Język abazyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Абаза бызшва
Obszar Federacja Rosyjska, Turcja
Liczba mówiących ok. 45 tys.
Klasyfikacja genetyczna Języki kaukaskie
Pismo/alfabet zmodyfikowana cyrylica
łacinka (Turcja, Abchazja do lat 30. XX w.)
Status oficjalny
UNESCO 3 zdecydowanie zagrożony
Ethnologue 5 rozwojowy
Kody języka
Kod ISO 639-1, ISO 639-1
Kod ISO 639-2, ISO 639-2 cau
Kod ISO 639-3 abq
IETF abq
Glottolog abaz1241
Ethnologue abq
GOST 7.75–97 аба 005
WALS abz
SIL ABQ
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-{{{język}}} online

Język abazyński (abazyjski, abaza) (Абаза бызшва / Abaza byzšwa) – język kaukaski, używany przez Abazyńczyków.

Język ten, wraz z językami abchaskim, adygejskim, kabardyjskim oraz wymarłym już ubyskim należy do północno-zachodniej (abchasko-adygejskiej) grupy języków kaukaskich. Jak się ocenia, językiem tym posługuje się ok. 30-40 tys. osób, głównie w Karaczajo-Czerkiesji, a także niewielka liczba osób w Turcji oraz innych krajach Bliskiego Wschodu.

Dialekty[edytuj | edytuj kod]

Wyszczególnia się trzy dialekty: tapanta (który stał się podstawą języka literackiego), aszchara (aszkaraua) (stosunkowo bliski językowi abchaskiemu) i bezszagh i pięć subdialektów: psyż-krasnowostocki, apsua, kubińsko-elburski, kuwiński i abazaktycki[1].

Fonetyka[edytuj | edytuj kod]

Język abazyński jest językiem spółgłoskowym, posiadający zaledwie dwie samogłoski: 'a' oraz 'y'. Dzięki asymilacji obydwie podstawowe samogłoski mogą być wymawiane jako zbliżone do 'e', 'o', 'i' bądź 'u'.

Składnia i fleksja[edytuj | edytuj kod]

Język abazyński to język aglutynacyjny. W skład orzeczenia może wchodzić dwa lub więcej prefiksów osobowo-zaimkowych, przedrostki miejsca, a także sufiksy wyrażające różne odcienie działania lub stanu. Szyk wyrazów: podmiot, dopełnienie bliższe, orzeczenie (zob. też SOV). Szyk prefiksów osobowo-zaimkowych w orzeczeniu zmienia się w zależności od przechodniości lub nieprzechodniości czasownika. Czasownik posiada skomplikowany system czasów, odmian i znaczną liczbę prefiksalnych kategorii gramatycznych (m.in. causativum). Wśród zaimków osobowych i prefiksów osobowo-zaimkowych wyróżnia się czasami trzy grupy: 1) męskie, 2) żeńskie oraz 3) rzeczowe lub zjawisk przyrody, czasami zaś tylko dwa: 1) ludzie oraz 2) rzeczy (wraz ze zjawiskami przyrodniczymi). Rzeczownik posiada kategorię określoności, nieokreśloności oraz pojedynczości. Przy braku przypadków, wyrażających stosunki składniowe (np. mianownika, ergatywu, itp.), w abazyńskim istnieją zaczątki oddzielnych form przypadkowych. Funkcję zdań podrzędnych spełniają przede wszystkim konstrukcje imiesłowowe.

Pismo[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Alfabet abazyński.

Teksty w języku abazyńskim były w latach 1932-1938 zapisywane łacinką, później – cyrylicą. Abazyni mieszkający w Turcji posługują się łacinką do dzisiaj[potrzebny przypis].

Współczesny alfabet abazyński[2]:

А а Б б В в Г г Гв гв Гъ гъ Гъв гъв Гъь гъь Гь гь ГӀ гӀ ГӀв гӀв Д д
Дж дж Джв джв Джь джь Дз дз Е е Ё ё Ж ж Жв жв Жь жь З з И и Й й
К к Кв кв Къ къ Къв къв Къь къь Кь кь КӀ кӀ КӀв кӀв КӀь кӀь Л л Ль ль М м
Н н О о П п ПӀ пӀ Р р С с Т т Тл тл Тш тш ТӀ тӀ У у Ф ф
Х х Хв хв Хъ хъ Хъв хъв Хь хь ХӀ хӀ ХӀв хӀв Ц ц ЦӀ цӀ Ч ч Чв чв ЧӀ чӀ
ЧӀв чӀв Ш ш Шв шв ШӀ шӀ Щ щ Ъ ъ Ы ы ь Э э Ю ю Я я

Kod SIL języka abazyńskiego to ABQ. Abazyński nie posiada w systemie ISO 639 żadnego oddzielnego kodu, lecz w ramach tego kodu jest oznaczony wspólnie z innymi językami kaukaskimi jako cau.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. James Minahan – "One Europe, many nations: a historical dictionary of European national groups", Greenwood Press, USA 2000
  2. W. B. Tugow: Abazinsko-russkij słowarʹ. Sowietskaja encykłopiedija, 1967, s. 21.