R-5

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
R-5
R-5
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent CSKB-Progress
Konstruktor Nikołaj Polikarpow
Typ samolot rozpoznawczy i wielozadaniowy
Konstrukcja dwupłat o konstrukcji mieszanej, podwozie klasyczne – stałe
Załoga 2
Historia
Data oblotu 1928
Lata produkcji 19311937
Wycofanie ze służby ZSRR - 1945; Hiszpania - 1950
Dane techniczne
Napęd 1 silnik rzędowy tłokowy, 12-cylindrowy M-17b
od 1934 roku silnik M-17f
Moc 680 KM (500 kW) (M-17b)
730 KM (537 kW) (M-17f)
Wymiary
Rozpiętość 15,50 m (płat górny)
11,99 m (płat dolny)
Długość 10,56 m
Wysokość 3,62 m
Powierzchnia nośna 50,20 m²
Masa
Własna 1900 kg
Startowa 2955 kg
Osiągi
Prędkość maks. 236 km/h na wysokości 3000 m.
Prędkość minimalna 95 km/h
Prędkość wznoszenia 4,3 m/s
Pułap 6400 m
Zasięg 800 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
w odmianie rozpoznawczej
1 karabin maszynowy PW-1 kal. 7,62 mm (stały, umieszczony w przodzie kadłuba)
1 lub 2 karabiny maszynowy DA-2 kal. 7,62 mm (ruchomy, na stanowisku obrotowym w kabinie obserwatora)
w odmianie bombowej
2 karabiny maszynowe SzKAS kal. 7,62 mm (stałe w kadłubie)
1 karabin maszynowy SzKAS kal. 7,62 mm (ruchomy, umieszczony w kabinie obserwatora, na stanowisku obrotowym)
450 kg bomb (na zaczepach pod skrzydłami i kadłubem)
Użytkownicy
ZSRR; Hiszpania; Mongolia; Turcja; Iran

R-5radziecki samolot rozpoznawczy, zaprojektowany przez Nikołaja Polikarpowa w 1928 roku i produkowany seryjnie od 1930 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1928 roku radziecki konstruktor lotniczy Nikołaj Polikarpow skonstruował samolot rozpoznawczy, który mógł być także stosowany jako lekki samolot bombowy. Prototyp tego samolotu oblatano pod koniec 1928 roku, a w 1929 roku rozpoczęto próby w locie. Podczas prób prototyp wykazywał dobrą stateczność i sterowność oraz zadowalające osiągi.

Był dwupłatem o smukłym kadłubie, w którym mieściły się za płatami dwie kabiny odkryte, jedna za drugą – pilota i obserwatora. Kadłub stanowiła rama drewniana, oklejona sklejką. Skrzydła miały konstrukcję drewnianą, dwudźwigarową i były kryte płótnem. Do jego napędu służył 12-cylindrowy silnik rzędowy M-17b o mocy 680 KM (500 kW), który umożliwiał rozwijanie prędkości maksymalnej 230 km/h. Po wniesieniu drobnych poprawek w 1930 roku uruchomiono produkcję seryjną tego samolotu pod oznaczeniem R-5 (skrót od słowa RazwiedczikRozpoznawczy).

W późniejszym czasie samolot ten produkowany w wielu wersjach i odmianach. Do najważniejszych odmian należały:

  • Lekki samolot bombowy R-5a – produkowany od 1928 roku, zabierający na zaczepach pod skrzydłami i kadłubem 450 kg bomb
  • Samolot torpedowy R-5T – prototyp oblatany w 1934 roku, seria 5 sztuk wyprodukowana w latach 1934-1935, uzbrojony w jedną torpedę podwieszaną pod kadłub lub bomby (do zadań torpedowych załogę stanowił tylko pilot)[1]
  • Samolot szturmowy R-5Sz – produkowany od 1933 roku, opancerzony i wyposażony w 4 karabiny maszynowe SzKAS kal. 7,62 mm umieszczone pod dolnymi płatami
  • Samolot szturmowy R-5SSz – produkowany od 1934 roku, udoskonalona wersja samolotu R-5Sz z mocniejszym silnikiem rzędowym widlastym M-17f o mocy 730 KM (537 kW) i nowym karabinem maszynowym SzKAS.

W 1935 roku zbudowano nową wersję samolotu R-5samolot wielozadaniowy R-Z napędzany silnikiem rzędowym M-34RN o mocy 820 KM (603 kW). Samolot miał kabinę zakrytą, nieco krótszy kadłub, a jego uzbrojenie składało się z 1 działka kal. 20 mm, 2 karabinów maszynowych kal. 7,62 mm i 300 kg bomb. Prędkość samolotu R-Z wynosiła 320 km/h, a pułap 8700 m.

Inna wersją samolotu R-5 był wodnosamolot rozpoznawczy i bombowy MR-5, produkowany od 1930 roku, z dwoma pływakami. Jego napęd stanowił silnik rzędowy M-17. Wodnosamolot MR-5 rozwijał prędkość maksymalną 225 km/h, pułap samolotu wynosił 5200 m, a zasięg 800 km.

Samoloty R-5 budowane były w wielu wersjach. Produkcję samolotów R-5 zakończono w 1937 roku i w tym czasie wyprodukowano ok. 7000 samolotów wszystkich wersji, w tym 1000 samolotów wielozadaniowych R-Z.

Wersje samolotu R-5 produkowane seryjnie:

  • R-5 – wersja podstawowa rozpoznawcza, produkowana od 1930 roku
  • R-5a – lekki samolot bombowy, produkowany od 1930 roku
  • MR-5wodnosamolot bombowy i rozpoznawczy, uzbrojony w 2 stałe i 2 ruchome karabiny maszynowe kal. 7,62 mm oraz 300 kg bomb, produkowany od 1930 roku
  • R-5Tsamolot torpedowy, produkowany w latach 1934-1935 (50 sztuk)[1]
  • R-5Szsamolot szturmowy, opancerzony, produkowany od 1933 roku
  • R-5SSz – udoskonalona wersja samolotu R-5Sz, uzbrojona w 8 stałych karabinów maszynowych kal. 7,62 mm i 2 ruchome karabiny maszynowe kal. 7,62 mm, produkowana od 1934 roku
  • R-Z – samolot wielozadaniowy, z silnikiem M-34RN o mocy 820 KM (604 kW), uzbrojony w 1 działko kal. 20 mm, 2 ruchome karabiny maszynowe kal. 7,62 mm i 300 kg bomb

Użycie w lotnictwie[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze przed rozpoczęciem produkcji seryjnej prototyp samolotu R-5 latem 1929 roku przeleciał trasę z Moskwy do Sewastopola i z powrotem o długości 2500 km w czasie 11 godzin, co było ówcześnie znacznym osiągnięciem.

W 1930 roku w Teheranie w międzynarodowym konkursie samolotów rozpoznawczych seryjny już samolot R-5 zajął pierwsze miejsce, pokonując samoloty produkcji francuskiej, brytyjskiej i holenderskiej.

R-5 były w latach trzydziestych i na początku czterdziestych podstawowym samolotem wielozadaniowym radzieckiego lotnictwa wojskowego.

Najgłośniejszą jednak akcją tych samolotów przed II wojną światową była akcja ratunkowa załogi lodołamacza Czeluskina w kwietniu 1934 roku, gdy załogi czterech samolotów R-5 lądując na prowizorycznym wykonanym na dryfujących krach lądowisku, w czasie 21 lotów wywiozły 80 członków załogi lodołamacza. Piloci za swój wyczyn jako pierwsi otrzymali tytuły Bohaterów Związku Radzieckiego.

Pierwsze loty bojowe samoloty R-5 wykonały w czasie wojny domowej w Chinach w 1933 roku, gdzie walczyły po stronie sił komunistycznych. W latach 19361937 stosowano je w lotnictwie republikańskim w czasie wojny domowej w Hiszpanii. W 1938 roku samoloty te uczestniczyły w walkach w czasie konfliktu granicznego pomiędzy Związkiem Radzieckim a Japonią w rejonie jeziora Chasan. W 1939 brały udział w walkach na pograniczu Mongolii między wojskami Japońskimi a połączonymi siłami radziecko-mongolskimi nad rzeką Chałchyn-Goł. Samoloty te uczestniczyły również w walkach w czasie wojny zimowej. Samoloty R-5 i R-Z zostały także użyte w trakcie agresji na Polskę w 1939 roku. W momencie agresji Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 roku w służbie czynnej było kilkaset samolotów R-5 i R-Z. Pozostałe samoloty były używane w szkołach lotniczych lub znajdowały się w rezerwie. W wyniku strat poniesionych po ataku niemieckim, w listopadzie 1941 roku rozpoczęto formowanie nowych 27 pułków lotniczych wyposażonych w samoloty R-5[2]. Stosowano je przeważnie w charakterze nocnych samolotów bombowych do 1944 roku. W czasie II wojny światowej samoloty tego typu wykonywały również loty z zaopatrzeniem dla partyzantów. Z czasem samoloty te skierowano do szkolenia personelu latającego oraz zaczęto je wykorzystywać jako samoloty transportowe. W wersji transportowej mogły one zabierać 2 pasażerów oraz w zasobnikach pod skrzydłami ok. 1300 kg ładunku.

Samoloty torpedowe R-5T weszły do służby w 1936, używane tylko w dwóch eskadrach w lotnictwie Sił Morskich Dalekiego Wschodu i Floty Czarnomorskiej. Z uwagi na słabe osiągi i niewielki zapas torped, uniemożliwiający szkolenie, ich wycofywanie rozpoczęło się od 1938 roku[1].

W szkoleniu samoloty R-5 wykorzystywano jako samolot pośredni pomiędzy samolotami szkolno-treningowymi a samolotami bojowymi. Na tych samolotach szkolili się również polscy piloci wojskowy przygotowywani do lotnictwa bombowego w Wojskowej Szkole Lotniczej w Engels od grudnia 1944 roku do maja 1945 roku.

Ponadto ok. 1000 samolotów R-5 przerobiono na samoloty komunikacyjne i pod oznaczeniem P-2 i PL-2 używano ich jeszcze pod koniec lat czterdziestych w radzieckich liniach lotniczych Aerofłot.

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Samolot R-5 był dwumiejscowym samolotem rozpoznawczym i wielozadaniowym, dwupłatem o konstrukcji mieszanej. Podwozie klasyczne – stałe (istniała możliwość zamontowania nart lub pływaków zamiast kół). Napęd: 1 silnik rzędowy, śmigło dwułopatowe, drewniane.

Uzbrojenie:

  • w odmianie rozpoznawczej
    • 1 karabin maszynowy SzKAS kal. 7,62 mm – stały, umieszczony w przodzie kadłuba
    • 1 lub 2 karabiny maszynowy SzKAS kal. 7,62 mm – ruchomy, na stanowisku obrotowym w kabinie obserwatora
  • w odmianie bombowej
    • 2 karabiny maszynowe SzKAS kal. 7,62 mm – stałe w kadłubie
    • 1 karabin maszynowy SzKAS kal. 7,62 mm – ruchomy, umieszczony w kabinie obserwatora, na stanowisku obrotowym
    • 450 kg bomb na zaczepach pod skrzydłami i kadłubem
  • w odmianie torpedowej R-5T
    • 1 karabin maszynowy PW-1 kal. 7,62 mm – stały, zsynchronizowany, umieszczony w przodzie kadłuba[1]
    • torpeda TAN-12 lub bomba o masie 250-500 kg na zamku Dier-13[1]
    • lub bomby małego wagomiaru na zamkach Dier-7 pod skrzydłami[1]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Władimir Kotielnikow. "Niet spasienija lubomu wrażeskomu korablu". Torpedonosiec R-5T. „FłotoMaster”, s. 29-31, 4/ 2003 (ros.). 
  2. Михаил Маслов Самолеты-разведчики Р-5 и P-Z w czasopiśmie Армада (Michaił Masłow Samolety-razwiedcziki R-5 i R-Z Armia)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michaił A. Masłow: Polikarpow R-5/R-Z. Warszawa: Wydawnictwo Militaria, 2004. ISBN 83-7219-220-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

MR-5 - wersja z pływakami
R-5 przystosowany do lotów polarnych
R-5 w Arktyce
Polikarpow R-5
Polikarpow R-5 lotnictwa Iranu (1933).
R-5 na ziemii
R-5 ze złożonymi skrzydłami
Polikarpow R-5
R-5 w locie, 1930 r.