BT (czołg)
| Быстроходный танк (dane BT-5) |
|
 BT-5 |
|
| Dane podstawowe | |
| Państwo |  ZSRR |
| Typ pojazdu | czołg szybki |
| Trakcja | gąsienicowa |
| Załoga | 3 |
| Historia | |
| Prototypy | 1931 |
| Produkcja | 1932-1941 |
| Egzemplarze | ponad 8000 |
| Dane techniczne | |
| Silnik | 1 silnik gaźnikowy M-5 o mocy 400 KM |
| Transmisja | mechaniczna |
| Poj. zb. paliwa | 360 l |
| Pancerz | 6 – 13 mm |
| Długość | 5,58 m |
| Szerokość | 2,23 m |
| Wysokość | 2,25 m |
| Masa | bojowa: 11 500 kg |
| Osiągi | |
| Prędkość | (na kołach) 72 km/h (na gąsienicach) 52 |
| Zasięg | (po drodze) 200 km (w terenie) 90 |
| Dane operacyjne | |
| Uzbrojenie | |
| 1 armata Model 32 kal. 45 mm 1 karabin maszynowy DT kal. 7,62 mm |
|
| Użytkownicy | |
| ZSRR, Finlandia, Mongolia, III Rzesza | |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
BT (ros. Быстроходный танк, "bystrochodnyj tank" – czołg szybkobieżny) – seria czołgów lekkich produkowanych w Związku Radzieckim w latach 1932-41. Znane były jako "betka" lub "betjuszka". Czołgi BT mogły się poruszać zarówno na gąsienicach jak i na kołach, zdjęcie gąsienic i przejście na tryb kołowy zajmowało około 30 minut.
Spis treści |
Historia produkcji [edytuj]
W 1931 Związek Radziecki zakupił w Stanach Zjednoczonych dwa eksperymentalne kołowo-gąsienicowe, czołgi M1930 zaprojektowane przez Waltera Christiego. Transakcja ta miała nieco sensacyjne kulisy. Czołgiem Christiego zainteresowana była również Polska. Już jesienią 1929 do USA pojechała delegacja oficerów broni pancernej w celu zapoznania się z pojazdem. W marcu 1930 podpisano kontrakt na dostawę jednego czołgu. Miał on być dostarczony do czerwca 1930. Przewidziano również możliwość zakupu, za sumę 90 000 USD, praw do produkcji seryjnej w Polsce. Christi nie wywiązał się z umowy. Przeciągał termin wydania zamówionego czołgu. W październiku 1930 kiedy polska komisja odbiorcza przyjechała po zamówiony pojazd oświadczył, że nie wyda go jeśli nie otrzyma natychmiast pełnej opłaty licencyjnej. Polacy zetknęli się tam również z ubranymi po cywilnemu oficerami radzieckimi. Później okazało się, że Christi kilkanaście dni po zawarciu umowy z Polską, zawarł podobny kontrakt z ZSRR. Wywiązał się z niego w pełni. W grudniu 1930 wysłał półlegalnie oba pojazdy do ZSRR. Złamał w ten sposób zakaz eksportu czołgów bez zgody Departamentu Stanu i Departamentu Wojny USA. Polska odzyskała później wpłacone sumy, a także zainkasowała kary umowne. Zamiast czołgu Christiego, zakupiony został brytyjski czołg Vickers 6-ton Mark E. Christim zainteresowało się FBI.
Dostarczone pojazdy, pod oznaczeniem BT-1, zostały poddane próbom technicznym. Już w październiku 1931 były gotowe trzy pierwsze, nieuzbrojone prototypy BT-2, a w 1932 rozpoczęła się produkcja seryjna tych czołgów.
Warianty [edytuj]
- BT-1 – oznaczenie było stosowane w dwóch przypadkach. Jako oznaczenie dwóch oryginalnych pojazdów Christiego, zakupionych w USA. Czasami również jako oznaczenie seryjnych czołgów BT, uzbrojonych wyłącznie w karabiny maszynowe. Wozy wyposażone w armatę 37 mm, nazywano wtedy BT-2.
- BT-2 – pierwsza wersja produkowana seryjnie. Wyposażona była w kilka wariantów uzbrojenia:
- dwa karabiny maszynowe DT kal. 7,62 mm, umieszczone we wspólnym jarzmie umieszczonym w osi symetrii wieży.
- trzy karabiny maszynowe DT. Dwa we wspólnym jarzmie pośrodku wieży i jeden umieszczony w osobnym jarzmie kulistym po prawej stronie wieży.
- jedno działo B-3 (5K) 37 mm L/50.
- jedno działo kal. 37 mm w zmodernizowanym jarzmie i karabin maszynowy w bocznym jarzmie kulistym.
Czołgi były napędzane silnikami gaźnikowymi M-5. W latach 1931-1933 wyprodukowano 623 egzemplarze w tym 260 uzbrojonych jedynie w karabiny maszynowe.
- BT-3 - pojazdy BT-2 wyposażone w koła jezdne tłoczone z blachy stalowej.
- BT-4 - czołgi dwuwieżowe uzbrojone w dwa karabiny maszynowe. Wieże były identyczne z zastosowanymi w czołgu T-26 model 1931. Nie jest znana liczba wyprodukowanych egzemplarzy.
- BT-5 - wersja z powiększoną, dwuosobową, wieżą wyposażoną w armatę 20K kalibru 45 mm. Produkowana w latach 1933-1934 w ilości 1884 sztuk w tym 263 z radiostacją.
- BT-5PKh – prototypowa wersja przystosowana do forsowania pod wodą przeszkód wodnych.
- BT-5 z miotaczem ognia – kilka prototypów.
- BT-7 – wersja ze zmienionym kadłubem umożliwiającym zamontowanie większej wieży. Posiadała dodatkowy zbiornik paliwa oraz nowy silnik gaźnikowy M-17F (kopia silnika BMW). Produkcję rozpoczęto w 1935. Początkowo pojazdy te były wyposażone w wieże pochodzące z czołgu BT-5. W drugiej połowie 1937 weszła do produkcji odmiana z wieżą stożkową, nową trzybiegową skrzynią przekładniową i wzmocnionym zawieszeniem. Czołgi BT-7 były produkowane do 1940. Zbudowano 4614 egzemplarzy w tym 2016 wyposażonych w radiostację.
- BT-7M (od fabrycznego oznaczenia A-8 zwany także BT-8) – odmiana z silnikiem wysokoprężnym W-2. Produkowany seryjnie od grudnia 1939. Do końca 1940 zbudowano 715 pojazdów. Pod tym oznaczeniem wyprodukowano również serię 72 pojazdów, napędzanych silnikami gaźnikowymi M-17F, przeznaczoną dla oddziałów zmechanizowanych NKWD.
- BT-7A – wersja wsparcia artyleryjskiego, wyposażona w więżę czołgu T-26 z 76,2 mm armatą wz. 1927/32. Pojazd był uzbrojony również w dwa karabiny maszynowe. Jeden w jarzmie kulistym obok armaty, drugi (przeciwlotniczy) na obrotnicy umieszczonej na dachu wieży. Zapas amunicji kal. 76,2 mm wynosił 50 pocisków, a amunicji karabinowej 3339 pocisków. W latach 1936-1937 wyprodukowano 154 seryjne czołgi. W każdej brygadzie pancernej, były zazwyczaj cztery wozy tego typu.
- BT-7IS - wersja wyposażona w pochyły pancerz przedni i boczny kadłuba. Zmodernizowano w ten sposób 100 czołgów BT-7.
- BT-42 – odmiana zbudowana w Finlandii. Na kadłubach zdobycznych czołgów BT-7, ustawiono powiększone wieże mieszczące brytyjskie haubice kal. 114 mm. Jesienią 1942, przebudowano w ten sposób 18 pojazdów.
Służba [edytuj]
Czołgi BT-5 wzięły udział w hiszpańskiej wojnie domowej, walczyły także przeciwko Japonii w 1939 i Finlandii w czasie wojny zimowej (głównie BT-2 i BT-5). We wrześniu 1939 roku Armia Czerwona użyła razem 2017 czołgów BT-2/5/7. Brały udział w agresji na Polskę (np. Wojska Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie zniszczyły 4 czołgi a 1 przejęły). BT-5 i BT-7 walczyły także w początkowej fazie wojny z Niemcami. Większość z nich została zniszczona lub porzucona przez załogi. Pozostałe egzemplarze wymieniono na nowocześniejsze T-34. Ostatni raz użyto ich bojowo w sierpniu 1945, na Dalekim Wschodzie.
Dane taktyczno-techniczne [edytuj]
| M1930 (BT-1) |
BT-2 | BT-5 | BT-7 | BT-7A | BT-7M | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Załoga | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 |
| Ciężar | 10,5 t | 11,3 t | 11,5 t | 13,8 t | 14,5 t | 14,6 t |
| Długość | 5,50 m | 5,50 m | 5,50 m | 5,66 m | 5,66 m | 5,66 m |
| Szerokość | 2,23 m | 2,23 m | 2,23 m | 2,29 m | 2,29 m | 2,29 m |
| Wysokość | 2,28 m | 2,21 m | 2,23 m | 2,41 m | 2,52 m | 2,41 m |
| Prześwit | 0,36 m | 0,35 m | 0,35 m | 0,40 m | 0,40 m | 0,40 m |
| Uzbrojenie | 1 armata kal. 37 mm lub 1 km kal. 12,7 mm |
2 km kal. 7,62 mm lub 3 km kal. 7,62 mm lub 1 armata kal. 37 mm lub 1 armata kal. 37mm i 1 km kal. 7,62 mm |
1 armata kal. 45 mm i 1 km kal. 7,62 mm |
1 armata kal. 45 mm i 1-3 km kal. 7,62 mm |
1 armata kal. 76,2 mm i 1 km kal. 7,62 mm |
1 armata kal. 45 mm i 1-3 km kal. 7,62 mm |
| Silnik | Liberty 338 KM | M-5 400 KM | M-5 400 KM | M-17F 450 KM | M-17F 450 KM | W-2 500 KM |
| Zapas paliwa | 400 l | 360 l | 620 l | 620 l | 620+170 l | |
| Prędkość maksymalna (na kołach) |
75 km/h | 72 km/h | 72 km/h | 73 km/h | 73 km/h | 86 km/h |
| Prędkość maksymalna (na gąsienicach) |
44 km/h | 52 km/h | 52 km/h | 53 km/h | 53 km/h | 62 km/h |
| Zasięg (na kołach) |
200 km | 200 km | 460 km | 460 km | 700 km | |
| Zasięg (na gąsienicach) |
240 km | 120 km | 150 km | 375 km | 375 km | 600 km |
| Opancerzenie | 10-16 mm | 6–13 mm | 6–13 mm | 6–22 mm | 6–22 mm | 6–22 mm |
|
|||||||||||||||||||||||
