Pirat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy historii. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Pirat (łac. pirata z gr. πειρατής peiratēs, od czasownika πειράομαι peiráomai 'próbować; przedsiębrać', od πεῖρα peîra "próba") [1] – osoba, która napada w celu rabunkowym, używając statku lub łodzi. Piraci atakują zwykle inne statki, ale mogą również napadać cele nabrzeżne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Who Shall be Captain (ilustracja Howarda Pyle’a)

Piractwo istniało od początków komunikacji morskiej. W starożytności z piractwem walczyli m.in. tacy wodzowie jak Pompejusz, Juliusz Cezar i Oktawian August.

Najbardziej znanymi piratami byli piraci berberyjscy, a także japońscy, atakujący wybrzeża Chin. Rozkwit piractwa przypadł na XVI-XVII w., kiedy różni awanturnicy atakowali statki hiszpańskie, przewożące złoto i srebro do ojczyzny.

Epoce tej nadano romantyczny klimat dzięki książkom, filmom hollywoodzkim oraz m.in. grze firmy LucasArts o nazwie The Secret of Monkey Island. Opowieści o piratach charakteryzują się specyficzną atmosferą, z powtarzającymi się wątkami galeonów hiszpańskich, ukrytych skarbów, do których prowadzi tajemnicza mapa, raf koralowych, dzikich dżungli Karaibów, czarnej flagi z białą czaszką i piszczelami, tzw. Jolly Roger.

Oprócz piractwa o charakterze typowo bandyckim, nastawionego na zyski prywatne piratów, rozwinęła się również oficjalna, zinstytucjonalizowana forma piractwa, dotowana i chroniona przez władców państw, a często i przez konkretne miasta nadmorskie. Więcej informacji na ten temat znajduje się pod hasłami bukanier, kaper oraz korsarz.

Do statków pirackich, na jakich pływano na terenie Morza Karaibskiego w XVI, XVII i XVIII w., zaliczyć należy (w kolejności od najmniejszego do największego):

  • pinasę - mały okręcik, zwykle wykorzystywany jako eskorta;
  • slup - większy, bardzo zwrotny, chętnie eksploatowany przez piratów;
  • bryg - statek średniej wielkości, najczęściej kupiecki;
  • bark - większy statek kupiecki;
  • galeon - wielka jednostka handlowo-wojenna.

Stanowczą walkę z piractwem władze państw morskich podjęły na początku XVIII wieku. Zwykle wieszano ich publicznie na szubienicy. Kapitan William Kidd zawisł na stryczku w 1701. Problem piractwa istniał nadal na przełomie XVIII i XIX wieku, stając się m.in. jednym z głównych tematów polityki zagranicznej nowo utworzonych Stanów Zjednoczonych. Piractwo na wybrzeżu berberyjskim (Afryka Północna) i częste ataki na amerykańskie statki stanowiły argument za ściślejszą strukturą polityczną państwa. W odpowiedzi na zagrożenie pirackie utworzono też United States Navy. Na początku XIX wieku doszło do dwóch wojen berberyjskich. Casus belli stanowiła działalność piracka państewek północnoafrykańskich[2].

Obecnie wody Atlantyku są wolne od piractwa. Jednak na niektórych akwenach (gł. Azja Południowo-Wschodnia czy wybrzeże Somalii) ciągle jeszcze żegluga nie jest w pełni bezpieczna.

Piractwo w XXI wieku[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Piraci somalijscy.

Obecnie za najbardziej niebezpieczne rejony pod względem zagrożenia piractwem uchodzą: Karaiby, Zatoka Adeńska, Cieśnina Malakka[3].

  • W maju 2000 roku odnaleziono wrak polskiego jachtu Sadyba u wybrzeży Somalii. Nigdy nie odnaleziono Krzysztofa Zabłockiego, samotnego podróżnika. Według źródeł somalijskich był ofiarą piratów[4].
  • W 2007 roku zgłoszono około 31 pirackich napadów.
  • W 2008 roku odnotowano już 26 pirackich napadów, głównie w okolicach Somalii, między innymi:
    • luty 2008: piraci porwali holownik duński Svitzer korsakov z załogą brytyjsko-rosyjską. Za statek został zapłacony okup w wysokości 700 tysięcy dolarów[5]
    • 4 kwietnia 2008 został porwany luksusowy jacht francuski Le Ponant przez somalijskich piratów wyposażonych w nawigację GPS i telefony satelitarne. Porwanie to zostało dokonane dla okupu. 9 kwietnia z wojskowej bazy Francji wypłynął okręt wojenny d’Arc i przy pomocy sił powietrznych zakładników 11 kwietnia 2008 udało się odbić.
    • 20 kwietnia 2008 roku:piraci zdobyli abordażem i następnie uprowadzili trawler hiszpański Playa de Bakio. Okup wyniósł 1,2 mln dolarów[6].
    • 27 maja 2008: porwano statek Amiya Scan z załogą rosyjsko-filipińską.
    • 2 czerwca 2008 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwaliła rezolucję nr 1816 zezwalającą na ściganie piratów na wodach terytorialnych Somalii (za zgodą rządu somalijskiego). Rezolucja jest ważna przez 6 miesięcy[7] W ściganie piratów w okolicach Somalii prawdopodobnie zaangażują się tzw. Połączone siły 150, czyli związek sił morskich flot wojennych kilku państw działających w pobliżu Somalii (m.in. V flota US Navy).
    • w czerwcu 2008 Stany Zjednoczone zaproponowały pomoc swojej floty w ściganiu piratów Tajlandii oraz Malezji. Oba państwa nie zgodziły się na działania na ich wodach terytorialnych[8].
  • *12 listopada 2008: Rosyjski okręt „Nieustraszymyj” wspólnie z brytyjską jednostką „Cumberland” uniemożliwił piratom uprowadzenie duńskiego transportowca na wodach Zatoki Adeńskiej
  • W dniach 4-6 kwietnia 2009 r. uprowadzono łącznie pięć statków, pochodzących z Wielkiej Brytanii, Tajwanu, Niemiec, Francji oraz Jemenu
  • 8 kwietnia porwano duński statek Maersk Alabama pływający pod banderą amerykańską. Załoga odparła atak, ale uprowadzono kapitana Richarda Phillipsa, obywatela amerykańskiego. 12 kwietnia kapitan został odbity przez oddział Navy SEALs. Był to pierwszy zarejestrowany przypadek ataku piratów na statek amerykański w XXI wieku.

Piractwo w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Znani piraci[edytuj | edytuj kod]

Karykatura pirata

Książki o piratach[edytuj | edytuj kod]

Pirackie motywy występują też w powieściach Juliusza Verne'aTajemnicza wyspa” i „Dwa lata wakacji”.

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Gry komputerowe[edytuj | edytuj kod]

Określenie „pirat” w mediach[edytuj | edytuj kod]

W mediach termin ten stosowany jest również potocznie wobec szeregu innych osób:

  • łamiących monopol radiowy (nadających bez wymaganych prawem koncesji)
  • kopiujących i nielegalnie sprzedających nośniki z utworami muzycznymi (piractwo medialne)
  • nielegalnie wzbogacających się na handlu oprogramowaniem komputerowym
  • pirat drogowy – osoba notorycznie łamiąca przepisy prawa o ruchu drogowym
  • piractwem powietrznym nazywane jest terrorystyczne porywanie samolotów pod groźbą użycia broni lub materiałów wybuchowych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło pirat w Wikisłowniku
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o piratach
Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Słownik Wyrazów Obcych
  2. Lawrence A. Peskin, Afrykańscy piraci? Ten sam problem mieliśmy 200 lat temu, „Histmag.org”, 30 maja 2009.
  3. Krzysztof Baranowski. Gdzie napadają?. „Jachting”. 2005. nr 7/2005. 
  4. Helena Leman. Porwany przez piratów. „Przegląd”. 2002. nr 4/2002. 
  5. Firmy płacące okup nie przyznają się oficjalnie do wysokości okupu, takie sumy natomiast podawane są w informacjach prasowych.
  6. Firma hiszpańska nie przyznaje się oficjalnie do zapłacenia okupu, prasa światowa powołuje się na źródła somalijskie.
  7. Wojsko ścignie piratów w Somalii. „Gazeta Wyborcza”. 4 czerwca 2008. nr 129.5739. s. s.12. 
  8. Leszek Szymowski. Pod piracką banderą. „Gazeta Polska”. 9 czerwca 2008. nr 23. s. s.16. 
  9. Czy wiesz, że największą piracką flotą kierowała kobieta. techpedia.pl. [dostęp 2011-02-09].

Link zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]