Powiat staszowski
| Powiat staszowski | |||||||||||
|
|||||||||||
 Położenie na mapie województwa |
|||||||||||
| Województwo | świętokrzyskie | ||||||||||
| Siedziba władz powiatu | Staszów | ||||||||||
| Starosta | Andrzej Kruzel | ||||||||||
| Powierzchnia | 924,80 km² | ||||||||||
| Ludność (2011) • liczba • gęstość |
74 126[1] 80,15 osób/km² |
||||||||||
| Urbanizacja | 34,65% | ||||||||||
| Tablica rejestracyjna | TSZ | ||||||||||
|
|||||||||||
| Adres starostwa powiatowego |
ul. Piłsudskiego 7 28-200 Staszów |
||||||||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||||||||
| Strona internetowa powiatu | |||||||||||
| Biuletyn Informacji Publicznej powiatu | |||||||||||
Powiat staszowski – powiat w Polsce (województwo świętokrzyskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Staszów.
Powiat istniał także w latach 1809-1844 oraz 1954-1975.
Spis treści |
Podział administracyjny [edytuj]
W skład powiatu wchodzą:
- gminy miejsko-wiejskie: Osiek, Połaniec, Staszów
- gminy wiejskie: Bogoria, Łubnice, Oleśnica, Rytwiany, Szydłów
- miasta: Osiek, Połaniec, Staszów
Gminy [edytuj]
Liczba ludności i powierzchnia gmin wg stanu na 31 grudnia 2010 r.[2]
| Gmina | Ludność | Powierzchnia |
|---|---|---|
 Staszów(w tym miasto) |
26 077 (15 108) |
227,52 km² (26,88 km²) |
 Połaniec(w tym miasto) |
11 848 (8 227) |
75,01 km² (17,41 km²) |
 Bogoria |
7 923 | 122,89 km² |
 Osiek(w tym miasto) |
7 904 (2 001) |
129,30 km² (17,43 km²) |
 Rytwiany |
6 240 | 124,66 km² |
 Szydłów |
4 800 | 107,90 km² |
 Łubnice |
4 382 | 84,14 km² |
 Oleśnica |
3 891 | 53,38 km² |
| Razem | 73 125 | 924,80 km² |
Historia [edytuj]
Powiat staszowski istniał już w I połowie XIX wieku, w latach 1809–1844.
W czasach powojennych został reaktywowany dnia 1 października 1954 roku w województwie kieleckim, jako jeden z pierwszych powiatów utworzonych tuż po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat staszowski złożyły się 1 miasto i 20 gromad, które wyłączono z trzech powiatów w województwie kieleckim (w praktyce gromady te należały do tych powiatów przez zaledwie dwa dni)[3]:
- Z powiatu sandomierskiego:
- miasto Staszów
- gromady Bogoria, Czajków, Matiaszów, Mostki, Niedziałki, Pliskowola, Połaniec, Ruszcza, Rytwiany, Strużki, Strzegomek, Tursko Wielkie i Wiśniowa
- Z powiatu buskiego:
- gromady Koniemłoty, Kurozwęki, Sichów Duży, Sielec i Wilkowa
- Z powiatu opatowskiego:
- gromady Miłoszowice (podano błędnie Przyborowice) i Wola Malkowska
1 stycznia 1956 do powiatu staszowskiego przyłączono[4]:
- Z powiatu sandomierskiego:
- gromady Jurkowice, Kolonia Pęcławska, Osiek, Smerdyna, Suchowola, Szczeglice i Wiązownica
- Z powiatu buskiego:
- gromady Chańcza, Dobrów i Kotuszów
- Z powiatu opatowskiego:
- gromadę Niedźwiedź
31 grudnia 1961 do powiatu staszowskiego przyłączono[5]:
- Ze zniesionego powiatu chmielnickiego:
- gromady Grabki (równocześnie zniesioną), Korzenno, Potok i Szydłów
1 stycznia 1969 do powiatu staszowskiego przyłączono[6]:
- Z powiatu buskiego:
- gromadę Tuczępy
Po zniesieniu gromad i reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku powiat staszowski podzielono na 1 miasto i 9 gmin[7][8]:
- miasto Staszów
- gminy Bogoria, Osiek, Połaniec, Raków[9], Rytwiany, Staszów, Szydłów, Tuczępy[10] i Wiśniowa[11]
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu staszowskiego zostało włączono głównie do nowo utworzonego województwa tarnobrzeskiego, oprócz gmin Raków, Szydłów i Tuczępy, które pozostały w województwie kieleckim (mocno zmniejszonym)[12]. Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku przywrócono w województwie świętokrzyskim powiat staszowski o kształcie przybliżonym do granic z 1975 roku; jedynie gminę Raków przyłączono do powiatu kieleckiego, natomiast gminy Tuczępy i Łubnice zmieniły przynależność powiatową (w latach 1973-75 gmina Łubnice należała do powiatu buskiego, a gmina Tuczępy do staszowskiego; od 1999 odwrotnie)[13].
Demografia [edytuj]
Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2010[14]):
| Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| osób | % | osób | % | osób | % | |
| Ogółem | 72 765 | 100 | 36 912 | 50,73 | 35 853 | 49,27 |
| Miasto | 25 336 | 34,82 | 12 964 | 17,82 | 12 372 | 17,00 |
| Wieś | 47 429 | 65,18 | 23 948 | 32,91 | 23 481 | 32,27 |
Rzeźba terenu [edytuj]
W części środkowej powiatu znajdują się tereny równinne poprzecinane formami krasowymi (lejki, doliny, parowy, werteby, niewysokie garby). Wysokości bezwzględne wahają się od 156,8 m w okolicach Osieka do 385 w Paśmie Wygiełzowskim.
Powiat znajduje się w obrębie jednej geologicznej jednostki strukturalnej - Zapadliska Podkarpackiego.
Świat roślinny i zwierzęcy [edytuj]
Powiat staszowski leży w Krainie Małopolskiej na Wyżynie Środkowomałopolskiej w Niecce Połanieckiej.
Flora [edytuj]
Lesistość terenu wynosi ok. 32%. Sosna zwyczajna stanowi ok. 72% drzewostanu, tworzy czystogatunkowe lasy iglaste lub lasy mieszane. Dąb szypułkowy i bezszypułkowy stanowią 13% drzewostanu, tworząc na żyznych glebach samodzielne stanowiska, na mniej żyznych lasy mieszane. Gatunki mniej liczne: jodła pospolita, cis pospolity, olsza czarna, brzoza, buk zwyczajny, wiąz, grab, topola, osika, świerk, jesion, modrzew, klon, lipa drobnolistna.
Na terenie powiatu znajduje się wiele typów siedliskowych lasów: bór świeży i mieszany, las świeży i mieszany (także wilgotny), las łęgowy, bór i las mieszany bagienny, ols jesionowy, las wyżynny (także mieszany), buczyny storczykowe i niżowe. Ponadto łozowiska, łąki owsicowe, trzęślicowe, zbiorowiska pastwiskowe oraz na obszarach północno-zachodnich step kwietny (oman wąskolistny, czosnek siatkowaty, tojad mołdawski, ciemiężyca zielona, groszek wschodniokarpacki). Na południu i południowym wschodzie dominuje krajobraz dolinny w postaci terasów zalewowych.
W lasach lub na łąkach można znaleźć stanowiska roślin: pierwiosnek wyniosły, zawilec gajowy, zawilec żółty, zawilec wielkokwiatowy, konwalia majowa, wawrzynek wilczełyko, śnieżyczka przebiśnieg, sasanka, żarnowiec, pełnik europejski.
Fauna [edytuj]
Tereny powiatu zamieszkuje ok. 30 gatunków ryb, ponad 150 gatunków ptaków i ponad 50 gatunków ssaków. W kompleksach leśnych z niewielkimi zbiornikami wodnymi panują dogodne warunki dla ich rozwoju.
Przedstawiciele fauny: sarna, dzik, bocian czarny, bocian biały, jarząbek, cietrzew, żmija zygzakowata, zaskroniec, gniewosz, jaszczurka zwinka, kumak nizinny, traszka, rzekotka drzewna.
Obszary chronione [edytuj]
- Jeleniowsko-Staszowski Obszar Chronionego Krajobrazu – rozciąga się na obszarach gmin Bogoria, Staszów i Rytwiany.
- Solecko-Pacanowski Obszar Chronionego Krajobrazu – obejmuje część gminy Oleśnica.
- Chmielnicko-Szydłowski Obszar Chronionego Krajobrazu – obejmuje większą część gminy Szydłów.
- Rezerwat przyrody Zamczysko Turskie – w gminie Połaniec
Zabytki [edytuj]
Stolica powiatu stanowi dobrą bazę wypadową do zwiedzania okolicznych miejscowości, kielecczyzny i Wyżyny Sandomierskiej. Oprócz zabytków Staszowa na terenie ziemi staszowskiej warto zobaczyć:
- Dworek szlachecki w Ruszczy z przełomu XVIII/XIX w.
- Klasztor pokamedulski "Pustelnia Złotego Lasu" w Rytwianach z XVII w.
- Kościół parafialny pw. św. Bartłomieja w Staszowie z XV w.
- Kościół parafialny pw. św. Marcina w Połańcu z XVIII w.
- Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy w Bogorii z XVIII w.
- Kościół parafialny pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Niekrasowie z XVII w.
- Kościół parafialny pw. św. Stanisława w Osieku z XVII/XVIII w.
- Pałacyk w Wiązownicy (wymaga odrestaurowania)
- Pałacyk w Sichowie (ruiny - w trakcie odbudowy)
- Pałac w Grabkach Dużych
- Pałac w Kurozwękach
- Pałac w Łubnicach (szczątki fundamentów)
- Pałac w Wiśniowej
- Ratusz w Staszowie z XVIII w.
- Zamek (szczątki) i Pałac (odrestaurowany) w Rytwianach
- Zamek w Szydłowie
Linki zewnętrzne [edytuj]
Przypisy
- ↑ http://www.stat.gov.pl/gus/5840_13211_PLK_HTML.htm
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. GUS, 2011-08-10, s. 146. ISSN 1505-5507.
- ↑ Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 235
- ↑ Dz.U. 1955 nr 44 poz. 288
- ↑ Dz.U. 1961 nr 49 poz. 263
- ↑ Dz.U. 1968 nr 48 poz. 340
- ↑ Polska - Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.
- ↑ Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych, stan w dniu 1 I 1974. GUS, 1974.
- ↑ Obszary, z których 1 stycznia 1973 roku utworzono gminę Raków przeniesiono tego samego dnia z powiatu opatowskiego do powiatu staszowskiego - Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 324
- ↑ Tuczępy przeniesiono z powiatu buskiego do powiatu staszowskiego 1 stycznia 1969 - Dz. U. z 1968 r. Nr 48, poz. 340
- ↑ Gmina Wiśniowa została zniesiona 1 września 1977 roku przez połączenie z dotychczasową gminą Staszów w nową gminę Staszów - Dz. U. z 1977 r. Nr 27, poz. 116
- ↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92
- ↑ Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652
- ↑ Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r.. GUS, 2011-06-10, s. 44. ISSN 1734-6118.
|
||||||||||
|
|||||||||||||
|
||||||||||||||||||||
