T-35

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
T-35
T-35
T-35
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent leningradzkie zakłady nr 183
Typ pojazdu czołg ciężki
Trakcja gąsienicowa
Załoga 10-11
Historia
Prototypy pierwszy prototyp VIII 1932
drugi IV 1933
Produkcja 1934-1939
Wycofanie 1941
Egzemplarze 61
Dane techniczne
Silnik gaźnikowy, chłodzony cieczą V-12 M-17
o mocy 500 KM
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 910 l
Pancerz nitowany i częściowo spawany z płyt walcowanych
10-30 mm(1934-1937)
10-50 mm (1938-1939)
Długość 9720 mm
Szerokość 3200 mm
Wysokość 3430 mm
Prześwit 0,50 m
Masa bojowa: 50 000 - 52 000 kg dla serii 1934-1937
52 000-55 000 kg dla serii 1938-1939
Moc jedn. 9,1-10 KM/t
Nacisk jedn. 0,78 KG/cm²
Osiągi
Prędkość 30 km/h
Zasięg Na drodze 150 km
W terenie 100-120
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) bez przygotowania: 1,7 m
Rowy (szer.) 4,5 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 x armata czołgowa KT kal. 76,2 mm , 2 armaty wz. 1932 (B-3) kal. 45 mm

5-6 karabinów maszynowych DT kal. 7,62 mm

Użytkownicy
ZSRR
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

T-35czołg ciężki konstrukcji radzieckiej z okresu przed II wojną światową.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1929 roku biuro konstrukcyjne N. W. Barykowa otrzymało zadanie skonstruowania nowego czołgu ciężkiego. Prototyp wozu wyjechał z fabryki w lipcu 1932 roku. Jego konstrukcja była zbliżona do prototypu brytyjskiego czołgu ciężkiego A1E1 Independent. T-35 był czołgiem pięciowieżowym. W głównej wieży prototypu T-35 umieszczono 76,2 mm armatę czołgową PS-3. Była to czołgowa wersja armaty polowej wz. 1927. W oddzielnym jarzmie umieszczono czołgowy karabin maszynowy DT. W dwóch mniejszych wieżach umieszczono armaty kalibru 37 mm typu B-3. Pozostałe wieże były uzbrojone w czkm DT.

Próby prototypu trwały od sierpnia 1932 do kwietnia 1933 roku. Następnie prototyp przewieziono do Moskwy. 1 maja 1933 prototyp brał udział w defiladzie na Placu Czerwonym w Moskwie. 11 sierpnia 1933 został warunkowo przyjęty do uzbrojenia Armii Czerwonej, z zastrzeżeniem, że egzemplarze seryjne zostaną pozbawione wad wykrytych podczas testów prototypu. Produkcję i prace modernizacyjne zlecono Charkowskiej Fabryce Parowozów. W 1933 roku w Charkowie powstał drugi prototyp czołgu T-35. Miał on masę 42 ton i był prezentowany podczas defilad w Moskwie i Leningradzie, ale podobnie jak pierwszy prototyp nie został dopuszczony do produkcji seryjnej. Do produkcji seryjnej dopuszczono dopiero trzeci prototyp wyposażony w podwozie z dodatkową parą kół jezdnych.

Pierwsze seryjne wozy trafiły do jednostek w czerwcu 1934 roku. Pierwsza seria liczyła 10 egzemplarzy. Seryjne wozy były uzbrojone w armatę KT-28 (identyczną jak w czołgu T-28) i dwie armaty wz. 1932 (20-K) kalibru 45 mm. Większość wozów była przystosowana do zainstalowania radiostacji z antenami poręczowymi, ale nie wszystkie zostały w nią wyposażone. Czołgi seryjne były pozbawione czkm DT umieszczonego w przodzie kadłuba. Część wozów miała zainstalowany podwójny reflektor nad armatą 76,2 mm umożliwiający walkę w nocy.

Wozy budowane w następnych latach były poddawane kolejnym modyfikacjom. Część wozów wybudowanych w 1937 roku miała grubość pancerza zwiększoną do 23 mm, a w 1938 roku rozpoczęto produkcję wozów o pancerzu grubości do 50 mm. Masa wozu wzrosła do blisko 50 ton i w celu utrzymania manewrowości na zadowalającym poziomie moc silnika zwiększono do 580 KM. W 1939 roku powstało ostatnich 6 czołgów T-35. Były one wyposażone w nowe wieże tzw. stożkowe. Kolejny raz pogrubiono pancerz. Masa wozów z nowymi wieżami wzrosła do 55 ton. Ogółem w latach 1933-1939 wyprodukowano 61 czołgów. Produkcja została wstrzymana, ponieważ uznano je za zbyt słabo opancerzone, a doświadczenia z manewrów wykazały, że dowódca czołgu nie jest w stanie skutecznie kierować ogniem wszystkich wież, a poszczególni celowniczowie nie są w stanie samodzielnie określić najważniejszych do zwalczania celów.

Pojazdy pochodne[edytuj | edytuj kod]

  • SU-14: prototyp działa samobieżnego z haubicą B-4 kal. 203 mm
  • SU-14-Br2: prototyp działa samobieżnego z armatą Br-2 kal. 152,4 mm
  • SU-14A: prototyp działa samobieżnego z armatą B-10 kal. 152,4 mm

Służba[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy prototyp T-35-1 na defiladzie w Moskwie; w charakterystycznej, zaoblonej wieży głównej zamontowano makietę 76,2 mm armaty czołgowej PS-3

Czołgi ciężkie T-35 weszły na uzbrojenie samodzielnych jednostek odwodu Naczelnego Dowództwa. Były one przydzielane jako wzmocnienie związkom operacyjnym szczebla armii i frontu. W 1932 roku istniało 6 takich samodzielnych pułków. Pierwsze wozy T-35 skierowano do 4. pułku czołgów stacjonującego w Charkowie. W 1934 roku przekształcono go w 5. brygadę czołgów ciężkich. W jednostce tej szkolono specjalistów załóg tych czołgów. W grudniu 1935 roku zatwierdzono etat brygady czołgów. Miała ona liczyć 38 czołgów T-35, 11 czołgów BT, 18 czołgów T-26 kierowanych radiem i dwa czołgi wyposażone w miotacze ognia. Etat ten z powodu niskiej produkcji T-35 najczęściej pozostawał na papierze i brygady czołgów z reguły nie posiadały takiej liczby czołgów T-35. Zastępowały je najczęściej czołgi T-28.

Do rozpoczęcia niemieckiej agresji czołgi ciężkie T-35 nie były używane bojowo. Czasami można spotkać informacje jakoby czołgi te brały udział w wojnie z Finlandią, lecz według radzieckich źródeł żaden T-35 nie brał udziału w tej kampanii. W walkach z Finami brał udział podobny do T-35, pojedynczy, prototypowy wielowieżowy czołg SMK. Czołg ten szybko zakończył swój szlak bojowy, gdy wpadł na minę, a żołnierze Armii Czerwonej nie byli w stanie ewakuować z pola walki 55 tonowego kolosa. Finowie wielokrotnie fotografowali porzucony pojazd. Zdjęcia te następnie trafiły w ręce Abwehry - niemieckiego wywiadu wojskowego, który błędnie zidentyfikował czołg jako T-35C.

Czołgi T-35 wzięły udział w początkowej fazie wojny radziecko-niemieckiej, z katastrofalnymi skutkami. Wszystkie 48 czołgów, znajdujących się na uzbrojeniu 34 DPanc, zostało utraconych w ciągu praktycznie tygodnia - tylko 5 zostało zniszczonych w walkach, 2 w wypadkach, 6 niesprawnych porzucono w trakcie remontów, pozostałe 35 padło ofiarą awarii - głównie silników i transmisji. Ostatnie egzemplarze walczyły w obronie Moskwy w listopadzie-grudniu 1941 roku. Następnie wycofano je z pierwszej linii. Później zdobycznego czołgu T-35, jako ruchomego bunkra, użyli Niemcy podczas obrony Berlina w kwietniu 1945 r.

Jeden egzemplarz zachował się do dziś w Muzeum Pancernym w Kubince pod Moskwą.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Magnuski, Janusz. Cięzki czołg T-35. „Nowa Technika Wojskowa”. 1994. nr 5. s. 11-17. ISSN 1230-1655. 
  • Panow, P.P., Solarz, J.: Czołgi sowieckie 1939-45. Warszawa: Wydawnictwo Militaria, 1996. ISBN 83-86209-71-2.
  • Encyklopedia II WŚ. Poznań: Amercom, 2006. ISBN 1-48:978-83-7425-265-2.