Marian Lalewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marian Lalewicz
Data i miejsce urodzenia 21 listopada 1876
Wyłkowyszki
Data i miejsce śmierci sierpień 1944
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki architektura, konserwacja zabytków architektury
Styl klasycyzm
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki

Marian Lalewicz (ur. 21 listopada 1876 w Wyłkowyszkach, zm. w sierpniu 1944 w Warszawie)[1] – polski architekt, przedstawiciel akademickiego klasycyzmu[2].

Życiorys[edytuj]

W 1895 ukończył gimnazjum w Suwałkach. Studiował na Wydziale Architektury Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, kończąc studia z wyróżnieniem w 1901. Dzięki uzyskanemu stypendium kształcił się w Szwecji, Norwegii, Niemczech, Austrii i Włoszech. Do 1917 wykładał historię sztuki i architektury w uczelniach petersburskich, jednocześnie projektując budowle w Moskwie i Petersburgu.

Po powrocie do kraju (1918) wykładał w Akademii Sztuk Pięknych i na Politechnice Warszawskiej[1]. W latach 1925—1927 dziekan Wydziału Architektury, a w 1935–1938 prorektor Politechniki Warszawskiej. Działał w Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Przeszłości pełniąc od 1930 aż do wybuchu wojny funkcję prezesa Towarzystwa.

Podczas obrony Warszawy w 1939 komendant Pogotowia Technicznego. Uczestniczył w tajnym nauczaniu studentów architektury, od 1942 nauczyciel w Państwowej Wyższej Szkole Technicznej. W 1943 został wysiedlony przez Niemców ze swojego domu przy ul. Górnośląskiej 41[3]. Zamieszkał przy ul. Muranowskiej 12.

Został rozstrzelany przez Niemców w czasie powstania warszawskiego w sierpniu 1944 wraz z ok. 200 innymi osobami w egzekucji przy ul. Dzikiej 17[4]. Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim w kwaterze 244-I-29.

Był autorem słownika zwrotów używanych w literaturze w czterech językach, który zaginął w czasie powstania warszawskiego[1].

Ważniejsze dzieła w Rosji[edytuj]

  • Pałacyk M. K. Pokotiłowej w Petersburgu (1909)
  • Dom towarowy firmy futrzarskiej Mertensa w Petersburgu (1911–1912)
  • Kamienica M. Sołowiejczika w Petersburgu przy ul. Pestela 7 (1911–1913)
  • Kinoteatr „Parisiana” w Petersburgu (1913–1914)
  • Gmach Banku Syberyjskiego przy ul. Newski Prospekt 44 w Petersburgu (1908–1910)
  • Budynek administracyjny Towarzystwa Rosyjsko-Amerykańskiej Manufaktury „Trieugol’nik” w Moskwie (1916)

Ważniejsze dzieła w Polsce[edytuj]

Projekty Mariana Lalewicza
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Państwowy Bank Rolny w Warszawie
Dom towarowy Mertensa w Sankt Petersburgu
Pałacyk M.K. Pokotiłowej w Sankt Petersburgu
Gmach Banku Sybersyjskiego w Sankt Petersburgu
Kamienica Ericssona w Alejach Ujazdowskich 47
Dom dochodowy Pocztowej Kasy Oszczędności w Warszawie przy ul. Filtrowej 68
Państwowy Instytut Geologiczny – wnętrze
Budynek mieszkalny przy ul. Mokotowskiej 51/53 w Warszawie
Przebudowa koszar świętokrzyskich na Katolicki Uniwersytet Lubelski
Willa własna, ul. Górnośląska 41 w Warszawie
Budynek Narodowego Banku Polskiego w Siedlcach

Oprócz tego kierował pracami konserwatorskimi w warszawskich pałacach: Rady Ministrów (1918-1921), Prymasowskim (adaptacja na siedzibę Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych), pałaców: Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu i Ministra Skarbu (na siedzibę Ministerstwa Skarbu)[5] oraz Raczyńskich (adaptacja na siedzibę Ministerstwa Sprawiedliwości). Według projektu Mariana Lalewicza przebito ulicę Bonifraterską przez budynek Sądu Apelacyjnego (1936–1937)[6].

W 1939 opracował niezrealizowany projekt rekonstrukcji Kaplicy Moskiewskiej[7].

Odznaczenia[edytuj]

Upamiętnienie[edytuj]

  • W 1986 imieniem Mariana Lalewicza nazwano ulicę na warszawskim Ursynowie[10].

Przypisy

  1. a b c d e f g Stanisław Łoza: Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa: Budownictwo i Architektura, 1954, s. 167.
  2. http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=848&from=FBC Oficjalna biografia
  3. tel. 9 47 56 Lalewicz Marian, arch., ul. Górnośląska 41 [za:] Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna: Spis abonentów warszawskiej sieci telefonów Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej 1938 – 1939, str. 237 (pol.). 1938. [dostęp 17 lipca 2009].
  4. Jerzy Majewski, Tomasz Urzykowski: Przewodnik po powstańczej Warszawie. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2012, s. 306. ISBN 978-83-273-0091-1.
  5. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 599, 601. ISBN 83-01-08836-2.
  6. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 407. ISBN 83-01-08836-2.
  7. Tadeusz Prus-Faszczewski: Symbol chwały wojennej Polski wstaje z ruin (pol.). Tygodnik Ilustrowany, 8 stycznia 1939, 2 (4,082) [dostęp 17 lipca 2009]. s. 31-32.  Cytat: W roku bieżącym nastąpi całkowita renowacja kaplicy według planów prof. Politechniki Warszawskiej Mariana Lalewicza.
  8. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 18.
  9. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 263.
  10. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 402. ISBN 83-86619-97X.

Bibliografia[edytuj]

  • Hanna Krzyżanowska, Lalewicz Marian , [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, z. 1, Poznań, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków, 2000, ​ISBN 83-900862-7-1
  • Adam Zwoliński: Marian Lalewicz (1876 – 1944) (pol.). Pracownia Historyczna Politechniki Warszawskiej, 1984. [dostęp 17 lipca 2009].

Linki zewnętrzne[edytuj]