Agatha Christie
| Agatha Christie | |||||||||
 |
|||||||||
| Imiona i nazwisko | Agatha Mary Clarissa Miller Christie | ||||||||
| Pseudonim | Mary Westmacott | ||||||||
| Data i miejsce urodzenia | 15 września 1890 Torquay |
||||||||
| Data i miejsce śmierci | 12 stycznia 1976 Wallingford |
||||||||
| Narodowość | angielska | ||||||||
| Język | angielski | ||||||||
| Obywatelstwo | brytyjskie | ||||||||
| Gatunki | powieść kryminalna, romans | ||||||||
| Ważne dzieła | Zabójstwo Rogera Ackroyda, Morderstwo w Orient Expressie, Dziesięciu Murzynków |
||||||||
| Odznaczenia | |||||||||
 |
|||||||||
|
|||||||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||||||
 Agatha Christie w Wikicytatach |
|||||||||
| Strona internetowa | |||||||||
Agatha Christie, Lady Mallowan, DBE, a właściwie Agatha Mary Clarissa Miller Christie (znana także jako Dame Agatha Christie), córka Clary i Fredericka Miller, (ur. 15 września 1890 w Torquay, zm. 12 stycznia 1976 w Wallingford) – angielska autorka powieści kryminalnych i obyczajowych.
Agatha Christie jest najbardziej znaną na świecie pisarką kryminałów oraz najlepiej sprzedającą się autorką wszech czasów. Wydano ponad miliard egzemplarzy jej książek w języku angielskim oraz drugi miliard przetłumaczonych na 45 języków obcych. We Francji sprzedano 40 milionów jej książek, podczas gdy zajmującego drugie miejsce Emila Zoli – 22 miliony. Pod pseudonimem Mary Westmacott wydała kilka powieści obyczajowych, które również cieszyły się popularnością.
Christie wydała ponad 90 powieści i sztuk teatralnych. Ich akcja toczyła się głównie w zamkniętych pomieszczeniach, a mordercą mógł być tylko jeden z mieszkańców. Wniosła wiele nowych rozwiązań do tradycyjnej sztuki pisania kryminałów, co zapewniło jej sukces. Niektóre z jej powieści mają zaskakujące i wcześniej niespotykane w kryminałach rozwiązania, np. Zabójstwo Rogera Ackroyda czy Morderstwo w Orient Expressie. Mimo różnych eksperymentów pisarskich, zawsze grała "fair" z czytelnikami dostarczając im wszystkich wskazówek potrzebnych do rozwiązania zagadki. Jej sztuka Pułapka na myszy, wystawiona po raz pierwszy w 1952 roku w Londynie, jest nadal grana po 60 latach i po 20 tys. przedstawień.
Agatha Christie stworzyła słynne postaci literackie dwojga detektywów: ekscentrycznego Belga Herkulesa Poirota oraz starszej pani, detektyw-amator panny Marple. Będąc jeszcze u szczytu kariery napisała dwie powieści z tymi bohaterami z zastrzeżeniem, że mają się ukazać dopiero po jej śmierci (czyli kilkadziesiąt lat później). Miały to być ostatnie zagadki do rozwiązania dla Poirota i Marple. W ostatniej zagadce belgijskiego detektywa zostaje on uśmiercony, bo, jak wytłumaczyła w swoim pamiętniku, zawsze uważała go za nieznośnego. Natomiast panna Marple, której rysy były wzorowane na babce autorki, po rozwiązaniu tajemnicy Uśpionego morderstwa spokojnie powróciła do swojej wioski.
Większość z jej powieści i opowiadań zostało sfilmowanych, niektóre wiele razy (Morderstwo w Orient Expressie, Śmierć na Nilu czy 4.50 z Paddington). Na ich podstawie powstały także seriale telewizyjne i słuchowiska radiowe.
Jej pierwsze, nieszczęśliwe małżeństwo z lotnikiem Archibaldem Christiem zakończyło się rozwodem w 1928. Z tego związku pochodzi jej córka Rosalind urodzona 5 sierpnia 1919 r, zmarła 28 pażdziernika 2004 r. W czasie I wojny światowej pracowała w szpitalu oraz jako technik farmaceutyczny, stąd też jej dobra znajomość trucizn, którą wykorzystała w swoich książkach. W grudniu 1926 pisarka zaginęła na 11 dni, co wywołało poruszenie w prasie. Do tej pory trudno powiedzieć, czy wynikało to z załamania psychicznego, czy może była to po prostu chwytliwa reklama. W 1930 wyszła ponownie za mąż za archeologa Maxa Mallowana, z którym podróżowała do wykopalisk na Bliskim Wschodzie. Region ten został później tłem kilku jej powieści. Inne toczą się w Torquay, w regionie Devon, gdzie się urodziła. W 1971 roku otrzymała Order Imperium Brytyjskiego.
Spis treści |
Klub Detektywów[edytuj]
W 1920 Agatha Christie przyłączyła się do Klubu Detektywów, który zrzeszał (i zrzesza nadal, funkcjonuje bowiem do dzisiaj) autorów kryminałów. Do klubu należeli m.in. Dorothy L. Sayers i G. K. Chesterton.
W 1931 wspólnie z innymi członkami organizacji Christie napisała powieść The Floating Admiral. Pisarka na krótko została wyrzucona z klubu, ponieważ sprzeciwiła się zasadom zebranym przez członka klubu Ronalda Knoksa w latach 1920. i obowiązującym twórców kryminałów. Jedną z zasad była reguła ratio, która wykluczała ingerencję sił nadprzyrodzonych w powieściową akcję. Niedozwolone było również utożsamianie mordercy z detektywem lub narratorem. W 1958 pisarka Dorothy L. Sayers (autorka m.in. Klub Bellona) złożyła dymisję i Agatha Christie przejęła jej obowiązki, jako prezesa Klubu Detektywów, jednak z jednym zastrzeżeniem – Christie nie zamierzała wygłaszać przemówień, które były elementem tajemniczego i snobistycznego rytuału praktykowanego przez członków klubu.
Wszystkie jej utwory objęte były w 1951 roku zapisem cenzury w Polsce, podlegały natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek[1].
Rodzina[edytuj]
- rodzice: Clara z domu Boehmer i Frederick Alvah Miller
- rodzeństwo: siostra Madge, brat Monty
- pierwszy mąż: Archibald Christie (ślub – 24 grudnia 1914, rozwód – 1928)
- córka: Rosalind (ur. – 5 sierpnia 1919, zm. – 28 października 2004)
- wnuk: Mathew
- córka: Rosalind (ur. – 5 sierpnia 1919, zm. – 28 października 2004)
- drugi mąż: Max Mallowan (ślub – 11 września 1930 w Edynburgu)
Dzieła[edytuj]
Powieści kryminalne[edytuj]
Zbiory opowiadań[edytuj]
W przeciwieństwie do powieści, zbiory opowiadań kryminalnych autorki dzieli się powszechnie na dwie główne grupy: wydane w Wielkiej Brytanii (w sumie 14) oraz Stanach Zjednoczonych (15). Z 21 najpopularniejszych tytułów, tylko 7, biorąc pod uwagę dobór i liczbę utworów, ukazało się w obu krajach w niezmienionej formie.
Polskie wydania książek Agathy Christie opierają się na wydaniach brytyjskich. Wyjątek stanowi amerykański zbiór "Pułapka na myszy", który zawiera niewydane dotąd w Wielkiej Brytanii w formie książkowej opowiadanie o tym samym tytule. Z kolei "Bożonarodzeniowa przygoda" (pierwotna, krótsza wersja "Tajemnicy gwiazdkowego puddingu") znajdująca się zbiorze "Dopóki starczy światła" jest jedynym, które nigdy nie znalazło się w amerykańskiej kolekcji.
| Data | Tytuł | Tytuł oryginalny | Postać | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| 1924 | "Poirot prowadzi śledztwo" | Poirot Investigates | Herkules Poirot | Wydanie polskie, podobnie jak brytyjskie, zawiera 11 opowiadań (amerykańskie – 14). |
| 1929 | "Śledztwo na cztery ręce" | Partners in Crime | Tommy i Tuppence | |
| 1930 | "Tajemniczy pan Quin" | The Mysterious Mr Quin | Harley Quin | |
| 1932 | "Trzynaście zagadek" | The Thirteen Problems lub The Tuesday Club Murders | Panna Marple | |
| 1933 | "Świadek oskarżenia" | The Hound of Death | niewydana w USA | |
| 1934 | "Parker Pyne na tropie" | Parker Pyne investigates lub Mr. Parker Pyne, Detective | Parker Pyne | |
| 1934 | "Tajemnica lorda Listerdale'a" | The Listerdale Mystery | niewydana w USA | |
| 1937 | "Morderstwo w zaułku" | Murder in the Mews lub Dead Man's Mirror | Herkules Poirot | |
| 1939 | Regatta Mystery and Other Stories | niewydana w Wielkiej Brytanii | ||
| 1947 | "Dwanaście prac Herkulesa" | The Labours of Hercules | Herkules Poirot | |
| 1948 | Witness for the Prosecution and Other Stories | niewydana w Wielkiej Brytanii | ||
| 1950 | "Pułapka na myszy" | Three Blind Mice and Other Stories lub The Mousetrap and Other Stories | Na prośbę autorki tytułowe opowiadanie nie będzie wydane w Wielkiej Brytanii, dopóki wystawiana jest tam sztuka teatralna na jego podstawie (The Mousetrap). | |
| 1951 | The Under Dog and Other Stories | niewydana w Wielkiej Brytanii | ||
| 1960 | "Tajemnica gwiazdkowego puddingu" | The Adventure of the Christmas Pudding | Herkules Poirot | niewydana w USA |
| 1961 | Double Sin and Other Stories | niewydana w Wielkiej Brytanii | ||
| 1971 | The Golden Ball and Other Stories | niewydana w Wielkiej Brytanii | ||
| 1974 | "Wczesne sprawy Poirota" | Poirot's Early Cases | Herkules Poirot |
Pośmiertnie:
| Data | Tytuł | Tytuł oryginalny | Postać | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| 1979 | "Śmiertelna klątwa" | Miss Marple's Final Cases and Two Other Stories | Panna Marple | niewydana w USA |
| 1991 | "Detektywi w służbie miłości" | Problem at Pollensa Bay and Other Stories | Herkules Poirot Parker Pyne | niewydana w USA |
| 1997 | The Harlequin Tea Set and Other Stories | niewydana w Wielkiej Brytanii | ||
| 1997 | "Dopóki starczy światła" | While the Lights Last and Other Stories | niewydana w USA |
Sztuki teatralne zaadaptowane na powieści przez Charlesa Osborne'a[edytuj]
| Data | Tytuł | Tytuł oryginalny | Postać | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| 1923 | "Niespodziewany gość" | Unexpected Guest | ||
| 1934 | "Czarna kawa" | Black Coffee | Herkules Poirot | |
| 1954 | "Pajęczyna" | Spider's Web |
Jako współautorka:
- 1931 The Floating Admiral razem z G.K. Chestertonem, Dorothy L. Sayers i innymi członkami Detection Club.
Romanse napisane pod pseudonimem Mary Westmacott[edytuj]
- 1930 "Chleb olbrzyma" (Giant's Bread)
- 1934 "Niedokończony portret" (Unfinished Portrait)
- 1944 "Samotna wiosną" (Absent in the spring)
- 1947 "Róża i cis" (The Rose and the Yew Tree)
- 1952 "Córka jest córką" (A Daughter's a Daughter)
- 1956 "Brzemię" (The Burden)
Bohaterowie powieści Agathy Christie[edytuj]
- Herkules Poirot – belgijski detektyw.
- Jane Marple – staruszka, detektyw-amator.
- Kapitan Arthur Hastings – przyjaciel Poirota.
- Inspektor Japp – policjant, znajomy Poirota.
- Ariadna Oliver – pisarka kryminałów, znajoma Poirota
- Panna Felicity Lemon – wierna sekretarka Herkulesa Poirota.
- Tommy i Tuppence Beresford – para detektywów-amatorów.
- Pułkownik Race – stary przyjaciel Poirota.
- Nadinspektor Battle – policjant ze Scotland Yardu.
- Dolly Bantry – przyjaciółka panny Marple.
- Sir Henry Clithering – przyjaciel panny Marple, emerytowany komisarz policji.
- Vera Rossakoff – rosyjska hrabina.
- Pan Jason Rafiel – staruszek, przyjaciel panny Marple.
- Harley Quin – detektyw "nie z tego świata", patrz: Tajemniczy pan Quin.
- Inspektor Miller – antagonista Herkulesa Poirota.
- Parker Pyne – ekscentryczny detektyw, patrz Parker Pyne na tropie.
- Luke Fitzwilliam – emerytowany policjant, patrz Morderstwo to nic trudnego.
Zobacz też[edytuj]
Przypisy
- ↑ Cenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 8.
Linki zewnętrzne[edytuj]
- Strona poświęcona Agathcie Christie i jej twórczości
- Oficjalna angielskojęzyczna strona Agathy Christie
- Polskie forum fanów Agathy Christie
