Julian Marchlewski
Julian Baltazar Marchlewski, pseud. Karski, Kujawiak (ur. 17 maja 1866 we Włocławku, zm. 22 marca 1925 w Bogliasco k. Nervi), działacz polskiego i międzynarodowego rewolucyjnego ruchu robotniczego i komunistycznego, współzałożyciel Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy i Związku Robotników Polskich, działacz lewego skrzydła socjaldemokracji niemieckiej, jeden z przywódców Związku Spartakusa, współtwórca Międzynarodówki Komunistycznej, przewodniczący Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski. Redaktor prasy socjalistycznej, publicysta i wydawca. Z wykształcenia ekonomista[1].
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
Syn Józefa Franciszka i Augusty Rückersfeldt. Ukończył 3 klasy gimnazjum we Włocławku. 1884-1885 należał do tajnego gimnazjalnego kółka marksistowskiego powiązanego z Partią "Proletariat". W 1887 rozpoczął w Warszawie pracę zawodową początkowo jako praktykant, następnie jako wykwalifikowany farbiarz. Współzałożyciel w 1889 r. Związku Robotników Polskich. Od listopada 1891 r. do listopada 1892 r. więziony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej[2]. W 1893 r. współzakładał SDKPiL. Był członkiem Zarządu Głównego partii, później przywódcą i jej głównym – obok Róży Luksemburg – ideologiem. Redagował czasopisma „Czerwony Sztandar”, „Przegląd Socjalistyczny” oraz „Sprawę Robotniczą”. W latach 1893–1905 na emigracji (Szwajcaria, Cesarstwo Niemieckie), chłonął nowinki tamtejszej myśli socjaldemokratycznej. Uczestnik rewolucji 1905–1907. Od grudnia 1906 r. do lutego 1907 r. więziony w twierdzy modlińskiej[2]. Po rewolucji przebywał w Cesarstwie Niemieckim, gdzie przyłączył się do lewego skrzydła SPD.
W 1918 zdecydowanie sprzeciwiał się odzyskaniu przez Polskę niepodległości uważając, że jedynym sposobem rozwiązania kwestii narodowej jest przeprowadzenie rewolucji socjalistycznej oswabadzającej proletariat i narody uciskane spod panowania, zarówno militarnego jak i ekonomicznego, mocarstw światowych. W 1919 r. współtwórca Międzynarodówki Komunistycznej, 1920 postawiony przez Lenina na czele Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski w Białymstoku.[3] Od 1922 r. przewodniczący Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom. Przygotował program WKP(b) w zakresie dotyczącym rolnictwa. Od drugiej połowy 1923 nasilająca się choroba nerek coraz częściej wyłączała go z czynnego życia. W 1924 leczył się na Krymie. W grudniu wyjechał do Włoch, gdzie zmarł. W 1950 urna z jego prochami została złożona do grobowca na Powązkach.
Był autorem wielu publikacji naukowych i ideologicznych.
Był bratem Leona Marchlewskiego. Zmarł w trakcie pobytu wczasowego w Królestwie Włoch.
Po śmierci Marchlewskiego jego imieniem nazwano polski obwód autonomiczny na Ukrainie (tzw. Marchlewszczyzna), miasto w tym obwodzie (Marchlewsk, obecnie ponownie Dołbysz) oraz Komunistyczny Uniwersytet Mniejszości Narodowych w Moskwie.
Po 1945 roku był patronem wielu ulic, szkół (m. in. Szkoły Partyjnej przy KC PZPR) czy przedsiębiorstw na terenie Polski[4][5]. Dawna ulica Marchlewskiego w Warszawie to obecnie Aleja Jana Pawła II, w Gdańsku dawna Marchlewskiego obecnie Dmowskiego. Od 1950 w Berlinie (wtedy Wschodnim) jest ulica Marchlewskiego[6].
W czasach PRL wybito kilka medali okolicznościowych na cześć Marchlewskiego.
[edytuj] Epizod wydawniczy
W czerwcu 1902 r. Marchlewski wraz z przyjacielem Aleksandrem Israelem Helphandem (Parvusem) założył w Monachium przedsiębiorstwo wydawnicze Dr J. Marchlewski und Co. Verlag Slavischer und Nordischer Literatur. Parvus lokując swe pieniądze stał się właścicielem i kierownikiem firmy, natomiast Marchlewski wziął na siebie planowania wydawnicze, kontakty z autorami, tłumaczami, ilustratorami i drukarniami.
Jednym z pierwszych, do których zwrócił się Marchlewski z ofertą wydawniczą był Stefan Żeromski – wydał jego Popioły w oryginale i przekładzie niemieckim, Rozdziobią nas kruki, wrony w przekładzie. Korespondował również z Kazimierzem Przerwą-Tetmajerem i Maksimem Gorkim.
Utrzymywał także kontakty z zachodnimi i polskimi księgarzami: Gebethnerem i Wolffem w Warszawie, Bernardem Połonieckim we Lwowie.
Wraz z wybuchem rewolucji 1905 roku Parvus rzucił się w wir polityki, przestając interesować się wydawnictwem[7] Wyjechał do Rosji i pozostawił Marchlewskiego z nieuregulowanymi płatnościami. 6 grudnia 1905 r. Wydawnictwo Dr J. Marchlewski und Co. zostało zlikwidowane, przejęła je firma Etzold und Co.
W ciągu lat 1903 i 1904 Marchlewski wydał ok. 50 tytułów, głównie w języku niemieckim, polskim i rosyjskim.
[edytuj] Wybrane publikacje książkowe autorstwa J. B. Marchlewskiego
- J. B. Marchlewski, Fizjokratyzm w dawnej Polsce, Warszawa 1897 r.
- J. B. Marchlewski, Stosunki społeczno-ekonomiczne pod panowaniem pruskim, Lwów - Warszawa 1903 r. (dostępna kopia cyfrowa)
- J. B. Marchlewski, Duma carska i bezprawie wyborcze, Warszawa 1906 r. (dostępna kopia cyfrowa; książka wydana pod pseudonimem J. Karski)
- J. B. Marchlewski, Ekonomia polityczna. Czym jest i czego uczy, Warszawa 1907 r. (dostępna kopia cyfrowa)
- J. B. Marchlewski, Antysemityzm a robotnicy, Chicago 1913 r.
- J. B. Marchlewski, Wspomnienia z dzieciństwa. Szkice literackie. Listy z Japonii, Moskwa 1928 r. (dostępna kopia cyfrowa)
- J. B. Marchlewski, Pisma wybrane, Tomy I-II, Wydawn. Książka i Wiedza, Warszawa 1952 (Tom I) i 1956 r. (Tom II) (wydanie powojenne dzieł Marchlewskiego)
Przypisy
- ↑ Mały słownik historii Polski, Warszawa 1964
- ↑ 2,0 2,1 Stefan Król, Cytadela Warszawska, Warszawa: Książka i Wiedza, 1978, s. 188.
- ↑ Witold Sienkiewicz, "Niepokonani 1920", Demart 2010, 2011, ISBN 9788374275873
- ↑ Jego imię nosiły m.in. Zakłady Przemysłu Bawełnianego w Łodzi, co miało upamiętniać zatrudnienie Marchlewskiego w tych zakładach w celu prowadzenia działalności socjalistycznej wśród robotników.
- ↑ Jego imię nosiły m.in. Zakłady Celulozowo-Papiernicze we Włocławku, co miało upamiętniać miejsce urodzenia Marchlewskiego.
- ↑ Marchlewskistraße
- ↑ Parvus był organizatorem eksterytorialnego przejazdu Lenina ze Szwajcarii przez Cesarstwo Niemieckie do Rosji w marcu/kwietniu 1917 r. i pozostając w neutralnym Sztokholmie pośredniczył w roku 1917 w zagranicznym (niemieckim) finansowaniu partii bolszewików.
[edytuj] Bibliografia
- Mały słownik historii Polski, Warszawa 1964 r.
- Stefan Król, Cytadela Warszawska, Wydawn. Książka i Wiedza, Warszawa 1978 r.
- Norbert Michta, Julian Marchlewski, Wydawn. Iskry, Warszawa 1979 r.
- Dawid Jakubowski, Julian Marchlewski. Bohater czy zdrajca?, Instytut Wydawn. Książka i Prasa, Warszawa 2007 r.
