Wojna domowa w Jemenie (od 2015)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy konfliktu trwającego od 2015. Zobacz też: Wojna domowa w Jemenie.
Wojna domowa w Jemenie
Ilustracja
Mapa Jemenu pokazująca terytorium kraju aktualnie zajęte przez poszczególnych uczestników konfliktu. Obszar kontrolowany przez siły rządowe Jemenu zaznaczono barwą czerwoną, ruch Huti – zieloną, Ansar asz-Szari’a (AQAP) – jasno szarą, tzw. Państwo Islamskie – ciemno szarą, Południową Rade Tymczasową – oliwkową, niezależne lokalne ugrupowania – niebieską.
Czas od 2015
Terytorium Jemen, Arabia Saudyjska (na pograniczu z Jemenem)
Strony konfliktu
 Jemen Siły rządowe i sprzymierzeńcy

Wsparcie militarne:[1]


Wsparcie niemilitarne:

Ruch Huti (Formalnie Najwyższa Rada Polityczna (do sierpnia 2016 Najwyższy Komitet Rewolucyjny))

Wsparcie militarne:


Wsparcie niemilitarne:
Hezbollah



ShababFlag.svg Al-Ka’ida Półwyspu Arabskiego (AQAP)



Flag of Islamic State of Iraq.svg Państwo Islamskie

Dowódcy
Jemen Abd Rabbuh Mansur Hadi

Byli:
Stany Zjednoczone Barack Obama

Jemen Huti


Al-Ka’ida

  • ShababFlag.svg Qasim al-Raymi
  • ShababFlag.svg Nasir al-Wuhayshi (do czerwca 2015)


Państwo Islamskie

  • Flag of Islamic State of Iraq.svg Abu Bilal al-Harbi
Siły
* Jemen 35 tys. żołnierzy oraz członków milicji
* Nieustalone siły wojsk zagranicznych, które zaangażowano
Jemen 150-200 tys. rebeliantów Huti


ShababFlag.svg AQAP: 6-8 tys. bojowników



Flag of Islamic State of Iraq.svg Państwo Islamskie: 300 bojowników

brak współrzędnych

Wojna domowa w Jemenie toczy się od 2015, między siłami lojalnymi wobec prezydenta Abd Rabbuha Mansura Hadiego a zbrojnymi rebeliami. Głównymi ugrupowaniami rebelianckimi są, wrogie wobec siebie, Huti oraz Al-Ka’ida Półwyspu Arabskiego (AQAP).

Współcześnie trwająca wojna domowa w Jemenie, wybuchła na skutek wielu różnych czynników – głównie o charakterze religijnym i plemiennym. Od 1998 na południu trwała rebelia ekstremistów islamskich, a od 2004 na północy toczyła się rebelia Hutich. Obecna wojna domowa jest bezpośrednią kontynuacją obu tych konfliktów. W wyniku zmian politycznych w 2011 spowodowanych Arabską Wiosną doszło wzrostu napięć politycznych i społecznych. Z prezydentury zrezygnował dotychczasowy wieloletni prezydent Ali Abdullah Salih, przekazując władze dla Abdrabuha Hadiego. Ruch Huti wykorzystując osłabienie władz centralnych znacznie zwiększył wówczas swoją aktywność w porównaniu z poprzednimi latami. We wrześniu 2014 rebelianci tego ruchu zajęli stolicę Sanę. Punktem przełomowym było jednak dokonanie przez Huti zamachu stanu w styczniu 2015; przejęli siedziby najwyższych władz państwa oraz zmusili do ustąpienia z urzędu prezydenta Abdrabuha Hadiego oraz premiera. Zadeklarowali jednocześnie przejęcie władzy nad całym terytorium Jemenu, którego de facto w większości nie kontrolowali. Chcąc zajmować nowe obszary, napotykali na zbrojny opór ze strony sunnickich plemion, wspieranych przez wojsko lojalne dla wciąż uznawanego na arenie międzynarodowej prezydenta Hadiego. W międzyczasie na południu słabość instytucji państwa również wykorzystały skrajnie radykalne organizacje islamskie (w tym m.in. Al-Ka’ida Półwyspu Arabskiego (AQAP)), rozpoczynając swoje własne rebelie przeciw pozostałym stronom. Islamiści nie współpracują jednak ze sobą ze względów ideologicznych[3]. W marcu 2015 pomoc militarną w walce z członkami Huti i radykałami muzułmańskimi, dla sił lojalnych Hadiemu udzieliła koalicja arabska pod przywództwem Arabii Saudyjskiej, a później także Stany Zjednoczone. Wsparcie te polega głównie na atakach z powietrza przy użyciu lotnictwa. W trakcie konfliktu doszło do wybuchu epidemii chorób zakaźnych (w tym cholery) oraz klęski głodu. Dotychczas (2018) zawarto wiele (zwykle krótkotrwałych) rozejmów, w większości nieprzestrzeganych.

Według ONZ od początku konfliktu w marcu 2015 do grudnia 2017, w wyniku walk zginęło od 9 do 13 tys. osób, w tym ponad 5 tys. cywilów[4][5]. Ponadto około 50 tys. zmarło do końca 2018 z powodu niedożywienia wynikającego z wojny[6].

Tło[edytuj | edytuj kod]

Współczesny Jemen powstał w wyniku zjednoczenia Jemeńskiej Republiki Arabskiej (północ) oraz Ludowo-Demokratycznej Republiki Jemenu (południe) w 1990 roku. Obie części są podzielone pod względem religijnym – większość mieszkańców północy jest zajdytami (ugrupowanie szyickie), a południa sunnitami.

Jedną z organizacji był szyicki ruch Huti, którego głównym postulatem było dążenie do uzyskania autonomii dla regionu, w którym mieszkają[7]. W tym samym roku został zabity przez jemeńskie siły bezpieczeństwa dotychczasowy lider Husajn Badreddin al‑Huti, przywództwo nad rebeliantami objęli jego trzej bracia. W ciągu pierwszej dekady XXI wieku konflikt przybierał i tracił na sile, czego efektem było zawarcie licznych porozumień pokojowych pomiędzy Huti a władzami centralnymi Jemenu[8].

W styczniu 2011 roku doszło w Jemenie do masowych protestów na fali Arabskiej Wiosny, w wyniku których 25 lutego 2012 r. ówczesny prezydent Ali Abd Allah Salih, który rządził krajem od jego zjednoczenia w 1990 r., przekazał stanowisko szefa państwa nowo wybranemu prezydentowi Abdowi Rabbuhowi Mansurowi Hadiemu. W wyborach prezydenckich brał udział tylko jeden kandydat i zostały one zbojkotowane przez Huti oraz plemiona na południu kraju. Równolegle ze sporem o prezydenturę ponownie zaostrzył się konflikt pomiędzy szyickimi Huti a sunnickimi plemionami.

 Osobny artykuł: Rewolucja w Jemenie.

22 września 2014 r. po kilkutygodniowych protestach społecznych, których jedną z przyczyn było obniżenie dotacji do paliwa, Huti pokonali armię jemeńską i zajęli stolicę Jemenu Sanę. W wyniku negocjacji dotychczasowy rząd podał się do dymisji, a rebelianci uzyskali znacznie większy wpływ na politykę państwa[9].

20 stycznia 2015, niezadowoleni z propozycji zmiany konstytucji zakładającej federalizację kraju z podziałem sześć części, bojownicy Huti po krótkiej walce zajęli pałac prezydencki, siedzibę szefa rządu oraz lokalne media. Kilka godzin po tych wydarzeniach przywódca bojowników – Huti Abdel-Malek al-Huti – wystąpił w orędziu telewizyjnym[10]. Skrytykował on w nim sprawującego urząd prezydenta Abd ar-Raba Mansura al-Hadiego oskarżając go o sprawowanie władzy w sposób autokratyczny[11]. Zażądał on również dokonania zmian w konstytucji które zwiększyłyby reprezentację parlamentarną północnych regionów Jemenu, skąd pochodzi większość osób będących w Huti[12].

W trwającej obecnie wojnie domowej Huti do grudnia 2017 współpracowali z siłami byłego prezydenta Abdullahem Salihem. Wcześniej, za jego prezydentury, Jemen prowadził wieloletnią kampanie militarną przeciwko temu ruchowi[13].

 Osobny artykuł: Rebelia szyitów w Jemenie.

W wojnie domowej bierze również udział Al’Kaida Półwyspu Arabskiego, przeciwko której rząd Jemenu (wspierany przez Stany Zjednoczone) zaczął walczyć (podobnie jak z Huti) jeszcze przed obecnym konfliktem.

 Osobny artykuł: Rebelia islamska w Jemenie.

Powiązania zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

Jednym z aspektów wojny domowej w Jemenie jest regionalna rywalizacja sunnickiej Arabii Saudyjskiej z szyickim Iranem. Obie strony popierają przeciwne sobie frakcje: Arabia Saudyjska sunnickiego prezydenta Hadiego a Iran szyickiego Huti[14]. Konflikt bywa czasami określany jako wojna zastępcza tych dwóch regionalnych mocarstw[15].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Początek konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Prezydent Abdrabbuh Mansur Hadi został objęty aresztem domowym i zmuszony do ustąpienia ze stanowiska. Przywódcy rebeliantów ogłosili następnie rozwiązanie parlamentu i utworzenie 6 lutego 2015 roku Najwyższego Komitetu Rewolucyjnego[8] sprawującej obecnie władzę jedynie w południowo-zachodniej części terytorium państwa, w tym również w stolicy[16]. Najwyższy Komitet Rewolucyjny nie został uznany na arenie międzynarodowej[17].

Po miesiącu uwięzienia, 20 lutego 2015 Hadi z uciekł z aresztu do Adenu, gdzie posiada powszechne poparcie. Następnie wystąpił w telewizjnym orędziu w którym, oświadczył, że przejęcie władzy przez Huti było bezprawne i jest on wciąż konstytucyjnym prezydentem Jemenu[18][19]. Były prezydent Ali Abd Allah Salih, uważany za aktywnego zwolennika Huti, podczas zajęcia kilka miesięcy wcześniej Sany przez Huti, publicznie potępił Hadiego oraz polecił mu opuścić kraj[20].

Pierwsza potyczka nastąpiła 19 marca 2015 roku na lotnisku w Adenie. Starcie wygrały siły lojalne wobec prezydenta Abd Rabbuha Mansura Hadiego. Bezpośrednią przyczyną walki było niezaakceptowanie decyzji prezydenta Hadiego o zdymisjonowaniu generała Abdul-Hafez al-Saqqafa 3 marca 2015 roku. Był on jednym z dowódców Special Security Forces (stworzonej do walki z rebelią islamską uzbrojonej formacji podlegająca pod ministerstwo spraw wewnętrznych[21]) w Adenie oraz zwolennikiem ruchu Huti[22].

20 marca 2015 doszło do zamachów terrorystycznych na meczety w Sanie. W odpowiedzi na te wydarzenie przywódca Huti, Muhammad Ali al-Husi, ogłosił mobilizację swoich oddział w celu walki z islamskimi radykałami, w tym jedną z gałęzi Al-ka’idy, tj. AQAP. Oskarżył także Hadiego o wspieranie organizacji terrorystycznych.

Zajęcie Ta’izz[edytuj | edytuj kod]

Siły Huti wspierane przez oddziały lojalne wobec Saliha wkroczyły do Ta'izz, trzeciego co do wielkości miasta Jemenu, w 22 marca 2015. Szybko przejęły kluczowe punkty w mieście, napotykając niewielki opór, choć jeden z protestujących został zastrzelony, a pięciu innych zostało rannych[23]. Zagraniczne media zaczęły wówczas sugerować, że Jemen znalazł się na krawędzi wojny domowej[24].

Zajęcie zachodniego wybrzeża[edytuj | edytuj kod]

Podglądowa mapa przedstawiająca podział administracyjny Jemenu (po reformie z 2004), wraz z głównymi miastami, często będącymi miejscami walk.

23 marca 2015 roku, siły Huti rozszerzyły kontrolowane przez siebie terytorium w kierunku strategicznej cieśniny Bab al-Mandab będącej drogą, przez która przepływa znaczna część światowego handlu morskiego[25].

31 marca Huti zajął rządowe bazy wojskowe wraz ze znajdującymi się w nich magazynami broni, które zostały wcześniej opuszczone przez prorządowe wojsko[26]. Dzięki zajęciu tego obszaru przejęli kontrolę nad cieśniną Bab al-Mandab, będącej ważnym punktem żeglugowym na trasie EuropaDaleki Wschód[27].

Bitwa o Ad-Dali[edytuj | edytuj kod]

Rebelianci z Huti w wyniku ciężkich walk 24 marca 2015 zajęli budynki administracji publicznej w mieście Ad-Dali. Zostały jednak one szybko wyparte przez oddziały rządowe[28]. Walki o miejscowość były kontynuowane do końca maja 2015, kiedy została ona utrzymana w posiadaniu przez lojalistów prezydenta Hadiego[29].

Walki o Aden[edytuj | edytuj kod]

Aden jest drugim co do wielkości pod względem liczby mieszkańców miastem w Jemenie. Znajduje się w nim również największy w kraju port morski. W marcu 2015 roku milicje i jednostki wojskowe, wierne dla prezydenta Hadiego, w Adenie były rozproszone co ułatwiło postęp dla Huti. Musieli oni walczyć na pięciu różnych frontach[30]. Port lotniczy Aden zawiesił wszystkie loty[31]. Walki rozpoczęły się 25 marca 2015 r., żołnierze popierające byłego prezydenta Ali Abd Allah Saliha przejęli międzynarodowe lotnisko, doszło również do starć w bazach wojskowych[32]. Hadi z powodu pogarszającej się sytuacji prawdopodobnie opuścił Aden łodzią. Następnego dnia był już w stolicy Arabii Saudyjskiej, Rijadzie, gdzie spotkał się z księciem Muhammadem ibn Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’udem, Ministrem Obrony Arabii Saudyjskiej[33]. W ciągu następnych dni Huti wraz z sojusznikami otoczyli Aden i weszli do miasta pomimo silnego oporu ze strony sił prorządowych oraz uzbrojonych mieszkańców[34][35]. Wkrótce wsparcia dla obrońców udzieliła Egipska Marynarka Wojenna, dokonując ostrzału z okrętów na morzu, a także lotnictwo koalicji[36]. Bezpośrednie działania zmierzające ku zajęciu centrum miasta rozpoczęli 29 marca. 2 kwietnia kompleks budynków służących jako tymczasowa siedziba prezydenta została zajęta przez rebeliantów[37]. Walki trwały nadal. Państwa Zatoki udzieliły szkolenia dla jemeńskich sił specjalnych oraz dostarczyły okrętem Arabii Saudyjskiej zaopatrzenie, w tym również dla cywilów[38]. Aden został całkowicie odbity z rąk Huti 21 lipca 2015 roku, w wyniku operacji o kryptonimie Golden Arrow po kilku miesiącach walk[39]. Odzyskali również ponad 90% muhafazy Aden[40]. Po zakończeniu walk pomoc humanitarną udzielili m.in.: ONZ, Arabia Saudyjska oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie[41][42]. Oprócz tego ZEA wysłały specjalistów, aby dokonali koniecznych napraw terminalu pasażerskiego oraz wieży kontroli lotów poważnie zniszczonego lotniska w Adenie[43].

17 października 2015 roku do Adenu przybyły wojska Sudanu, w liczbie 10 tysięcy żołnierzy, aby wesprzeć koalicję[44][45].

W styczniu 2016 r. rozpoczęły się starcia z Al-ka’idą oraz Państwem Islamskim kontrolującymi część dzielnic Adenu[46].

Interwencja wojsk zagranicznych[edytuj | edytuj kod]

Arabia Saudyjska w czasie działań w Jemenie używa m.in. widocznych na fotografii samolotów F-15.

W odpowiedzi na pogłoski, że Arabia Saudyjska mogłaby interweniować w Jemenie, przywódca Huti Ali al-Shami 24 marca 2015 roku stwierdził, że jego siły są w stanie zając większą część królestwa i nie zatrzymać się w Mekce, ale raczej Rijadzie[47].

26 marca 2015 r. Arabia Saudyjska wraz z ośmioma innymi państwami arabskimi i wsparciem logistycznym Stanów Zjednoczonych rozpoczęła interwencję wojskową o kryptonimie Przełomowa burza (arab. Asifat al-Hazm), skierowaną przeciwko rebeliantom z Huti[48]. We wspólnym oświadczeniu wydanym przez państwa Rady Współpracy Zatoki Perskiej (oprócz Omanu) poinformowała, że zdecydował się na interwencję przeciwko rebelii Huti w Jemenie na wniosek rządu Hadiego[49]. Król Arabii Saudyjskiej Salman ogłosił, iż Royal Air Force, miały pełną kontrolę nad przestrzenią powietrzną Jemenu w ciągu kilku godzin od rozpoczęcia operacji. Naloty miały na celu zahamowanie ekspansji rebeliantów Huti w kierunku terenów kontrolowanych przez Hadiego w południowym Jemenie[50].

Wojska koalicji użyły w operacji Przełomowa burza następujących sił: Arabia Saudyjska – 100 samolotów oraz wojska lądowe, Zjednoczone Emiraty Arabskie – 30 samolotów, Kuwejt, jak również Bahrajn – 15 samolotów, Katar – 10 samolotów, Maroko i Jordania – 6 samolotów. Oman, Egipt, Pakistan oraz Sudan udzieliły wsparcia dyplomatycznego i logistycznego, nie angażując się bezpośrednio w walkę[51]. Iran potępił prowadzone naloty i wezwał do natychmiastowego zaprzestania ataków na terytorium Jemenu[52].

Al-Jazeera poinformowała, że Muhammad Ali al-Husi, dowódca Huti mianowany w lutym 2015 roku przewodniczącym Rady Rewolucyjnej, został ranny w wyniku nalotów koalicji w Sanie w pierwszą noc kampanii[53].

Bombardowania zostały potwierdzone 21 kwietnia 2015 r., Saudyjscy urzędnicy poinformowali o rozpoczęciu operacji Restoring Hope (z ang. odnowić nadzieje). Składa się ona z działań politycznych, dyplomatycznych i wojskowych w celu zakończenia wojny[54].

Dalsze wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

6 października 2015, wojownicy Państwa Islamskiego przeprowadzili serię samobójczych zamachów terrorystycznych w Adenie, które zabiły 15 żołnierzy powiązanych z rządem Hadiego oraz koalicji Arabii Saudyjskiej. Ataki były dokonane na hotel Al-Kasr, który jest siedzibą administracji prorządowej, a także na obiekty wojskowe[55].

15 grudnia 2015 r. został ogłoszony przez koalicję rozejm, który trwał do 1 stycznia 2016 r.[56]

8 października 2016 r. lotnictwo Arabii Saudyjskiej dokonały ataku w Sanie na uroczystość pogrzebową ojca ministra spraw wewnętrznych Dżalala al-Rawiszana – członka rządu Huti. W efekcie kilkaset osób zostało rannych i zabitych[57].

9 oraz 12 października 2016 r. bojownicy Huti wystrzelili rakiety przeciw okrętowe w stronę, znajdującego się na wodach międzynarodowych, amerykańskiego niszczyciela rakietowego USS Mason[58][59]. Żaden z wystrzelonych przez rebeliantów pocisków nie trafił w okręt. W odwecie 13 października USA zniszczyły trzy nadbrzeżne stacje radarowe na terytorium Jemenu[60]. 15 października 2016 r. ta sama jednostka została ponownie zaatakowana przez członków Huti. Atak podobnie jak poprzednie został odparty przez załogę okrętu[61].

17 października 2016 r. wysłannik ONZ ogłosił, że strona rządowa i rebelianci Huti ustalili i zgodzili się na trwający 72 godziny rozejm, miał on obowiązywać od godz. 23:59 w środę 19 października 2016 r., czasu miejscowego. Strony przewidziały możliwość jego przedłużenia[62]. W czwartek 20 października 2016 r., przedstawiciele Arabii Saudyjskiej reprezentujący koalicje państw arabskich oskarżyli Huti o nieprzestrzeganie rozejmu. Rebelianci mieli dopuścić się jego wielokrotnego złamania m.in. poprzez dokonania ataków moździerzowych na terytorium Arabii Saudyjskiej[63]. Rozejm nie został przedłużony, a kilka godzin po jego zakończeniu Arabia Saudyjska ponownie rozpoczęła naloty[64].

27 października 2016 r. Huti wystrzelili poradziecki pocisk balistyczny Scud w kierunku Mekki w Arabii Saudyjskiej. Został on jednak zestrzelony 65 km od miasta, nie wyrządzając żadnych szkód[65].

20 listopada 2016 r. zaczął obowiązywać, mający trwać 48 godzin, rozejm pomiędzy Huti a koalicją. Nie był przestrzegany przez obie strony[66]. Miał on umożliwić dostarczenie pomocy humanitarnej na tereny zajęte przez rebeliantów[67].

W nocy z 28 na 29 stycznia 2017 r. oddział sił specjalnych (jednostka Navy SEALs) przeprowadził działania skierowane przeciwko ugrupowaniu Al-Kaida. W czasie trwającej około jedną godzinę walki jeden żołnierz amerykański zginął, a trzech zostało rannych[68]. Żołnierze chcąc uniknąć przejęcia sprzętu przez terrorystów, zniszczyli jeden z helikopterów, który z powodu uszkodzeń nie mógł odlecieć. Zabito łącznie 14 osób mającymi być bojownikami Al-Kaidy[69]. Zginęło również około 15 cywilów w tym jedno dziecko[70]. Była to pierwsza operacja sił specjalnych USA w Jemenie od 2014 r., a także pierwsza autoryzowana przez prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa[71].

5 czerwca 2017 r. koalicja państw arabskich wykluczyła ze swojego grona Katar[72]. Był to jeden z elementów sporu dyplomatycznego w czasie którego Arabia Saudyjska, Bahrajn, Zjednoczone Emiraty Arabskie, a następnie Jemen, Malediwy i Libia wycofały swoich ambasadorów z Kataru oraz zerwały z nim stosunki dyplomatyczne, a także zamknęły dla jego obywateli wszystkie granice (w tym powietrzne). Dodatkowo ZEA, Bahrajn i Arabia Saudyjska nakazały opuścić obywatelom Kataru swoje terytorium w ciągu dwóch tygodni. Państwa te zarzuciły Katarowi destabilizacje regionu blisko-wschodniego m.in. poprzez wspieranie organizacji terrorystycznych, w tym jemeńskich Huti[73][74]. Władze Kataru odparły te zarzuty, informując że bojkot jest niesprawiedliwy i podjęty na podstawie fałszywych informacji[75].

1 października 2017 r. Huti zestrzelili, na północ od Sany, amerykańskiego drona MQ-9 Reaper[76]. Jeszcze jesienią 2017 na granicę saudyjsko-jemeńską przybył oddział amerykańskich komandosów. Głównym jego zadaniem było zniszczenie wyrzutni rakietowych Hutich[77]. 16 października 2017 r. Stany Zjednoczone swoje przeprowadziły pierwsze naloty w Jemenie, celem był obóz treningowy ISIS w muhfazie Al-Bajda. W chwili ataku w obozie znajdowało się około 50 bojowników[78].

2 grudnia 2017 r. Ali Abd Allah Salih w telewizyjnym wystąpieniu oznajmił swoją otwartość na rozmowy pokojowe z koalicją państw arabskich, pod warunkami zaprzestania przez nią ataków na Jemen i zakończenia blokady kraju[79]. Słowa Saliha wywołały sprzeciw Huti, którzy starli się w Sanie z rebeliantami lojalnymi wobec byłego prezydenta[80]. 3 grudnia Huti przejęli władzę nad większością Sany, ich działania zostały jednak spowolnione przez nocne naloty koalicji. Rano 4 grudnia, Huti otoczyli miejsce zamieszkania Saliha, wkrótce tego samego dnia został on przez nich zamordowany podczas próby ucieczki z miasta uzbrojonym konwojem[81].

16 grudnia 2017 r. siły rządowe, całkowicie wyparły Huti ze wszystkich większych ośrodków miejskich w muhafazie Szabwa.

W pierwszej połowie 2018 r. Zjednoczone Emiraty Arabskie przejęły kontrolę nad Sokotrą, poprzez umocowanie u władzy lojalnych ugrupowań silnie zależnych od ZEA. Wcześniej władzę nad muhafazą sprawował rząd jemeński, który ZEA równocześnie wspierają w walkach w pozostałej części kraju w ramach koalicji arabskiej. W przeszłości Zjednoczone Emiraty Arabskie poczyniły szereg inwestycji infrastrukturalnych na wyspie, jak m.in. budowa lotniska i szpitali[82]. Sokotra ma znaczenie strategiczne ze względu na morskie szlaki handlowe przebiegające w jej pobliżu.

W maju 2018 doszło do ataków Huti na obiekty przemysłu naftowego i lotnisko w mieście Dżizan, w południowo-zachodniej Arabii Saudyjskiej[83][84]. Spowodowało to eskalacje konfliktu na pograniczu saudyjsko-jemeńskim kontrolowanym przez rebeliantów z Huti. Przejawem tego były saudyjskie naloty na jemeńską stronę granicy, tj. muhafazie Sada w północno-zachodnim Jemenie[85].

Bitwa o Al-Hudajde[edytuj | edytuj kod]

17 maja Amnesty International poinformowała, że walki w północno-zachodniej części kraju spowodowały ucieczkę ok. 100 tys. osób z największego miasta tego regionu Al-Hudajdy, liczącego ponad 400 tys. mieszkańców[86]. Jest to miasto portowe istotne w gospodarce całego kraju, w tym dostaw pomocy humanitarnej[87]. Na początku czerwca rozpoczęły się ciężkie starcia w odległości 10 km od tego miasta. 10 czerwca ogłoszono ewakuację Organizacji Narodów Zjednoczonych z Al-Hudajdy, spowodowaną poważnym zagrożeniem bezpieczeństwa dla jej personelu, wynikającym z intensywnych walk mających miejsce już na obszarze miasta[88].

13 grudnia 2018 pod auspicjami ONZ zostało zawarte w Szwecji „porozumienie sztokholmskie”. Huti oraz uznawane na arenie międzynarodowej władze Jemenu, zgodziły się w nim na zawieszenie broni i wycofanie swoich sił z Al-Hudajdy[87][89]. Uzgodnione porozumienie nie jest w pełni przestrzegane przez każdą ze stron (stan na 3 marca 2019)[90].

Sytuacja humanitarna[edytuj | edytuj kod]

Zniszczony budynek mieszkalny w południowej dzielnicy Sany. Fotografia z czerwca 2015 r.

Według ONZ od początku konfliktu w marcu 2015 do grudnia 2017 w wyniku zginęło od 9 do 13 tys. osób, w tym ponad 5 tys. cywilów. Ponadto 21 milionów osób wymagało pomocy lekarskiej[3][4][91].

W lutym 2017 roku UNICEF poinformował, że 3,3 mln mieszkańców Jemenu jest niedożywionych. Spośród tej grupy 2,1 mln stanowią dzieci, w tym 460 tys. poniżej piątego roku życia, których stan zdrowia zagraża życiu[92]. W 2018 ONZ opublikował nowe dane, stwierdzające że 13 milionów Jemeńczyków (ponad 40% populacji) cierpi z powodu głodu[93]. Ponadto w latach 2015-2018 ok. 50 tys. ludzi zmarło z powodu skrajnego niedożywienia[6].

W październiku 2016 roku rozpoczęła się epidemia cholery. Według danych z 16 lipca 2017 r. liczba zarażonych wyniosła ponad 120 tys., spośród których zmarło ponad 1,7 tys. osób[94][95].

 Osobny artykuł: Epidemia cholery w Jemenie.

W szpitalach oraz innych jednostkach opieki zdrowotnej brakuje miejsc, leków oraz wykwalifikowanej kadry medycznej. Problemem są przerwy w dostawie prądu. Część placówek korzysta wówczas z generatorów prądu, dostarczonych m.in. przez Czerwony Półksiężyc. Często jednak brakuje również paliwa do generatorów prądotwórczych, przez co energii elektrycznej nie można wykorzystać wcale[96].

Uchodźcy[edytuj | edytuj kod]

Konflikt w Jemenie zmusił ponad 3 miliony osób do opuszczenia swojego miejsca zamieszkania[97].

UNHCR poinformował w sierpniu 2015 roku, że w sumie prawie 100 tysięcy osób uciekło z Jemenu, głównie do pobliskiej Arabii Saudyjskiej i Dżibuti[98].

We wrześniu 2016 r. było 181 tys. uchodźców. Większość z nich uciekła do sąsiedniego Omanu (51 tys.), Arabii Saudyjskiej (40 tys.), Dżibuti (36 tys.), Somalii (34 tys.), Etiopii (13 tys.) oraz Sudanu (7 tys.)[99].

Ewakuacja obywateli zagranicznych[edytuj | edytuj kod]

Arabia Saudyjska pomogła w ewakuacji personelu ONZ z Adenu do Dżuddy 28 marca 2015 r.[100] Dzień później, 29 marca, Jemen opuściło 500 obywateli Pakistanu[101]

31 marca rosyjski statek ewakuował z Adenu dyplomatów z tamtejszego konsulatu, 20 innych obywateli rosyjskich, a także obywateli Ukrainy, Białorusi, Uzbekistanu, Egiptu, Jordanii i Libii. Wśród nich było 10 dzieci[102].

3 kwietnia 2015 r. władze Indii uruchomiły tymczasowe połączenie lotnicze z Sany do nieobjętej wojną Dżibuti. W sumie Indie ewakuowały 4640 swoich obywateli, oraz 960 osób z 41 innych państw[103][104]. Stany Zjednoczone poleciły swoim obywatelom korzystać z pomocy oferowanej przez Indie[105].

3 kwietnia 2015 r. Rosja przewiozła dwoma samolotami 150 osób (w tym 20 obywateli Polski)[106].

Chińska fregata rakietowa, 4 kwietnia 2015 r., ewakuowała 225 cudzoziemców z Adenu do portu w Dżibuti. Wśród nich było 4 Polaków[107].

Podejrzenia o zbrodnie wojenne[edytuj | edytuj kod]

Podejrzenia o popełnienie zbrodni wojennych padają wobec obu stron konfliktu. Mają one charakter medialny, a nie prawny. Najwięcej ofiar cywilnych przypisuje się siłom pod dowództwem Arabii Saudyjskiej. UNHCR oszacował w 2016 r., że około 60% z ponad 3,5 tysiąca cywilów zginęło w wyniku nalotów właśnie koalicji[108]. Przykładem czynów mogących być określone jako zbrodnie wojenne, jest bombardowanie obiektów w stolicy Sanie oraz miast Sada i Hadżdża.

8 października 2016 doszło w Sanie do nalotu na osoby biorące udział w uroczystościach pogrzebowych ojca ministra spraw wewnętrznych Dżalala al-Rawiszana – członka rządu utworzonego przez Huti. 140 osób zginęło, a ponad 525 zostało rannych[109].

Huti na zajętych przez siebie terenach, w sposób mogący być uznany za bezprawny, konfiskuje dobra materialne cywili, aby pozyskać środki finansowe na prowadzenie działań wojennych[110].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Saudi ‘Decisive Storm’ waged to save Yemen, english.alarabiya.net [dostęp 2019-01-04] (ang.).
  2. Balistyczny atak w Jemenie. Iran przyznaje się do „rakietowego” wsparcia rebeliantów [dostęp 2016-11-07].
  3. a b Małgorzata Gorol, Państwo Islamskie zaznacza swoją obecność w Jemenie. "Jesteśmy spragnieni krwi", wiadomosci.wp.pl, 28 kwietnia 2015 [dostęp 2019-01-04] (pol.).
  4. a b Saudi-led air strike 'hits Yemen market', „BBC News”, 1 listopada 2017 [dostęp 2019-01-04] (ang.).
  5. 20 Killed in Saudi Airstrike in Yemen, Tempo [dostęp 2019-01-04] (ang.).
  6. a b Associated Press, 50,000 children in Yemen have died of starvation and disease so far this year, monitoring group says, chicagotribune.com [dostęp 2019-01-04] (ang.).
  7. Jemen: jest porozumienie między rebeliantami a prezydentem?, „TVN24.pl” [dostęp 2016-10-12].
  8. a b JSK Internet, NOTATKA BBN: Sytuacja w Jemenie, „Biuro Bezpieczeństwa Narodowego” [dostęp 2016-10-25].
  9. Yemenis are shocked by Houthis’ quick capture of Sana’a, „Middle East Eye” [dostęp 2016-10-14].
  10. Held hostage, „The Economist”, 24 stycznia 2015, ISSN 0013-0613 [dostęp 2016-10-14].
  11. Huti zdobyli pałac prezydencki. „Kroki do zaprowadzenia pokoju”, „TVN24.pl” [dostęp 2016-10-12].
  12. Jemen: jest porozumienie między rebeliantami a prezydentem?, „TVN24.pl” [dostęp 2016-10-12].
  13. Wyborcza.pl, „wyborcza.pl” [dostęp 2016-10-14].
  14. Wojna o wpływy. Konflikt Saudów i Iranu [ANALIZA], „PolskieRadio.pl” [dostęp 2016-10-13].
  15. Jemen wciąż w ogniu. "Zastępcza wojna" Arabii Saudyjskiej i Iranu - Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2019-01-05].
  16. Yemen’s Houthis dissolve parliament, assume power: televised statement, „Reuters”, 7 lutego 2017 [dostęp 2016-10-14].
  17. USA proponują rząd jedności. Rebelianci muszą się wycofać, „TVN24.pl” [dostęp 2016-10-14].
  18. Hakim Almasmari and Jason Hanna CNN, Yemen’s deposed president flees house arrest, CNN [dostęp 2016-10-14].
  19. Yemen’s ousted president Hadi calls for Houthis to quit capital – World | The Star Online [dostęp 2016-10-14].
  20. Yemen’s Hadi declares Houthi power grab illegal, www.aljazeera.com [dostęp 2016-10-14].
  21. European Union to support Yemen Central Security Forceswebsite website onlinetreatments for hiv/aids humanitarian aid organizations hiv aids statisticschlamydia test kits click early signs of chlamydiateen pregnancy link how much for a abortionbest spyware app crossbordercapital.com phone spy free appwhy do women cheat on their husbands ironsharpdev.com husbands who cheatreasons why women cheat link what makes a husband cheati told my husband i cheated on him i cheated on my husband and never told him i cheated on my husband should i tell himhotel sex story debonair malayalam pdf sex stories sex education storywalgreens coupons online walgreens coupon deals walgreens prints coupon- Yemen Post English Newspaper Online, www.yemenpost.net [dostęp 2016-10-29].
  22. Clashes force closure of Yemen’s Aden airport, „USA TODAY” [dostęp 2016-10-29].
  23. Yemen’s Power Struggle Escalates As Houthis Seize Strategic City, „The Huffington Post”, 22 marca 2015 [dostęp 2016-10-14].
  24. UN envoy: Yemen on brink of civil war, www.aljazeera.com [dostęp 2016-10-14].
  25. Yemen’s Houthi rebels move on strategic Gulf waterway | The National [dostęp 2016-10-14].
  26. Mohammed Hatem, Glen Carey, Saudi Coalition Hits Houthi Stronghold as Aden Battle Rages, „Bloomberg.com”, 31 marca 2015 [dostęp 2016-10-14].
  27. Baza nad strategiczną cieśniną w rękach Hutich, „TVN24.pl” [dostęp 2016-10-25].
  28. Hadi forces check Houthi push towards Yemen’s Aden, „Reuters”, 24 marca 2017 [dostęp 2016-10-14].
  29. Yemen’s pro-government forces retake city from Shite rebels, „NorthJersey.com” [dostęp 2016-10-14].
  30. Yemen’s Houthis close in on Aden, „The Daily Star Newspaper – Lebanon”, 25 marca 2015 [dostęp 2016-10-25].
  31. Yémen. Fermeture de l’aéroport d’Aden pour des raisons de sécurité (source aéropotuaire), „L’Orient-Le Jour”, 25 marca 2015 [dostęp 2016-10-25].
  32. Sami Aboudi, Allies of Yemen Houthis seize Aden airport, close in on president, „Reuters UK” [dostęp 2016-10-25] (ang.).
  33. Spotkanie z szefem MON Arabii Saudyjskiej, marzec 2015.
  34. Yemen Houthi forces gain first foothold on Arabian Sea: residents, „Reuters”, 27 marca 2017 [dostęp 2016-10-25].
  35. Saudi-led airstrikes intensify in Yemen as possible coalition land attack looms, „Washington Post” [dostęp 2016-10-25].
  36. Clashes continue in Yemen’s Aden as Saudis vow to push on with airstrikes, „Middle East Eye” [dostęp 2016-10-25].
  37. Yemen crisis: Rebels storm presidential palace in Aden, „BBC News”, 3 kwietnia 2015 [dostęp 2016-10-25] (ang.).
  38. Yemen’s foreign minister: Aden troops were Gulf-trained locals, „Reuters”, 4 maja 2016 [dostęp 2016-10-25].
  39. http://rudaw.net/english/middleeast/230720152, rudaw.net [dostęp 2016-10-25].
  40. Michael Stephens, Yemen war: Does capture of air base mark a turning point?, „BBC News”, 4 sierpnia 2015 [dostęp 2016-10-25] (ang.).
  41. Saudi Arabia-led troops in ‘limited’ first Yemen deployment, „http://www.hindustantimes.com/”, 4 maja 2015 [dostęp 2016-10-25].
  42. Medical aid boat docks in Yemen’s Aden, „Business Insider” [dostęp 2016-10-25].
  43. AFP, Yemen’s Aden airport reopens, „Emirates 24|7” [dostęp 2016-11-12] (ang.).
  44. Saudi Arabia confirms arrival of Sudanese troops to Yemen – Sudan Tribune: Plural news and views on Sudan, www.sudantribune.com [dostęp 2016-10-25].
  45. Sudan to send 10,000 troops to join Arab forces in Yemen: report – Sudan Tribune: Plural news and views on Sudan, „www.sudantribune.com” [dostęp 2016-10-25].
  46. Yemen army commander shot dead in Aden, „The Daily Star Newspaper – Lebanon”, 22 lutego 2016 [dostęp 2016-10-25].
  47. Hakim Almasmari in San’a, Yemen, Asa Fitch in Dubai, Yemen’s Houthi Militants Extend Push Southward, „Wall Street Journal”, 24 marca 2015, ISSN 0099-9660 [dostęp 2016-10-14].
  48. Grupa Wirtualna Polska, Jemen w cieniu Syrii. Interwencja zbrojna Arabii Saudyjskiej z wielką geopolityczną rozgrywką w tle, „wiadomosci.wp.pl”, 13 października 2015 [dostęp 2016-10-18] (pol.).
  49. Saudi and Arab allies bomb Houthi positions in Yemen, www.aljazeera.com [dostęp 2016-10-14].
  50. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Kareem Shaheen Saeed Kamali Dehghan in London, Gulf states consider Yemen ground offensive to halt Houthi rebel advance, „The Guardian”, 26 marca 2015, ISSN 0261-3077 [dostęp 2016-10-14] (ang.).
  51. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Kareem Shaheen Saeed Kamali Dehghan in London, Gulf states consider Yemen ground offensive to halt Houthi rebel advance, „The Guardian”, 26 marca 2015, ISSN 0261-3077 [dostęp 2016-10-18] (ang.).
  52. Saudis’ Operation Decisive Storm in Yemen a 'dangerous step,' Iran warns – The Globe and Mail, 26 marca 2015 [dostęp 2016-10-14] [zarchiwizowane z adresu 2015-03-26].
  53. Saudis launch air campaign to defend Yemen government [dostęp 2016-10-14].
  54. Saudi-led coalition launches air strikes throughout Yemen: residents, „Reuters”, 23 kwietnia 2016 [dostęp 2016-10-14].
  55. Islamic State kills 22 in attacks on Yemen government, Gulf troops, mosque, „Reuters”, 6 października 2016 [dostęp 2016-10-14].
  56. Jemen: koalicja arabska ogłasza koniec rozejmu, „Bankier.pl” [dostęp 2016-10-14].
  57. Nalot na pogrzeb w Jemenie, jest wiele ofiar śmiertelnych, „wiadomosci.dziennik.pl” [dostęp 2016-10-14].
  58. RMF FM., Atak na amerykański niszczyciel. Pentagon: Ktokolwiek stał za tym, zrobił to „na własne ryzyko” [dostęp 2016-10-14].
  59. Kolejny atak na amerykański niszczyciel rakietowy USS Mason, „Nowa Strategia” [dostęp 2016-11-05].
  60. Odwet USA po ataku na niszczyciel u wybrzeży Jemenu, „WPROST.pl”, 13 października 2016 [dostęp 2016-10-14] (pol.).
  61. Kolejny atak rakietowy na amerykański okręt wojenny, „WPROST.pl”, 16 października 2016 [dostęp 2016-10-16] (pol.).
  62. Rozejm w Jemenie rozpocznie się w środę o północy, „Onet Wiadomości”, 18 października 2016 [dostęp 2016-10-18] (pol.).
  63. Jemen: międzynarodowa koalicja oskarża Hutich o łamanie rozejmu, „Bankier.pl” [dostęp 2016-10-21].
  64. Jemen: Po wygaśnięciu rozejmu naloty rozpoczęły się na nowo, „www.gazetaprawna.pl” [dostęp 2016-10-23].
  65. Arabia Saudyjska: rebelianci z Jemenu wystrzelili pocisk w kierunku Mekki, „Onet Wiadomości”, 28 października 2016 [dostęp 2016-10-29] (pol.).
  66. Saudi Arabia denies Arab coalition violated Yemen truce, www.aljazeera.com [dostęp 2016-12-06].
  67. Konflikt w Jemenie trwa od ponad 600 dni, rozejm… godzinę [dostęp 2016-12-06].
  68. Eric Schmitt, U.S. Commando Killed in Yemen in Trump’s First Counterterrorism Operation, „The New York Times”, 29 stycznia 2017, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-30].
  69. Donald Trump autoryzował operację komandosów w Jemenie – Terroryzm – rp.pl [dostęp 2017-01-30].
  70. John McCain o operacji w Jemenie: Sukces? Nie sądzę – Konflikty zbrojne – rp.pl [dostęp 2017-02-27].
  71. Pierwsza antyterrorystyczna operacja Trumpa. Niemal wszystko poszło źle [dostęp 2017-02-27] (pol.).
  72. Qatar row: Saudi and Egypt among countries to cut Doha links, „BBC News”, 5 czerwca 2017 [dostęp 2017-06-08] (ang.).
  73. Qatar diplomatic crisis: What you need to know, „BBC News”, 6 czerwca 2017 [dostęp 2017-06-08] (ang.).
  74. Dr David Roberts, Qatar row: What’s caused the fall-out between Gulf neighbours?, „BBC News”, 5 czerwca 2017 [dostęp 2017-06-08] (ang.).
  75. Katar coraz bardziej izolowany. Do bojkotu dołączają się kolejne państwa, „gazetapl” [dostęp 2017-06-12] (pol.).
  76. Ryan Browne, US drone shot down in Yemen, 2 października 2017 [dostęp 2019-01-05] (ang.).
  77. Helene Cooper, Thomas Gibbons-Neff, Eric Schmitt, Army Special Forces Secretly Help Saudis Combat Threat From Yemen Rebels, „The New York Times”, 3 maja 2018, ISSN 0362-4331 [dostęp 2019-01-05] (ang.).
  78. Zachary Cohen, First US airstrike targeting ISIS in Yemen kills dozens, Barbara Starr, 17 października 2017 [dostęp 2018-10-05].
  79. Violence escalates in Sanaa as Saleh loyalists battle Houthis, „AMN – Al-Masdar News | المصدر نيوز”, 2 grudnia 2017 [dostęp 2017-12-06] (ang.).
  80. Saudi-led alliance welcomes Yemen offer, „BBC News”, 3 grudnia 2017 [dostęp 2017-12-06] (ang.).
  81. Yemen powerbroker dies in Sanaa fighting, „BBC News”, 4 grudnia 2017 [dostęp 2017-12-06] (ang.).
  82. The island paradise Socotra has been dragged into Yemen's civil war, The Independent, 9 maja 2018 [dostęp 2019-01-05] (ang.).
  83. Reporter NR, Saudi Port in Jizan Targeted by Yemeni Missile, www.shiitenews.org [dostęp 2019-01-05] (ang.).
  84. Reporter NR, Saudi Port in Jizan Targeted by Yemeni Missile, www.shiitenews.org, 24 maja 2018 [dostęp 2019-01-05] (ang.).
  85. Reporter NR, Yemen: Airstrike hits gas station in Sana'a, killing four, www.shiitenews.org [dostęp 2019-01-05] (ang.).
  86. Reporter NR, Yemenis flee Hudaydah en masse as fighting nears: Amnesty, www.shiitenews.org [dostęp 2019-01-05] (ang.).
  87. a b Sukces rozmów pokojowych pod Sztokholmem. Czy to początek końca wojny w Jemenie?, wyborcza.pl [dostęp 2019-03-03] (pol.).
  88. U.N. Withdraws From Yemeni Port City Amid Fears Of Devastating Attack, NPR.org [dostęp 2019-01-05] (ang.).
  89. Truce breakthrough in Yemen talks, „BBC News”, 13 grudnia 2018 [dostęp 2019-01-05] (ang.).
  90. British FM says Yemen peace process 'could be dead within weeks', France 24, 3 marca 2019 [dostęp 2019-03-03] (ang.).
  91. „Ludzie giną, a nikt nie zadaje pytań”. Ponad 7 tys. ofiar zapomnianego konfliktu, „TVN24.pl” [dostęp 2016-11-07].
  92. Czerwony Krzyż ostrzega: w Jemenie kończą się rezerwy żywności, „TVN24.pl” [dostęp 2017-03-05].
  93. On brink of 'worst famine in 100 years', BBC News [dostęp 2019-02-07] (ang.).
  94. Cholera death toll in Yemen doubles in two weeks | Yemen News | Al Jazeera, www.aljazeera.com [dostęp 2019-01-05].
  95. English, WHO EMRO | Cholera cases in Yemen | Outbreaks | Surveillance, forecasting and response, www.emro.who.int [dostęp 2017-07-22] (ang.).
  96. Alex EmmonsAlex Emmons2016-08-25T18:37:44+00:00, The Death Toll in Yemen Is So High the Red Cross Has Started Donating Morgues to Hospitals, The Intercept [dostęp 2016-10-13].
  97. More than 3 million displaced in Yemen – joint UN agency report, „Addressing Large Movements of Refugees and Migrants”, 22 sierpnia 2016 [dostęp 2016-10-13].
  98. United Nations High Commissioner for Refugees, Almost 100,000 flee Yemen in four months since fighting started, „UNHCR” [dostęp 2016-10-13].
  99. United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), UNHCR Yemen, „UNHCR Yemen” [dostęp 2016-10-13].
  100. Diplomats and U.N. staff flee Yemen as Houthis target Aden, „Reuters”, 28 marca 2017 [dostęp 2016-10-13].
  101. Jibran Ahmad, Pakistan evacuates hundreds during pause in Yemen strikes – Saudi official, „Reuters India” [dostęp 2016-10-13] (ang.).
  102. Rosjanie próbowali ewakuować dyplomatów. Myśliwce im nie pozwoliły, „TVN24.pl” [dostęp 2016-10-13].
  103. Ewakuacja prowadzona przez Indie, 3 kwietnia 2015.
  104. Hari Kumar, India Concludes Evacuation of Its Citizens From Yemen, „The New York Times”, 10 kwietnia 2015, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-10-13].
  105. U.S. Gov’t to Americans Trapped in Yemen: Call India, „Washington Free Beacon” [dostęp 2016-10-13].
  106. Redakcja Radia ZET, Jemen: MSZ ewakuuje 24 Polaków. W Jemenie trwają działania wojenne, Jemen: MSZ ewakuuje 24 Polaków. W Jemenie trwają działania wojenne – Wiadomości [dostęp 2016-10-13].
  107. Polacy ewakuowani z Jemenu są już w kraju, „Newsweek.pl”, 4 kwietnia 2015 [dostęp 2016-10-13] (pol.).
  108. Giną cywile. Większość w wyniku nalotów koalicji, „TVN24.pl” [dostęp 2016-10-14].
  109. Jemen: nalot na żałobników, wiele ofiar śmiertelnych, „Onet Wiadomości”, 9 października 2016 [dostęp 2016-10-14] (pol.).
  110. Yemeni People Suffer as the World Turns its Back – Fanack Chronicle, chronicle.fanack.com [dostęp 2016-10-14].