23 Pułk Ułanów Grodzieńskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
23 Pułk Ułanów Grodzieńskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Grodzieńskich
Tradycje
Święto 1 czerwca
Nadanie sztandaru 13 sierpnia 1922
Dowódcy
Pierwszy płk Franciszek Kaczkowski
Ostatni ppłk dypl. Zygmunt Miłkowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Wilno (1923)[1], Podbrodzie (1928, 1932)[2][3], Postawy
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Wileńska Brygada Kawalerii

23 Pułk Ułanów Grodzieńskich (23 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Litwy Środkowej i Wojska Polskiego II RP oraz Armii Krajowej.

Pułk stacjonował w garnizonie Postawy.

Święto pułkowe obchodzono 1 czerwca w rocznicę powstania pułku.

Oddział sformowany został w wyniku połączenia 3 Dywizjonu Strzelców Konnych, 211 Pułku Ułanów i 2 Dywizjonu Huzarów Litwy Środkowej. Numer "23" otrzymał 1 czerwca 1921.

Jednostka nawiązywała do tradycji 23 Pułku Ułanów Litewskich z powstania listopadowego[4].

Walki w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Wileńskiej BK. Pierwszą walkę stoczył w okolicach m. Lubień. 5 września otrzymał rozkaz skierowania się w rejon Przedborza. Pułk został wzmocniony II baterią 3 Dywizjonu Artylerii Konnej dotarł tam 6 września po południu. Po przeprowadzeniu rozpoznania 2 szwadronem okazało się, że miejscowość zajęta jest przez piechotę i oddziały zmotoryzowane wroga. W tej sytuacji ppłk Miłkowski postanowił przeprowadzić atak z zaskoczenia i opanować Przedbórz. Podczas przygotowywania ataku pułk otrzymał drogą radiową rozkaz powrotu do brygady, która miała znajdować się w marszu na Niewierszyn. Zgodnie z rozkazem pułk znalazł się w nakazanym rejonie przed świtem 7 września. Nie zastając tam własnych oddziałów, przemaszerował do lasów w okolicy Jaksonka. Tego samego dnia około południa wyruszył drogą na Opoczno. W czasie przemarszu atakowany był przez lotnictwo nieprzyjaciela, które jednak nie zdołało wyrządzić większych szkód. Kiedy okazało się, że Opoczno zajęte jest przez Niemców płk Miłkowski wydał rozkaz przejścia swego zgrupowania do lasów brudzewickich. W nocy z 8 na 9 września pułk skierował się z rejonu Studzianny do lasów pod Przysuchą. W czasie przemarszu doszło do potyczki z niewielkim oddziałem niemieckim w okolicy Gielniowa, który po krótkiej walce został odrzucony, ale tabor pułku podczas tej potyczki uległ rozproszeniu. W nocy z 9 na 10 września oddziały polskie zostały otoczone w lasach w okolicy Przysuchy. Aby umożliwić wyjście z okrążenia, żołnierze 2 baterii 3 dak-u na rozkaz dowódcy zdemontowali i zniszczyli działa w okolicy Przysuchy i Ruskiego Brodu. W celu wydostania się z okrążenia dowódca zarządził nocne natarcie, po którym pułk miał kierować się w Góry Świętokrzyskie. W nocy z 9 na 10 września doszło do walki z piechotą niemiecką. Po tym starciu oddział niemiecki został odrzucony, ale jednocześnie okazało się, że szwadrony 3 i 4 zostały odcięte od sił głównych. W tej sytuacji dowódca wydał rozkaz rozproszenia jednostki i przebijania się małymi grupami do rejonu Świętej Katarzyny.

Od 11 do 13 września dotarła tam większość rozbitych grup, lecz nie doszło do odtworzenia pułku. Niektóre drobne oddziały przekroczyły Wisłę, inne pozostały w Górach Świętokrzyskich aż do połowy października 1939 roku, kiedy zakończyły walkę.

Odtworzenie pułku w Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Pułk został odtworzony w AK przez por. Jarosława Gąsiewskiego w lutym 1944. Pułk walczył na Wileńszczyźnie oraz Nowogródczyźnie. Następnie w Puszczy Kampinoskiej. Jednostka została rozbita przez Niemców 27-29 września 1944.

Ułani grodzieńscy[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich, 1933
Dowódcy pułku
  • płk Franciszek Kaczkowski (X 1920 – VI 1921)
  • ppłk Witold Łada-Zabłocki (1921-1922)
  • płk Mariusz Zaruski (1922-1923)
  • ppłk kaw. Aleksander Zelio (1923 - 5 XI 1928 → rejonowy inspektor koni Lublin)
  • ppłk kaw. Kazimierz Duchnowski (5 XI 1928 - 1931)
  • ppłk dypl. Józef Świerczyński (1931-1938)
  • ppłk dypl. Zygmunt Miłkowski (1938-1939)
  • por. AK Jarosław Gąsiewski „Jar” (1943-1944)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
Oficerowie pułku
Podoficerowie

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Zygmunt Miłkowski (zm. 1945 AK)
  • zastępca dowódcy – mjr Edward Pisula (zm. lipiec 1945 wiezienie Praga)
  • kwatermistrz – mjr Stanisław Rusiecki
  • adiutant – rtm. Antoni Słapczyński
  • oficer ordynansowy ppor. Romuald Rodziewicz
  • oficer informacyjny – rtm. Szczęsny Rożałowski
  • oficer broni i gazu – rtm. Wacław Kosiński
  • oficer do zleceń – ppor. Jerzy Jazdowski
  • dowódca szwadronu gospodarczego – rtm. Tadeusz Szymankiewicz
  • oficer żywnościowy – chor. Michał Skowroński
  • oficer płatnik – por. int. Władysław Czarnocki
  • lekarz pułku – por. lek. Antoni Kłopotowski
  • lekarz weterynarii – por. lek. wet. Czesław Wojciechowski
  • kapelan – ks. Józef Król
1 szwadron
  • dowódca – rtm. Józef Kozicki
  • dowódca plutonu – por. Jan Wiltowski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Borkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Mikołaj Łapiński
2 szwadron
  • dowódca – rtm. Zygmunt Mackiewicz
  • dowódca plutonu – por. Zygmunt Romanowski
  • dowódca plutonu – pchor. Marszewski
  • dowódca plutonu – ppor. Cezary Haller de Hallenburg
3 szwadron
  • dowódca – por. Juliusz Ciosiński
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Sas-Biliński
  • dowódca plutonu – ppor. Karol Różycki
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Lipkowski
4 szwadron
  • dowódca – por. Bolesław Janowski
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Drzewiecki
  • dowódca plutonu – ppor. Sławomir Zdrojewski
  • dowódca plutonu – por. Niemczynowicz
szwadron ckm
  • dowódca – por. Borys Sztark
  • dowódca plutonu – por. Jerzy Kubin
  • dowódca plutonu – ppor. Wiktor Jackiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Jazdowski
pododdziały specjalne
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Józef Ogoniek
  • dowódca kolarzy – por. Czesław Szurmiak
  • dowódca łączności – por. Henryk Rymaszewski

Pododdziały pozostające na obszarze krajowym, podporządkowane dowódcy Okręgu Korpusu Nr III:

  • dowódca szwadronu marszowego (mob. Nowa Wilejka) – rtm. Wacław Ursyn-Szantyr (zm. 15.09.1939, Zboiska k.Lwowa)
  • dowódca szwadronu marszowego – por. Konrad Szuman-Szumski
  • dowódca szwadronu zapasowego (mob. Grodno) – rtm. Bernard Romanowski

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[7]

Order Virtuti Militari
  • st. uł. Adam Bałaga
  • kpr. Jan Bargłowski
  • plut. Mieczysław Bieniasz
  • pchor. Stanisław Eustachy Branicki
  • kpr. Kazimierz Bychowski
  • uł. Stefan Czernic
  • kpr. Julian Czuczeło
  • por. Stanisław Czuczełowicz
  • rtm. Jerzy Dąbrowski
  • mjr Władysław Dąbrowski
  • ppor. Kazimierz Ertman
  • plut. Gustaw Iwanicki
  • st. wchm. Michał Jabłoński
  • pchor. Mieczysław Janusz
  • st. uł. Józef Jurkiewicz
  • uł. Jan Jagodziński
  • por. Władysław Kamiński
  • ppor. Franciszek Karassek
  • kpr. Dominik Kłunejko
  • ppor. Bolesław Kochanowski
  • st. uł. Wacław Ledziński
  • rtm. Konrad Łoziński
  • ppor. Stanisław Malecki
  • ppor. Bronisław Malinowski
  • kpr. Józef Maziec
  • plut. Rudolf Neugebauer
  • ppor.Stanisław Nowicki
  • pchor. Kazimierz Orechwa
  • ppor. Jan Pietraszko
  • plut. Piotr Prejss
  • wchm. Stanisław Skarżyński
  • plut. Apolinary Skobelki
  • kpr. Michał Skowroński
  • ppor. Józef Skrzypkowski
  • ppor. Julian Sokołowski
  • por. Stanisław Sułtan
  • ppor. Stanisław Sołtykiewicz
  • ppor. Marek Roman Stempkowski
  • plut. Oskar Stumbers
  • plut. Stanisław Trochimowicz
  • plut. Michał Tuczkowski
  • st. uł. Julian Turbak
  • wchm. Bronisław Wąsowicz
  • uł. Kazimierz Więckowski

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

Sztandar dla pułku został ofiarowany przez mieszkańców ziemi grodzieńskiej[8]. 13 sierpnia 1922 roku został poświęcony i wręczony w Wilnie na placu Łukiskim przez Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego[9].

Odznaka pamiątkowa

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 4, poz. 43 z 30 stycznia 1923 roku. Posiada kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są przezroczystą emalią pomarańczowa z białą obwódką. W jego centrum biała tarcza w srebrnej obwódce z numerem 23. Między ramionami krzyża srebrne ażurowe orły. Jednoczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie grawerowany numer, stopień i nazwisko. Wymiary: 38x38 mm. Projekt: Witold Łada-Zabłocki Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[10].

Barwy

Prop 23pul.png Proporczyk pomarańczowo-biały z wąskim paskiem biało-pomarańczowym pośrodku.

Otok pomarańczowy.png Na czapkach rogatywkach – otok pomarańczowy[11].

Spod 23pul.png Szasery ciemnogranatowe, lampasy pomarańczowe, wypustka pomarańczowa

Prop dow 23pul.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 23pul.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 23pul.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 23pul.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 23pul.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 23pul.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 23pul.png proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejka
W boju krepkij, w miru sławnyj
"Dwadcat trietij" – prawosławnyj.
Wodku pijut, samyj gławnyj
"Dwadcat trietyj" – prawosławnyj.
Kto przykładem w boju świeci?
To jest pułk dwudziesty trzeci!
Są naiwni jak te dzieci
Ułański dwudziesty trzeci![12]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 646.
  2. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 312.
  3. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 650.
  4. Smaczny 1989 ↓, s. 192-193.
  5. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 236.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 134.
  7. Karassek 1930 ↓, s. 72.
  8. Satora 1990 ↓, s. 238.
  9. Franciszek Wiktor Karassek: Zarys historji wojennej 23-go Pułku Ułanów Grodzieńskich. s. 48.
  10. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 204-205.
  11. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku
  12. Witold Ślusarski "Ostrogami dzwoń", Unia-Press, Warszawa 1992

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]