Język malgaski

Malagasy
Obszar	Madagaskar, Komory, Réunion, Majotta
Liczba mówiących	16 mln wszystkie odmiany malgaskiego 7,5 mln standardowy malgaski (2006)
Klasyfikacja genetyczna	Języki austronezyjskie  Języki malajsko-polinezyjskie     Języki barito   Język malgaski
Status oficjalny
język urzędowy	Madagaskar
Kody języka
ISO 639-1	mg
ISO 639-2	mlg
ISO 639-3	plt (odmiana standardowa)
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku malgaskim
W Wikisłowniku: Słownik języka malgaskiego

Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko- online

Język malgaski - język zaliczany do rodziny austronezyjskiej, do grupy barito. Języki najbliżej spokrewnione z malgaskim używane są w prowincji Kalimantan na południu Borneo. Malgaski jest językiem urzędowym na Madagaskarze (obok francuskiego). Jest ojczystą mową Malgaszów, lecz używa się go też w Komorach, Reunionie, Majottcie.

Dialekty

Język malgaski posiada dziesięć głównych odmian, uważanych zazwyczaj za dialekty, lecz czasami klasyfikowanych jako odrębne języki. Wówczas język malgaski traktowany jest jako makrojęzyk, obejmujący następujące etnolekty:

• Antankarana (kod ISO: xmv)
• Betsimisaraka północny (bmm)
• Betsimisaraka południowy (bjg)
• Bara (bhr)
• Masikoro (msh)
• Plateau (plt), obejmujący dialekty merina, betsileo, sihanaka, bezanozano, tanala.
• Sakalava (skg)
• Tandroy-Mahafaly (tdx)
• Tanosy (txy)
• Tsiminety (xmw)

Za formę standardową uważa się tzw. odmianę plateau z centralnej części wyspy. Bardzo bogata tradycja w literaturze ustnej, pod koniec XVII wieku obfituje w piśmiennictwo religijne oraz sporządzanie kronik. W XVI wieku wprowadzono do zapisu alfabet arabski, w połowie XIX wieku zastąpiono go łacińskim. W XX wieku nastąpił rozkwit literatury w tym języku.

Gramatyka

Rzeczownik

• Rzeczowniki są nieodmienne, nie posiadają też osobnej formy liczby mnogiej.

Zaimki

• Zaimki dzierżawcze doczepiane są bezpośrednio do rzeczownika np. ny bokiko "moja książka", ny bokinao "twoja książka", ny bokiny "jego, jej, ich książka" itd.

Przymiotnik

• Przymiotniki są nieodmienne, występują po określanym rzeczowniku

Czasownik

• Czasowniki nie odmieniają się przez osoby.
• Czasy gramatyczne wyrażane są przez odpowiedni przedrostek: miteny aho "mówię", niteny aho "mówiłem", hiteny aho "powiem"; matory izy "ona śpi", natory izy "ona spała", hatory izy "ona będzie spała",
• Przeczenie wyrażane jest za pomocą partykuły tsy: tsy miteny aho "nie mówię", Tsy tiako ity "nie podoba mi się to", tsy bokiko ito "to nie jest moja książka"

Składnia

Język malgaski charakteryzyje się rzadko występującym szykiem zdania typu VOS, czyli orzeczenie-dopełnienie-podmiot np.:

Mamaky boky ny mpianatra
(dosłownie "czyta książkę student")
"Student czyta książkę"

Nividy ronono ho an'ny zaza ny vehivavy
("kupiła mleko dla dziecka kobieta" )
"Kobieta kupiła mleko dla dziecka"

Słownictwo

Ponad 90% podstawowego zasobu leksykalnego wywodzi się ze słownictwa austronezyjskiego, lecz większość słów związanych z hodowlą zwierząt pochodzi z języków bantu. Istnieją również zapożyczenia z języka francuskiego i angielskiego.

Minirozmówki:

Polski	Malgaski	IPA
Angielski	Anglisy	ãŋɡliʂ
Tak	Eny	ˈʲenj
Nie	Tsia, Tsy	tsi, tsʲ
Cześć!	Salama!	saˈlamə̥
Jak się masz?	Manao ahoana!	manaˈʷonə̥, manaˈonə̥
Dziękuję, dobrze.	Tsara fa misaotra.	ˈtsarə̥ fa mʲˈsoːtʂə̥
Do widzenia!	Veloma!	veˈlumə̥
Proszę	Azafady	azaˈfadʲ
Dziękuję	Misaotra	mʲˈsawtʂa
Nie ma za co.	Tsy misy fisaorana.	tsʲ ˈmisʲ fʲˈsoːranə̥
Przepraszam	Miala tsiny	mjala ˈtsinʲ
Kto?	Iza?	ˈiːza, ˈiza
Co?	Inona?	inːa
Kiedy?	Rahoviana?	roᶷˈvinə̥, rawˈvinə̥
Gdzie?	Aiza?	ajzə̥
Dlaczego?	Fa maninona?	fa maninːə̥
Jak?	Ahoana?	aˈʷonə̥
Ile?	Hoatrinona?	ʷoˈtʂinːə̥
Jak się nazywasz?	Iza no anaranao?	iza njanaraˈnaw
Dla	Ho an'ny	wanːi
Ponieważ	Satria	saˈtʂi
Nie rozumiem.	Tsy mazava, or tsy azoko.	tsʲ mazavə̥
Tak, rozumiem.	Eny, mazava (or azoko).	ʲenʲ mazavə̥
Na pomoc!	Vonjeo!	vunˈdzew
Czy może mi Pan/-i pomóc?	Afaka manampy ahy ve ianao azafady?	afaka manapʲ a ve enaw azafadʲ
Gdzie jest toaleta?	Aiza ny efitrano fivoahana? (Aiza ny V.C.?)	ajza njefitʂanʷ fiˈvwaːnə̥
Czy mówisz po angielsku?	Miteny anglisy ve ianao?	miˈtenʲ ãŋˈɡliʂ ve eˈnaw
Nie mówię po malgasku.	Tsy mahay teny malagasy aho.	tsʲ maaj tenʲ malaˈɡasʲ a
Nie mówię po francuski.	Tsy mahay teny frantsay aho.	tsʲ maaj tenʲ frantsaj a
Chce mi się pić.	Mangetaheta aho.	maŋɡetaˈeta
Jestem głodny.	Noana aho.	noːna
Jestem zmęczony.	Vizaka aho.	ˈvizaka
Chcę jechać do Antsirabe.	Te-handeha any Antsirabe aho.	teande anjantsirabea
To za drogo!	Lafo be izany!	lafʷˈbe zanʲ
Lubię...	Tiako...	tikʷ
Kocham cię.	Tiako ianao.	tikwenaʷ
Liczebniki
jeden	isa/iray	isə̥
dwa	roa	ru
trzy	telo	telʷ
cztery	efatra	ˈefatʂə̥
pięć	dimy	ˈdimʲ
sześć	enina	enː
siedem	fito	fitʷ
osiem	valo	valʷ
dziewięć	sivy	sivʲ
dziesięć	folo	fulʷ
jedenaście	iraika ambin'ny folo	rajkʲambefulʷ
dwanaście	roa ambin'ny folo	rumbefulʷ
dwadzieścia	roapolo	ropulʷ
trzydzieści	telopolo	telopulʷ
czterdzieści	efapolo	efapulʷ
pięćdziesiąt	dimampolo	dimapulʷ
sześćdziesiąt	enim_polo	empulʷ
siedemdziesiąt	fitopolo	fitupulʷ
osiemdziesiąt	valopolo	valupulʷ
dziewięćdziesiąt	sivifolo	sivfulʷ
sto	zato	zatʷ
dwieście	roan-jato	rondzatʷ
tysiąc	arivo	arivʷ
dziesięć tysięcy	iray alina	rajal
sto tysięcy	iray hetsy	rajetsʲ
milion	iray tapitrisa	rajtaptʂisə̥
miliard	iray lavitrisa	rajlavtʂisə̥

Linki zewnętrzne

• Dane Ethnologue dla języka malgaskiego
• Słownictwo malgaskie (franc. / ang.)
• Nagrania audio dialektów malgaskich

Bibliografia

• Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, PWN, Warszawa, 1989, ISBN 83-01-08163-5
• African Phrasebook, Berlitz Publishing, Singapore 2005