STZ-5

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
STZ-5
Wyrzutnia rakietowa Katiusza na podwoziu ciągnika STZ-5
Wyrzutnia rakietowa Katiusza na podwoziu ciągnika STZ-5
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Typ pojazdu gąsienicowy ciągnik artyleryjski
Trakcja gąsienicowa
Załoga 1
Historia
Produkcja 1937 - 13 września 1942
Egzemplarze 9944
Dane techniczne
Silnik 1MA 4-cylindrowy benzynowo - naftowy
o mocy 52 KM
Poj. zb. paliwa benzyna - 14 l, nafta - 148 l
Długość 4,15 m
Szerokość 1,855 m
Wysokość 2,36 m
Prześwit 288 mm
Masa 5840 kg
Osiągi
Prędkość 21,5 km/h
Zasięg 145 km
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) 0,8 m
Rowy (szer.) 1 m
Ściany (wys.) 0,6 m
Dane operacyjne

STZ-5 (ros. СТЗ-5) – gąsienicowy ciągnik artyleryjski, konstrukcji radzieckiej z okresu II wojny światowej, produkcji Stalingradzkiej Fabryki Traktorów (STZ).

Jeden z głównych ciągników artyleryjskich w Armii Czerwonej, zwłaszcza na początku wojny.

Ciągnik został opracowany w Stalingradzkiej Fabryce Traktorów (STZ) przy udziale Naukowego Instytutu Auto-Traktorowego (NATI)[1]; jego podwozie było wzorowane na brytyjskim czołgu lekkim Vickers Carden-Loyd, testowanym w ZSRR w 1931 roku oraz częściowo na amerykańskim ciągniku International TA-40[2]. Na podwoziu tym opracowano w ZSRR w 1935 roku dwa ciągniki, z takim samym silnikiem: cywilny (rolniczy) STZ-NATI 1TA (STZ-3)[2], z kabiną z tyłu i specjalny wojskowy artyleryjski STZ-NATI 2TW (СТЗ-НАТИ 2ТВ), znany szerzej pod fabrycznym oznaczeniem STZ-5[1]. STZ-5 miał z przodu zakrytą dwuosobową kabinę typu wagonowego, a z tyłu platformę ładunkowo-pasażerską o nośności 1,5 t. Silnik umieszczony był w kabinie, pomiędzy miejscami załogi. Od cywilnego wariantu silnik STZ-5 różnił się wyposażeniem w rozrusznik elektryczny, a ponadto dzięki innym przełożeniom (pięć do przodu o rozpiętości 9,81 i jedno do tyłu), rozwijał większą prędkość[1]. Na najniższym biegu ciągnik miał uciąg 4850 kg. Masa holowanej przyczepy wynosiła 4,5 t, maksymalnie 7,25 t[1]. Na tylnym moście była wyciągarka o uciągu do 4 ton (moc silnika pozwalała na uciąg 12 ton, lecz niewystarczająca była wytrzymałość ramy)[1].

Produkcję ciągników uruchomiono w 1937 roku, kiedy zbudowano ich 173. Do 13 września 1942, kiedy na skutek podejścia wojsk niemieckich pod zakłady Stalingradzkiej Fabryki Traktorów, zakończono produkcję, wyprodukowano 9944 ciągników STZ-5, z tego 6505 już w trakcie wojny z Niemcami[1]. Przez to, był on najliczniejszym radzieckim ciągnikiem artyleryjskim podczas wojny. Na 1 stycznia 1941 Armia Czerwona miała ich na stanie 2839 (13,2% parku ciągników). Z powodu dużych strat poniesionych w początkowym okresie wojny, 1 września 1942 było ich w armii 4678 (około połowy wyprodukowanych)[1].

Ciągniki te przede wszystkim były używane do holowania armat kalibru 76,2 mm, haubic 122 mm i 152 mm oraz armat przeciwlotniczych 76,2 mm i 85 mm. Niektóre maszyny posłużyły jako podstawa do montowania wyrzutni pocisków rakietowych BM-13 Katiusza, a w rejonie Odessy budowano na ich bazie improwizowane czołgi NI (Na Ispug), uzbrojone w karabiny maszynowe. Po II wojnie światowej pozostałe ciągniki zostały wycofane z wojska, natomiast do lat 50. służyły w gospodarce narodowej[1]. Wiele ciągników STZ-5 zostało zdobytych podczas wojny przez wojska niemieckie i były używane pod oznaczeniem STZ-601(r)[3].

Silnik typu 1MA był wielopaliwowy: rozruch następował na benzynie (zbiornik 14 l), a po rozgrzaniu mógł przejść na naftę (kerozynę) lub podobne paliwo (zbiornik 148 l). Istniała możliwość wtrysku wody do cylindrów dla uniknięcia detonacyjnego spalania i zwiększenia mocy[1]. W 1939 roku testowano ciągnik STZ-5 z silnikiem Diesla D-8T o mocy 58,5 KM, lecz nie wszedł on do produkcji[1].

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • Silnik: 1MA o mocy 52 KM przy 1250 obr/min, rzędowy 4-cylindrowy benzynowo - naftowy, 7460cm3.
  • Długość: 4,15 m, szerokość: 1,855 m, wysokość: 2,36 m prześwit: 288 mm[1].
  • Przekładnia: 5-biegowa oraz 2 biegowe przekładnie napędowe.
  • Napęd gąsienicy na tylne koło.
  • Zawieszenie: wahliwe wózki resorowane sprężynami.
  • Hamulce mechaniczne.
  • Rozstaw między środkami gąsienic: 1435 mm.
  • Szerokość gąsienic: 310 mm.
  • Waga: 5840 kg.
  • Masa ciągniona: 3400 kg.
  • Prędkość maksymalna: 21,5 km/h.
  • Pojemność zbiorników: benzyna - 14 l, nafta - 148 l.
  • Zasięg: 145 km po drodze.
  • Głębokość brodzenia: 0,8 m.
  • Maksymalna wysokość pionowej przeszkody: 0,6 m.
  • Maksymalna szerokość rowu: 1 m.

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Je. Proczko, Artillerijskie...
  2. 2,0 2,1 P. Siergiejew, Gusjenicznyje..., ss. 47, 65-67.
  3. Jewgienij Proczko: STZ - transportnyj, "Tiechnika Mołodioży" nr 2/???? (ros.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • P.N. Siergiejew: Gusjenicznyje tjagaczi Krasnoj Armii. Czast 2, Wojennyje maszyny nr 75, Kirow: 2004 (ros.)
  • Jewgienij Proczko: Artillerijskie tjagaczi Krasnoj Armii, Broniekollekcja nr 3(42)/2002 (ros.)
  • Oldtimer gallery