Jałowiec sabiński
| Jałowiec sabiński | |||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Systematyka[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Domena | eukarionty |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Królestwo | rośliny |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Podkrólestwo | naczyniowe |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Nadgromada | nasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Gromada | nagonasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasa | iglaste |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rząd | cyprysowce |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzina | cyprysowate |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzaj | jałowiec |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Gatunek | jałowiec sabiński |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Juniperus sabina L. Sp. pl. 2:1039. 1753 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Kategoria zagrożenia | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|||||||||||||||||||||||||||||||
Jałowiec sabiński (Juniperus sabina L.) – gatunek krzewu iglastego należący do rodziny cyprysowatych. Inne nazwy zwyczajowe: jałowiec sawina, jałowiec sawiński.
Spis treści |
Rozmieszczenie geograficzne [edytuj]
Jego ojczyzną są góry południowej Europy oraz Azji Mniejszej, Azji Środkowej i Kaukazu a także Afryka Północna[2]. W Polsce roślina bardzo rzadka na naturalnych stanowiskach. Obecnie (dane na 2008 r.) jego potwierdzone stanowiska znajdują się tylko w Pieninach Centralnych: na skałach Facimiecha, Głowa Cukru i Piecki[3]. Często natomiast uprawiany jest jako roślina ozdobna.
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Płożący się nisko po ziemi, silnie rozgałęziony na boki krzew. Pędy niemal okrągłe na przekroju, pokładające się i podnoszące.
- Liście
- Ulistnienie naprzeciwległe. Liście trójkątnie-jajowate, przylegające do gałązek, łuskowate. Mają długość 1–3 mm i zachodzą na siebie dachówkowato.
- Szyszki
- Wyrastają na haczykowato zagiętej szypułce, zwisające czarne szyszkojagody.
Biologia i ekologia [edytuj]
Krzew, nanofanerofit. W Polsce występuje jako relikt, na nasłonecznionych, trudno dostępnych, południowych stokach. Owoce dojrzewają w drugim roku. Największą zdolność kiełkowania (46%) uzyskują po ciepło-chłodnej stratyfikacji (15/3 °C) i podsuszeniu[3]. Charakterystyczny dla jałowca sawinia jest silny i nieprzyjemny zapach spowodowany obecnością sabinolu. Liczba chromosomów 2n = 22[4].
Cała roślina jest bardzo silnie trująca. Powoduje mdłości, pobudzenie, zaburzenia rytmu serca, duszności, skurcze macicy i paraliż układu nerwowego[5]. Już 6 kropli olejku z tego jałowca uważane jest za dawkę śmiertelną[5].
Zastosowanie [edytuj]
- Jest uprawiany jako roślina ozdobna w ogródkach i parkach. Nadaje się do ogrodów skalnych, na murki, w trawnikach. Jest bardzo wytrzymały na niekorzystne warunki środowiska. Typowy gatunek rośnie bardzo silnie i szybko, osiągając wysokość do 1 m i kilka metrów średnicy. Istnieją odmiany wolniej rosnące i mniejsze.
- Dawniej używany był jako roślina lecznicza, głównie do wykonywania maści rozgrzewających skórę oraz w celach poronnych, co niejednokrotnie spowodowało śmierć kobiety[5].
Kultywary [edytuj]
- 'Blaue Donau' – igły zielononiebieskie. Niski krzew o szybkim wzroście, osiągający wysokość ok. 0,5 m i szerokość 1,5 m
- 'Glauca' – igły i łuski niebieskozielone, zimą rudziejące. Ma rozłożysty pokrój i szybko rośnie.
- 'Variegata' – końce niektórych pędów ma przebarwione na biało. Rośnie słabiej od typowego gatunku.
- 'Tamariscifolia' – ma szarozielone zabarwienie i słabszy wzrost. Starsze okazy osiągają do 1 m wysokości. Ich gałęzie dachówkowato zachodzą na siebie.
Zagrożenia i ochrona [edytuj]
Powszechne w medycynie ludowej przekonanie o jego leczniczych właściwościach doprowadziło do prawie całkowitego wytępienia w obrębie Pienin. Kategorie zagrożenia gatunku:
- Kategoria zagrożenia na świecie według Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych: LC (niższego ryzyka}
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[6]: R (rzadki).
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: VU (vulnerable, narażony).
Wszystkie stanowiska tego jałowca znajdują się w trudnodostępnych miejscach na obszarze ochrony ścisłej Pienińskiego Parku Narodowego, gatunek ten objęty jest też specjalną troską tego parku. Z naturalnych jego populacji wyhodowano okazy, które rosną w skalnych ogródkach przy Pawilonach Pienińskiego Parku Narodowego oraz Instytutu Dendrologii PAN w Kórniku[3].
Przypisy
- ↑ System Reveala
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-10].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
