Ok103

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ok103
Bawarski parowóz serii S 3/5 N
Bawarski parowóz serii S 3/5 N
Producent Maffei
Lata budowy 1903-1907
Układ osi 2'C (2'C n4v)
Masa służbowa 69,8 t (z tendrem 119 t)[1]
Masa pustego parowozu 62,5 t - 66 t[2]
Długość parowozu 11 737 mm (bez daszku budki)[3]
Długość z tendrem 19 275 mm [2]
Wysokość 4570 mm [3]
Rozstaw osi skrajnych 8850 mm [4]
Maksymalna
siła pociągowa
9700 kg [1]
Prędkość maksymalna 110 km/h [2]
Typ tendra 21D102
Ciśnienie w kotle 16 at [1]
Powierzchnia ogrzewalna kotła 205,5 m² [1]
Powierzchnia przegrzewacza brak
Powierzchnia rusztu 3,27 m² [1]
Średnica cylindra 340/570 mm [1]
Skok tłoka 640 mm [1]
Średnica kół napędnych 1 870 mm [1]
Średnica kół tocznych 950 mm [1]
nacisk osi 15,2 t [1]
Portal Portal Transport szynowy

Ok103 – polskie oznaczenie na PKP parowozu pospiesznego bawarskiej serii S 3/5 N, o układzie osi 2'C. Polska posiadała w okresie międzywojennym jeden parowóz tej serii. Istniała także wersja lokomotywy S 3/5 N na parę przegrzaną. Obie wersje produkowane były w latach 1903-1911 i następnie służyły na kolejach niemieckich jako serie 174 i 175.

Rozwój i produkcja[edytuj | edytuj kod]

Parowóz serii S3/5N kolei bawarskich był budowany w latach 1903-1907 w ilości 39 sztuk przez fabrykę Maffei w Monachium. Miał układ osi 2'C i wykorzystywał czterocylindrowy silnik sprzężony na parę nasyconą[4]. Oznaczenie S 3/5 N według klasyfikacji bawarskiej oznaczało lokomotywę pospieszną (S), pięcioosiową, w tym 3 osie wiązane (3/5), na parę nasyconą (N – Nassdampf).

Lokomotywy S 3/5 N budowano w dwóch seriach produkcyjnych – pierwszej w ilości 13 sztuk w latach 1903-1904 (numery: 3301-3313) i drugiej w ilości 26 sztuk w latach 1904-1907 (numery: 3314-3328 i 3330-3340)[5]. W drugiej serii zwiększono z 335 do 340 mm średnicę cylindrów wysokiego ciśnienia oraz podniesiono ciśnienie w kotle z 14 do 16 atmosfer, niewielkim zmianom uległ sam kocioł i wzrosła też masa (służbowa z 69,3 do 69,8 t)[2].

Dalsze 30 sztuk, wyprodukowane w latach 1906-1911, zostało wyposażonych w przegrzewacz Schmidta[4]. Oznaczone były jako seria S 3/5 H i nosiły numery 3329, 3341-3369[5].

Służba po I wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

W latach 20. niemieckie lokomotywy S 3/5 N rekonstruowano z zastosowaniem przegrzewacza pary. Ilość płomieniówek zmniejszyła się do 169, za to zastosowano 18 płomienic. Powierzchnia ogrzewalna kotła spadła do 164,4 m², powierzchnia przegrzewacza wynosiła 36,76 m². Nieco wzrosła masa własna do 64,9 t i służbowa do 71-71,9 t[2].

W okresie międzywojennym, po przejęciu kolei bawarskich przez koleje niemieckie (DRG), parowozy S 3/5 N otrzymały numer serii (Baureihe) 174 (numery 17 401 - 17 420), a serii S 3/5 H numer 175 (17 501 - 17 524). Wycofano je ze służby do 1948 roku[5].

Na PKP służyła w okresie międzywojennym jedna lokomotywa serii S3/5N, pierwotny numer 3333, oznaczona jako Ok103-1 (zaliczona mylnie do grupy lokomotyw osobowych, a nie pospiesznych). W 1920 roku stacjonowała w Dyrekcji Warszawa[5]. Ponadto, 13 lokomotyw serii S3/5N i 4 S/35H zostało przekazane po I wojnie światowej kolejom francuskim, 5 lokomotyw S3/5N - kolejom Alzacji-Lotaryngii, a 2 S3/5H - Belgii[5].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Parowóz pospieszny o układzie osi 2'C, z czterocylindrowym silnikiem sprzężonym na parę nasyconą (S 3/5 N) lub parę przegrzaną (S 3/5 H). Silnikowa była pierwsza oś wiązana, napędzana za pomocą korb przez cylindry niskiego ciśnienia, umieszczone na zewnątrz ostoi i za pomocą osi wykorbionej przez cylindry wysokiego ciśnienia, umieszczone wewnątrz ostoi[3]. Charakterystyczną cechą tych lokomotyw, wskazującą na ich pospieszne przeznaczenie, były lekko stożkowe drzwi do dymnicy.

Cylindry niskiego ciśnienia w serii S 3/5 N miały średnicę 570 mm, a wysokiego ciśnienia: 335 mm (pierwsza seria) lub 340 mm (druga seria). W serii S 3/5 H cylindry niskiego/wysokiego ciśnienia miały średnicę odpowiednio 590/360 mm[2]. W pierwszej serii S 3/5 N ciśnienie w kotle wynosiło 14 atmosfer, a w drugiej serii oraz w serii S 3/5 H - 16 atmosfer. Ruszt w pierwszej serii S 3/5 N miał powierzchnię 3,27 m², a w pozostałych: 3,22 m². W lokomotywach na parę nasyconą kocioł miał 278 płomieniówek o średnicy 45,5/50 mm, zwiększonej do 47,5/52 w drugiej serii, przy tym powierzchnia ogrzewalna kotła zmalała w drugiej serii z 210,5 do 205,5 m²[2]. W lokomotywach S 3/5 H kocioł miał 167 płomieniówek o średnicy 47,5/52 oraz 18 płomienic, a powierzchnia ogrzewalna kotła wynosiła 162,5 m², natomiast powierzchnia przegrzewacza - 34,5 m²[2].

Rozstaw osi skrajnych parowozu we wszystkich wersjach wynosił 8850 mm[3], parowozu z tendrem: 16 712 mm, a stały rozstaw osi 4500 mm[2].

Tender serii bawarskiej 2'2' T 21,8 bay, o pojemności skrzyni wodnej 21,8 m³, pojemności skrzyni na węgiel 7,5 m³, masie własnej 21,7 t i służbowej 51 t[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 J. Piwowoński, Parowozy..., s. 223.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 L. v. Welser, H. Hufschläger, Bayern-Report.., s.8
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 L. v. Welser, H. Hufschläger, Bayern-Report.., s.10
  4. 4,0 4,1 4,2 J. Piwowoński, Parowozy..., s. 229.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 L. v. Welser, H. Hufschläger, Bayern-Report.., ss.16-17

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Piwowoński, Parowozy kolei polskich, Warszawa: WKiŁ, 1978
  • Ludwig v. Welser, Helge Hufschläger, Bayern-Report. Band No. 9, Merker, Fürstenfeldbruck 2001, ISBN 3-89610-081-5 (niem.)