską. Jednocześnie przywiązywał ogromną wagę do duchowej łączności polskich ewangelików z innymi Kościołami ewangelickimi na świecie. Uczestniczył w wielu konferencjach i zjazdach Kościołów ewangelickich, m.in. w Uppsali (1921), Eisenau (1923), Kopenhadze (1929), Paryżu (1935) oraz w konferencji ekumenicznej w Oksfordzie (1937). 3 lipca 1937 został wybrany według nowego statutu kościoła, pierwszym biskupem.

Biskup Bursche pochodził z rodziny o niemieckich korzeniach, jednak całym swoim życiem i pracą stworzył wzór Polaka-ewangelika, wspierającego polską rację stanu – Bursche przeciwstawiał się m.in. germanizacyjnym dążeniom Kościołów ewangelickich w zaborze pruskim[8]. Tuż przed wybuchem drugiej wojny światowej, w orędziu z 30 sierpnia 1939 r. deklarował: „My, Polacy ewangelicy, którzy jesteśmy integralną cząstką narodu polskiego – nas nie potrzeba nawet wzywać, abyśmy w dziejowej tej chwili złożyli ofiarę mienia i krwi na ołtarzu dobra Ojczyzny. Żadne ofiary nie będą nam zbyt wielkie, aby dać odpór mocy, która urągać śmie majestatowi Rzeczypospolitej”.1 września 1939 r., po napaści Niemiec na Polskę, wydał orędzie, które miało być odczytane z ambon kościołów ewangelickich. Potępił w nim agresję hitlerowską i wyraził nadzieję, że po klęsce hitlerowskich Niemiec Mazury, Śląsk i Pomorze wrócą do Polski[9] We wrześniu 1939 nie skorzystał z możliwości wyjazdu za granicę, lecz wraz z wielką masą Polaków ewakuował się na wschód. Jako jeden z czołowych wrogów III Rzeszy już 3 października 1939 został aresztowany na terenie plebanii ewangelickiej w Lublinie (gdzie się ukrywał) i przewieziony na przesłuchania do Radomia, a następnie do głównej siedziby Gestapo w Berlinie. Został umieszczony w obozie w Sachsenhausen k. Oranienburga. Jego nieugiętą postawę oraz odrzucenie niemieckich propozycji wyrzeczenia się polskości, podkreślała krajowa prasa konspiracyjna, m.in. Biuletyn Informacyjny nr 9 z 1942 napisał: „Pomimo presji samego Himmlera, pomimo cierpień jakie spadły za jego nieugiętość na całą rodzinę Burschów – ksiądz biskup nie wyparł się swej polskości i nie uległ przed pokusami proponowanymi przez wroga”[8]. Zmarł z wycieńczenia w szpitalu więziennym Moabit, wielokrotnie torturowany w czasie przesłuchań. Dokładna data jego śmierci nie jest znana – 20 lutego 1942 jest datą umowną, najbardziej prawdopodobną. Represje dotknęły również trzech jego braci (przeżył tylko jeden) oraz syna (inż. Stefan Bursche, rozstrzelany przez hitlerowców 17 lutego 1940 w lasach lućmierskich[4]), aresztowanych przez Niemców w pierwszych dniach okupacji – na ich aktach Himmler napisał: „Diese Familie ist auszurotten” (pol. „tę rodzinę trzeba wytępić”)[8].

W 1902 rodzina księdza Bursche po raz pierwszy przyjechała do Wisły, gdzie spędziła wakacje letnie w willi Bogumiła Hoffa. W tym samym roku zakupili parcelę na stoku góry Kamiennej nad Wisłą, gdzie w 1903 miejscowi cieśle wybudowali dla nich willę “Zacisze”. Drewniana willa, zaprojektowana przez Bogdana Hoffa w modnym wówczas stylu zakopiańskim, aż do 1939 była przez trzy letnie miesiące miejscem odpoczynku i pracy biskupa. Bursche lubił urządzać i pielęgnować ogród przy willi i codziennie zażywał kąpieli w Wiśle. Utrzymywał ożywione kontakty z polską inteligencją Śląska Cieszyńskiego oraz odwiedzającymi Beskid Śląski polskimi turystami. W 1910 r. wszedł w skład pierwszego zarządu Polskiego Towarzystwa Turystycznego "Beskid z siedzibą w Cieszynie.[10]

Imieniem księdza biskupa Juliusza Burschego nazwano w 1983 aleję, biegnącą wzdłuż Wisły, obok willi „Zacisze”. Willa istnieje do dziś, ma status obiektu zabytkowego. Z inicjatywy obecnych właścicieli willi w narożniku ogrodu 10 listopada 1985 została odsłonięta tablica pamiątkowa projektu Karola Kubali z Ustronia, poświęcona pamięci biskupa Burschego. W Warszawie jego imię nosi uliczka na zapleczu Galerii Zachęta prowadząca od ulicy Królewskiej do Kościoła św.Trójcy. Również w Kaliszu, mieście jego urodzenia, a także w Tychach, ulica została nazwana imieniem Juliusza Bursche.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Bernd Krebs, Państwo Naród Kościół. Biskup Juliusz Bursche a spory o protestantyzm w Polsce w latach 1917-1939, Bielsko-Biała 1998, s. 19
  2. a b c d e Słownik biograficzny Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM. Instytut Nauk Politycznych PAN, 2004, s. 160-161. ISBN 83-88490-67-2.
  3. Bp dr Juliusz Bursche – biografia z oficjalnej strony internetowej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce.
  4. a b c Tadeusz Wegener: Juliusz Bursche – biskup w dobie przełomów. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Augustana, 2003, s. 33-34, 125-126. ISBN 83-88941-39-9.
  5. Ustawa o Radzie Stanu Królestwa Polskiego z 4 lutego 1918, wydana przez Radę Regencyjną, gwarantowała miejsce dla 12 wirylistów, w tym Superintendenta Generalnego wyznania ewangelicko-augsburskiego.
  6. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 15.
  7. Doktoraty HC. uw.edu.pl. [dostęp 21 lutego 2011].
  8. a b c Paweł Dubiel, Józef Kozak: Polacy w II wojnie światowej: kim byli, co robili. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 27. ISBN 83-7399-054-2.
  9. JPII o Bursche: "Wolał oddać życie niż wyrzec się polskości", www.fronda.pl [dostęp 2016-04-27].
  10. Sikora Stanisław: Tradycje turystyki polskiej na Śląsku Cieszyńskim, w: "Od PTT do PTTK na Ziemi Cieszyńskiej", wyd. Oddział PTTK "Beskid Śląski" w Cieszynie, Cieszyn 1985, s. 9-18

Bibliografia[edytuj]

  • P. Dubiel, J. Kozak: Polacy w II wojnie światowej: kim byli, co robili, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa, 2003, ISBN 83-7399-054-2.
  • W. Gastpary: Biskup Bursche i sprawa polska, Warszawa 1972.
  • J. Golec, S. Bojda: Słownik biograficzny Ziemi Cieszyńskiej, t. 2, Cieszyn 1995.
  • E. Kneifel: Bischof Dr. Julius Bursche. Sein Leben und seine Tätigkeit 1862-1942, Vierkirchen [1980].
  • B. Krebs: Państwo – Naród – Kościół. Biskup Juliusz Bursche a spory o protestantyzm w Polsce w latach 1917-1939, Bielsko-Biała 1998, ISBN 83-85970-51-7.
  • S. Valis-Schyleny: Zachowane w pamięci. Ludzie wiślańskiego „Zacisza”, Wisła, Towarzystwo Miłośników Wisły 1998, ISBN 83-902197-2-7.
  • T. Wegener: Juliusz Bursche biskup w dobie przełomów, Bielsko-Biała „Augustana”, 2003, ISBN 83-88941-39-9.

Linki zewnętrzne[edytuj]