Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach
kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg 2445 z 22.12.1932 r.[1]
Widok od strony południowo-wschodniej
Widok od strony południowo-wschodniej
Państwo  Polska
Miejscowość Tulce
ul. Pocztowa 1
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Narodzenia NMP w Tulcach
Wezwanie Narodzenia NMP
Przedmioty szczególnego kultu
Cudowne obrazy Matka Boża z Dzieciątkiem (rzeźba)
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach
Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach
Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach
Ziemia 52°20′31,40″N 17°04′45,50″E/52,342056 17,079306
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Zachodni szczyt kościoła
Wnętrze
Dzwonnica z 1860
Gotycka kropielnica znajdująca się w kruchcie

Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcachrzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w Tulcach, wzniesiony w I poł. XIII wieku[2] z fundacji rodu Łodziów w stylu późnoromańskim, przebudowywany w XV i XVI wieku, rozbudowany w 1784. Kościół ten jest jednym z dziesięciu sanktuariów maryjnych na prawie papieskim znajdujących się na terenie archidiecezji poznańskiej[3]. Budowla znajduje się na turystycznym Szlaku Romańskim.

Historia kościoła[edytuj | edytuj kod]

Od XI do XV wieku[edytuj | edytuj kod]

Parafia w Tulcach należy do najstarszych w archidiecezji poznańskiej. Obecny kościół wzniesiony został w miejscu drewnianej świątyni z XI wieku, również będącej fundacją Łodziów i pozostającej wówczas pod ich patronatem[4]. Jest to jeden z najstarszych ceglanych kościołów w Wielkopolsce[5]. Zdaniem Jana Długosza fundatorem pierwszej świątyni był Piotr Włostowic, a dokonać miał tego ok. 1140; przekaz ten nie znajduje jednak wystarczającego potwierdzenia[4].

Parafia tulecka została erygowana prawdopodobnie w XII wieku. Tulce w tym okresie były bardziej znaczącym ośrodkiem, niż jest to obecnie, według przekazu Długosza miały się tu znajdować dwa kościoły parafialne[4]. W 1363 doszło między właścicielem Tulec Mikołajem Łodzią a biskupem poznańskim Janem V do porozumienia w kwestii cesji dziesięcin na utrzymanie kościoła, a tym samym do podziału dóbr tuleckich pomiędzy Łodziów a Doliwów[4]. W 1412 wzmiankowana jest stojąca koło kościoła kaplica[4].

We władaniu Górków. Okres reformacji[edytuj | edytuj kod]

W 1486 Tulce stały się rodową własnością biskupa poznańskiego Uriela Górki, który pod koniec XV wieku dokonał przebudowy świątyni[4]. W 1471 biskup poznański Andrzej Bniński połączył oba probostwa tuleckie, pozostawiając obu plebanów[4]. Kolejna przebudowa kościoła miała miejsce w pierwszych latach XVI wieku, najprawdopodobniej dokonał jej stryj biskupa Uriela, kasztelan i wojewoda poznański, biskup kujawski Łukasz II Górka. Nadano wówczas wnętrzu świątyni formy gotyckie[4]. W 1539 dokonano inkorporacji beneficjum tuleckiego do prepozytury kórnickiej[4].

W wyniku przejścia Górków na protestantyzm doszło do przejęcia kolegiaty kórnickiej przez protestantów, zaś kościół w Tulcach został zamknięty[4]. Parafia tulecka ponownie została wyodrębniona z kórnickiej prawdopodobnie ok. 1580[4]. Sytuacja zmieniła się po wygaśnięciu rodu i przejęciu dóbr tuleckich i kórnickich oraz prawa patronatu nad parafią przez katolicki ród Czarnkowskich, którzy w 1593 przywrócili w Tulcach proboszcza[4].

Od XVII wieku do dziś[edytuj | edytuj kod]

Po okresie zaniedbań infrastruktury kościelnej, w II połowie XVII wieku wnętrze kościoła zostało wyremontowane. Miejscowość w tym samym czasie stała się własnością Grudzińskich[4]. Jak wynika z dokumentów w XVII wieku istniała w Tulcach Szkoła parafialna, o której brak wzmianek w XVIII wieku, oraz szpital, zniszczony w pożarze przed 1727. Szpital ten został następnie odbudowany[4]. W 1784 znacznie przedłużono nawę główną w kierunku zachodnim[4].

Na początku XX wieku dobudowano do kościoła zakrystię oraz kruchtę po południowej stronie. W 1926 powstał mur otaczający kościelny cmentarz oraz schody prowadzące do świątyni[4]. Podczas II wojny światowej kościół w Tulcach był jedynym czynnym kościołem na obszarze powiatu średzkiego w jego ówczesnych granicach[4]. Kościół przeszedł remont w 1948, w 1959 wymieniono poszycie dachowe kościoła i plebanii[4].

Opis budowli[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Tulcach położony jest na wzgórzu pośrodku najstarszej części wsi, do głównego wejścia prowadzą wiodące stokiem wzniesienia schody. Budowla poza częściami dobudowanymi w XVIII wieku utrzymana jest w stylu późnoromańskim. Jednonawowy, murowany budynek wzniesiony został w swej części romańskiej z cegły na planie zbliżonym do kwadratu w układzie wendejskim. Prezbiterium kościoła jest niższe i węższe niż część nawowa. Budowla jest orientowana. Najmłodsza, zachodnia partia nawy zwieńczona jest barokowym szczytem częściowo nachodzącym na przykrytą hełmem wieżę. Zewnętrzna część murów nawy i prezbiterium zachowała cechy romańskie, jedynie okna przekuto na nowo w formach późniejszych.

W sąsiedztwie kościoła znajduje się zabytkowa, drewniana dzwonnica. Na terenie cmentarza przykościelnego umieszczono w XIX wieku piaskowcową XVI-wieczną kapliczkę w formie obelisku, uprzednio stojącą na granicy województw poznańskiego i kaliskiego pomiędzy Bylinem a Kleszczewem, fundacji Elżbiety i Jana Winklerów, będącą dziełem prawdopodobnie Henryka Horsta. Zwieńczona jest ona głowicą w stylu toskańskim, a ozdobiono ją scenami Męki Pańskiej[6].

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Ołtarze[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie kościół w Tulcach ma trzy barokowe ołtarze z XVII wieku: ołtarz główny, w którym umieszczono otaczaną kultem figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem (Matki Bożej Tuleckiej) oraz dwa ołtarze boczne: prawy pod wezwaniem Matki Bożej Pocieszenia i lewy św. Izydora, patrona rolników. Pierwotnie w kościele znajdował się ponadto ołtarz i kaplica św. Anny oraz ołtarz Matki Bożej Wniebowziętej, który to tytuł w XVIII wieku, prawdopodobnie w związku z częstymi epidemiami, zmieniono ku czci św. Rocha[7] (zastąpiono wówczas obraz Wniebowzięcia wizerunkiem nowego patrona). Oba te ołtarze zostały usunięte w XIX wieku[8].

Figura Matki Bożej z Dzieciątkiem[edytuj | edytuj kod]

Wewnątrz kościoła, w ołtarzu głównym znajduje się czczona przez wiernych jako cudowna[9] figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem zwana Matką Bożą Tulecką.

Gotycka XV-wieczna rzeźba autorstwa anonimowego artysty została koronowana koronami papieskimi 2 września 1979. Najprawdopodobniej posąg został ufundowany przez Uriela Górkę podczas przebudowy kościoła ok. 1500 r. Rzeźba wysokości 1,2 m przedstawia Maryję trzymającą w lewej ręce dzieciątko, natomiast w prawej, wysuniętej do przodu berło. Cała postać oparta jest na schemacie litery „S”, charakterystycznym dla rzeźb gotyckich z tego okresu, z lekko pochyloną głową, wywołuje wrażenie ruchu. Podstawą rzeźby jest forma fali, na której znajduje się półksiężyc i trzy małe ludzkie postacie otaczające Matkę Boską – środkowa obrócona tyłem. Szata udrapowana jest w głębokie, spływające ku dołowi fałdy.

W okresie reformacji część złożonych do tej pory wotów zostało wywiezionych do Kórnika, skąd powróciły w 1737. Szczególny kult rzeźby datuje się od II połowy XVII wieku. Od tej pory złożono tu liczne nowe wota, a do ozdobienia wizerunku ufundowano złocone korony i ozdobne sukienki, skradzione potem w 1939. Obecne insygnia zostały umieszczone 3 maja 1939.

Rzeźba była czterokrotnie koronowana: w 1662 przez biskupa poznańskiego Wojciecha Tolibowskiego, w 1686 srebrnymi złoconymi koronami ufundowanymi przez owczarza Matiasza ze Skórzewa jako wotum za uzdrowienie żony, nie wiadomo, czy przekazanie wotum wiązało się z uroczystą ceremonią; kolejna koronacja odbyła się 3 maja 1939, kiedy ufundowano nowe insygnia w miejsce skradzionych w nocy z 5 na 6 września 1938. Ostatnia koronacja miała miejsce 2 września 1979, dokonał jej koronami papieskimi arcybiskup metropolita poznański Jerzy Stroba[10].

Obraz Matki Bożej Pocieszenia[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak figura uznawany przez wiernych za cudowny obraz Matki Bożej Pocieszenia namalowany na płótnie, poświadczono po raz pierwszy w 1696 roku. W XVII wieku wizerunek ozdobiony był drewnianą rzeźbioną sukienką, którą w 1905 zastąpiono wykonaną ze srebrnej blachy. W tym samym roku obraz został koronowany. Malowidło znajduje się w ołtarzu bocznym Matki Bożej Pocieszenia. Obecnie dekoracja obrazu jest eksponowana w gablocie koło ambony[11].

Pozostałe elementy wyposażenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]