Głębokie (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Głębokie
Kościół Św. Trójcy w Głębokiem
Kościół Św. Trójcy w Głębokiem
Herb Flaga
Herb Głębokiego Flaga Głębokiego
Państwo  Białoruś
Obwód Flag of Vitsebsk Voblasts.png witebski
Rejon głębocki
Prawa miejskie 15 stycznia 1940
Populacja (2010)
• liczba ludności

18200[1]Red Arrow Down.svg
Nr kierunkowy +375 2156
Kod pocztowy 211791, 211792, 211800
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Głębokie
Głębokie
Ziemia 55°08′N 27°41′E/55,133333 27,683333Na mapach: 55°08′N 27°41′E/55,133333 27,683333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Białoruś

Głębokie (biał. Глыбо́кае, ros. Глубо́кое) – miasto na Białorusi w obwodzie witebskim, centrum administracyjne rejonu głębockiego, 80 km południowy zachód od Połocka.

Miasto położone jest na drodze Połock-Wilno i na linii kolejowej KrólewszczyznaWoropajewo. Liczy 18,2 tysięcy mieszkańców (2010). W jego granicach leżą dwa jeziora: Kahalnaje i Wielkie. Z ostatniego wypływa rzeka Brzozówka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki w źródłach historycznych na temat Głębokiego pochodzą z 1414 i tę datę uznaje się za czas założenia miejscowości[2]. W 1514 Głębokie pojawia się w Metryce Wielkiego Księstwa Litewskiego jako dwór i centrum majątku Zianowiczów.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

W grudniu 1919 Głębokie zostało zajęte przez Wojsko Polskie, ale już w lipcu przeszło w ręce bolszewików w wyniku ofensywy Tuchaczewskiego. 5 lipca 1920 w pobliżu Głębokiego miała miejsce bitwa, w której po obu stronach poległo 1,5 tys. żołnierzy. W październiku 1920 Polacy ostatecznie odzyskali miejscowość. W 1921 traktat ryski oficjalnie potwierdził przynależność Głębokiego do II Rzeczypospolitej. Miejscowość otrzymała status miasteczka i stała się centrum administracyjnym powiatu dziśnieńskiego oraz siedzibą gminy Głębokie, od 19 lutego 1921 w składzie województwa nowogródzkiego, następnie od 13 kwietnia 1922 Ziemi Wileńskiej i wreszcie od 20 stycznia 1926 – województwa wileńskiego. 10 listopada 1933 w granice miasteczka włączono kolonię Gliniszcza i majątek Głębokie[3].

Według spisu z roku 1921, Głębokie zamieszkiwało 2844 Żydów, co stanowiło 63% jego mieszkańców[4].

Tuż przed wybuchem II wojny światowej Głębokie liczyło 9,7 tys. mieszkańców, działał zakład cukierniczy, garbarnia, młyn, administracja powiatu, prywatne sklepy i składy towarów. W każdy czwartek odbywał się targ, a także czterokrotnie w ciągu roku – kiermasze. Stacjonował w nim też pułk KOP- Korpusu Ochrony Pogranicza.

17 września 1939 w wyniku agresji ZSRR na Polskę miasteczko zostało zajęte przez Armię Czerwoną.

II wojna światowa i później[edytuj | edytuj kod]

Wkrótce po wkroczeniu wojsk sowieckich, 2 listopada 1939, Głębokie zostało włączone w skład Białoruskiej SRR. 4 grudnia 1939 miejscowość znalazła się na obszarze nowo utworzonego obwodu wilejskiego. 15 stycznia 1940 otrzymała status miasta i została centrum administracyjnym rejonu głębockiego.

Mord więźniów w czerwcu 1941 r. W czasie ewakuacji więźniów do Witebska NKWD zamordowało od kilkuset do kilku tysięcy więźniów. Większość więźniów (najwięcej Polaków) zamordowano w Mikołajewie nad Dźwiną koło Ułły. Dwaj oficerowie odpowiedzialni za egzekucję 714 więźniów zostali skazani na śmierć we wrześniu 1941, a trzy osoby na 10 lat obozu [5].

W Głębokim Niemcy utworzyli getto. Podczas jego likwidowania w lipcu 1943 roku wybuchło w getcie w Głębokim antyhitlerowskie powstanie zbrojne.

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

Na miejscowym cmentarzu katolickim zachowały się groby rodziców Tadeusza Dołęgi-Mostowicza, ojca Stefana i matki Stanisławy z Popowiczów. W roku 1998 na tylnej ścianie domu (obecnie budynek sądu) należącego niegdyś do Mostowiczów wmurowano dwujęzyczną tablicę upamiętniającą pisarza.

W lipcu 2009 roku na terenie prawosławnego soboru Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy w trakcie prac porządkowych wierni znaleźli szczątki Polaków. Prowadzone jest postępowanie sprawdzające, a kości zostały zasypane, oficjalnie z powodu odoru[6].

Na głównym placu miasta upamiętniającym 17 września 1939 roku stał pomnik Włodzimierza Lenina. 2 września 2012 roku podczas obchodów święta piśmiennictwa i druku, odsłonięto 8 pomników upamiętniających znanych ludzi pochodzących z tych stron. Są wśród nich Wacław Lastouski, Tadeusz Dołęga-Mostowicz, Eliezer ben Jehuda, Klaudiusz Duż-Duszewski, Józef Korsak. Pomniki sfinansowało ministerstwo kultury Białorusi.

Flaga i herb[edytuj | edytuj kod]

Flaga i herb Głębokiego zostały ustanowione 20 stycznia 2006 ukazem prezydenta Białorusi nr 36[7].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Sobór Narodzenia NMP - były kościół karmelitów bosych pw. Wniebowzięcia NMP (1730-35).
  • Kościół św. Trójcy w Głębokiem – kościół katolicki, parafialny pod wezwaniem Świętej Trójcy ufundowany przez wojewodę Józefa Korsaka w 1628 roku. Kościół Św. Trójcy jest jednym z niewielu na terenie obecnej Białorusi czynnych nieprzerwanie od czasu fundacji.
  • Kościół i klasztor Bazylianów w Berezweczu – obecnie część miasta Głębokie. Ufundowany w 1637 r. przez Józefa Korsaka. Początkowo drewniany, murowany wystawiono w latach 1756-67. Zakon bazylianów skasowano w 1839 r.; zespół klasztorny w II połowie XIX w. zamieniono na monastyr prawosławny. W okresie międzywojennym cerkiew klasztorną przywrócono katolikom, a w klasztorze umieszczono KOP. We wrześniu 1939 r. NKWD urządziło w nim więzienie dla Polaków. Zachował się korpus klasztorny. Kościół pobazyliański, przykład pięknego baroku wileńskiego, zniszczono w 1970 r. z polecenia miejscowych władz. W pozostałościach budynku klasztornego bazylianów obecnie znajduje się więzienie.
  • Kaplica cmentarna na „Kopciówce” – pw. Św. Eliasza (XVII w.) – fundacji Józefa Korsaka. Świątynią opiekowali się karmelici (stąd się wzięło wezwanie św. Eliasza, założyciela Zakonu pustelników z Góry Karmel). Ok. 1775 – przebudowa świątyni. W 1865 – zabrana na cerkiew, 1921 – odzyskanie kaplicy przez katolików, znanej wówczas jako kościół rektorski "szkolny" pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa na cmentarzu; 1928-1938 – ks. Kazimierz Mirynowski (kat.). 1932 – renowacja świątyni, 1938 – rektor kościoła ks. Mirynowski obsługiwał ponadto kaplice: Soroki i Koraby. Obecnie nieużywana.
  • Zabudowa w stylu zakopiańskim, lata 1920-1930. W mieście wzniesiono lub przebudowano sześć domów w stylu zakopiańskim. Znajdują się one na ulicach Wolnej i Komsomolskiej (dawnej Narutowicza). Identyczne wzniesiono też w Brasławiu i Szarkowszczyźnie. Wszystkie domy pokryte były metalową dachówką. W skład kompleksu wchodziły również posadzone modrzewie.

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz "Kopciówka" – na starym cmentarzu znajduje się między innymi nagrobek Elżbiety de Magnus Jeleńskiej (Kulikowskiej), 1812-1879 r., kolumna upamiętniająca Konstytucję 3-Maja 1791 r, kwatera polskich żołnierzy poległych w 1920 r. oraz brama dawnego klasztoru karmelitów bosych. Na wzniesieniu widoczna jest cerkiew cmentarna św. Eliasza. Z cmentarza rozciąga się widok na sobór Narodzenia NMP (dawny kościół karmelitów bosych).
  • Cmentarz żydowski

Zniszczone zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Pałac Radziwiłłów – Rok budowy — po 1700. Utracony — sierpień 2005. W miejscu historycznego zabytku, z pozwoleniem władz, wybudowano sklep.
  • Cerkiew Św. Trójcy – Rok budowy — XVII. Zniszczona — 1880.
  • Synagoga – Rok budowy — około XVIII. Zniszczona — po 1941.

Ludzie związani z Głębokim[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Dołęga-Mostowicz – polski pisarz, prozaik, scenarzysta
  • Krzysztof Dorohostajskimarszałek wielki litewski, dowódca wojskowy, poeta
  • Klaudiusz Duż-Duszewski – białoruski działacz polityczny, publicysta, wydawca i tłumacz
  • Witold Gliński – zesłaniec, uczestnik słynnej ucieczki z gułagu
  • Ireneusz Ihnatowicz - polski historyk, archiwista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
  • Józef Korsak - wojewoda mścisławski, fundator kościołów w Głębokiem
  • Samuel Mohylewer – wieloletni naczelny rabin białostockiej gminy żydowskiej
  • Zygmunt Rudomino – polski kontradmirał, żołnierz piechoty i morski oficer pokładowy okrętów podwodnych
  • Leonard Rzeczycki – polski fotografik
  • Paweł Suchoj – radziecki konstruktor lotniczy
  • Michaś Zuj - białoruski działacz narodowy

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]