Język średniopolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
ięzyk Polſki
Obszar dawniej ziemie polskie
Ranking poza rankingiem
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
Pismo łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy nigdzie
Kody języka
ISO 639-1 pl
ISO 639-2 pol
SIL POL
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata

Język średniopolski – postać języka polskiego używana od początków XVI wieku do XVIII wieku.

Pisownia[edytuj | edytuj kod]

W XVI wieku, w początkach doby średniopolskiej pojawiły się kolejne próby reformy ortograficznej, np. w wersji alfabetu zaproponowanej przez Jana Kochanowskiego występowało 48 liter odpowiadających głoskom istniejącym w ówczesnej polszczyźnie:

a á à ą b b́ c ć ç d θ θ´ θ˙ é è ę f g h ch i k l ł m ḿ n ń o ó p ṕ q r ŗ ſ σ ß t v w ẃ x y z ź ƶ

(znaki ç, θ, θ´, θ˙, ŗ, σ, ß odpowiadają odpowiednio cz, dz, , , rz, ś, sz)[1].

Głoski pochylone oznaczano zwykle a, é, ó, zaś jasne á, e, o (kreskowano a jasne).

Przemiany językowe[edytuj | edytuj kod]

Fonetyka[edytuj | edytuj kod]

  • A pochylone zaczęło zanikać od XVII wieku.
  • Pochylone e i o stawały się zwykle coraz silniej zwężone
  • Wymowa dawnej nosówki krótkiej ustaliła się na e nosowe, zaś długiej – w pierwszej połowie XVI wieku na pochylone a nosowe, a do XVII-XVIII wieku na o nosowe.
  • Zakończone zostało przejście ir, irz w er, erz, przejściowo zachodziło też przejście il, yl,,w el,(np. sieła, telko).
  • Na przełomie XVI i XVII wieku rozpoczęło się wałczenie, a w Małopolsce i prawdopodobnie Wielkopolsce nowe u niezgłoskotwórcze przed u znikało w ogóle, np. pogówne zamiast pogłówne.
  • Od XVII do XVIII wieku trwało twardnienie samogłosek wargowych w wygłosie.

Fleksja[edytuj | edytuj kod]

  • Ukształtował się rodzaj męskoosobowy
  • Ustalenie wspólnych końcówek wszystkich trzech rodzajów w celowniku, narzędniku i miejscowniku liczby mnogiej.
  • W wyniku zaniku iloczasu pojawiło się przejściowe rozróżnienie końcówek -a i w rodzaju żeńskim, któremu towarzyszyło rozróżnienie i w bierniku.
  • W XVII wieku rozkaźniki, w których -i zachowało się po grupie spółgłoskowej otrzymały j: tni > tnij
  • W wyniku oddziaływania form czasu przeszłego i trybu przypuszczającego obok form typu robiłbych, robilibychmy i robiłem, robilismy/robilismy pojawiły się robiłech, robilichmy oraz robiłbym, robilibysmy/robilibyśmy. Formy robiłech, robilichmy zanikły z języka literackiego z końcem XVI wieku, zaś robiłbym, robilibysmy ustaliły się jako jedyne w pierwszej połowie XVII wieku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Bogdan Walczak: Zarys dziejów języka polskiego. Poznań: Kantor Wydawniczy SAWW, 1995. ISBN 83-85954-51-1.


Poprzednik
język staropolski
Doby rozwoju języka polskiego
język średniopolski

początki XVI wiekuXVIII wiek
Następca
język nowopolski

Przypisy