Lipnik (Bielsko-Biała)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Bielska-Białej Lipnik
dzielnica Bielska-Białej
Bielsko-Biała, Lipnik Dolny.jpg
Widok na Lipnik Dolny.
Miasto Bielsko-Biała
Status dzielnica
Założono koniec XIII w.
W granicach Bielska-Białej 1925
Strefa numeracyjna 33
Kod pocztowy 43-305
Tablice rejestracyjne SB
Położenie na planie Bielska-Białej
Położenie na planie Bielska-Białej
Położenie na mapie Bielska-Białej
Mapa lokalizacyjna Bielska-Białej
Lipnik
Lipnik
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lipnik
Lipnik
Ziemia 49°49′10″N 19°05′06″E/49,819444 19,085000Na mapach: 49°49′10″N 19°05′06″E/49,819444 19,085000
Strona internetowa
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Lipnik w Wikisłowniku

Lipnik (niem. Kunzendorf) – wysunięta najbardziej na wschód część Bielska-Białej, położona nad rzekami Niwka i Złoty Potok, pomiędzy wzgórzami Złote Łany (380 m n.p.m.) i Kopiec Lipnicki (368 m n.p.m.), u podnóża Gaików w Beskidzie Małym.

Od 2002 r. obszar Lipnika wchodzi w skład czterech osiedli (jednostek pomocniczych gminy) – Lipnik (większość dzielnicy), Biała Krakowska (Osiedle na Kopcu Lipnickim) oraz Osiedle Grunwaldzkie (niewielki obszar w części zachodniej) i Straconka (niewielki obszar w części południowej).

Zwyczajowo dzielnicę dzieli się na:

  • Lipnik Dolny (centrum dawnej wsi)
  • Lipnik Górny (część wschodnia)
  • Kopiec Lipnicki (tereny na wzgórzu o tej samej nazwie)
  • Osiedle Lipnickie (wyróżniające się pod względem urbanistycznym osiedle z zabudową jednorodzinną w południowej części)

Lipnik jest dziś dzielnicą o charakterze przede wszystkim mieszkalnym. Dominuje zabudowa jednorodzinna, ponadto znajdują się tu wielkopłytowe osiedla mieszkaniowe – Osiedle na Kopcu Lipnickim (zwane też os. Dygasińskiego) oraz Osiedle Dembowskiego. W północnej części dzielnicy położone jest wysypisko śmieci.

Przez Lipnik przebiega droga krajowa nr 52, a także droga ekspresowa S69 (wschodnia obwodnica Bielska-Białej).

Tereny górskie wchodzą w skład Parku Krajobrazowego Beskidu Małego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lipnik został założony prawdopodobnie pod koniec XIII w.[1], jednak miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w spisie świętopietrza parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej z 1326 pod nazwą Lipnik[2]. Pod taką samą nazwą miejscowość wymieniona została w dokumencie sprzedaży księstwa oświęcimskiego Koronie Polskiej przez Jana IV oświęcimskiego wystawionym 21 lutego 1457[3].

W 1499 r. stał się siedzibą starostwa niegrodowego (starostwo lipnickie), w obrębie którego zaczęły powstawać przysiółki stopniowo odpadające od Lipnika: Biała (od 1723 miasto), Straconka, Międzybrodzie Lipnickie i Leszczyny. Do Lipnika należało także wzgórze Złote Łany, na którym rozlokowała się dzielnica Złote Łany, Starostwo zlikwidowano w 1789 r. i odtąd następowało stopniowe uzależnienie miejscowości od miasta Białej. Jednocześnie postępowała industrializacja, a pod koniec XIX w. zaczęła się rozwijać turystyka. W 1925 r. Lipnik stał się częścią miasta Biała Krakowska, będącego od 1951 r. częścią Bielska-Białej. Do połowy XX w. dla Lipnika i okolic charakterystyczna była gwara lipnicka, jedna z gwar małopolskich.

Najważniejszymi zabytkami Lipnika są: neogotycki kościół Narodzenia NMP i św. Walentego z 1885 r., cmentarz katolicki z 1835 r., cmentarz ewangelicki z neogotycką kaplicą z lat 20. XX wieku oraz drewniana leśniczówka z 1884 r.

Postacie[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu podobną nazwę Kunzendorf miała wieś Poraż (powiat sanocki) nadana 20 lutego 1383 Józefowi Olachowi synowi Piotra, bratu jego Maciejowi i córce Mussacie przez królową Marię żonę cesarza Zygmunta Luksemburskiego[4]. W pracy o analizie porównawczej języka wsi okolic Krosna i Łańcuta, niemiecki historyk prof. Schwarz wyraził opinię, że podobne zjawiska z dziedziny lingwistyki występowały w niemieckich "wyspach językowych" około Gliwic, Bielska-Białej[5], a także na pograniczu śląsko-morawskim w okolicach Osobłogi i Białej. Stwierdza tym samym, że to południowa część Górnego Śląska była strefą wyjściową dla XIV i XV-wiecznej kolonizacji w pasie podkarpackim[6].

Przypisy

  1. Zaplecze osadnicze Bielska. W: Bielsko-Biała. Monografia miasta. Idzi Panic (redakcja). Wyd. drugie. T. I: Bielsko od zarania do wybuchu wojen śląskich. Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2011, s. 211. ISBN 978-83-60136-31-7.
  2. Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 147-150.
  3. Krzysztof Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 978-8388857-31-2.
  4. AGZ t. VII str.24
  5. Wilamowice Stare i Nowe (Wilmesau), Pisarzowice (Schreibersdorf), Kozy (Seibersdorf), Hałcnów (Alzen), Lipnik (Kunzendorf), Komorowice (Bertholdsdorf), Łodygowice (Ludwigsdorf) [w:] Barbara Czopek-Kopciuch. Adaptacje niemieckich nazw miejscowych w języku polskim. PAN IJP. Kraków. 1995. ISBN 83-85579-33-8 str. 10
  6. Ernst Schwarz. Von den Walddeutschen [...], 1960, strony 153-156)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]