Prusy (państwo)

Prusy – (1226-1947) niejednoznaczny termin, odnoszący się kolejno do kilku państw stworzonych na historycznych terenach Prus.

Historia państwowości Prus

Państwo Krzyżackie na przełomie XIV i XV w.

Prusy Zakonne

Pierwszym bytem państwowym na terenie Prus było państwo zakonu krzyżackiego. W 1226 książę Konrad I Mazowiecki podarował Krzyżakom ziemię chełmińską, z której zakon dokonywał podboju Prusów. Przez następne 200 lat Krzyżacy kolonizowali Prusy i budowali swoje państwo. Na mocy postanowień II pokoju toruńskiego (1466), zakon oddał Polsce Pomorze, ziemię chełmińską i Warmię, został lennikiem Polski i przeniósł stolicę państwa z Malborka do Królewca. Powstały wówczas Prusy Zakonne.

Prusy Książęce

Księstwo Pruskie w XVI w.

Upadek państwa krzyżackiego nastąpił w 1525, kiedy ostatni wielki mistrz Albrecht Hohenzollern przeszedł na luteranizm i złożył hołd polskiemu królowi Zygmuntowi Staremu. Nowe państwo nosiło nazwę Księstwo Pruskie, ale do historii przeszło jako Prusy Książęce.

Brandenburgia-Prusy

W 1618, za zgodą Zygmunta III Wazy, wobec wygaśnięcia linii pruskiej po śmierci Albrechta Fryderyka, elektor brandenburski Jan Zygmunt Hohenzollern przejął jego posiadłości i od tej chwili Księstwo Pruskie było w unii z Brandenburgią (jako Brandenburgia-Prusy). Podstawę do międzynarodowego uznania suwerenności księstwa stanowiły traktaty welawsko-bydgoskie (1657). Miały one znaczenie prawno - ustrojowe dla elektorów brandenburskich.

Prusy za czasów Fryderyka II Wielkiego

Twórcą nowoczesnego państwa pruskiego był Fryderyk Wilhelm, zwany Wielkim Elektorem, który w wyniku pokoju westfalskiego w 1648 uzyskał wschodnią część Pomorza Zachodniego, Magdeburg, Halberstadt, Minden i Kamień. W 1657, korzystając z potopu szwedzkiego i osłabienia Rzeczypospolitej, na mocy traktatu welawsko-bydgoskiego Wielki Elektor uzyskał suwerenność Prus Książęcych od Rzeczypospolitej.

Królestwo Prus

Książę-elektor Fryderyk III ogłosił się 18 stycznia 1701 w Królewcu królem w Prusiech (niem. König in Preußen), gdyż tytuł króla Prus wciąż zachowali władcy Polski oraz przyjął imię Fryderyk I. Od tego momentu mówimy o Królestwie Pruskim.

Pod względem administracyjnym Prusy zostały podzielone na:

• prowincje, gdzie władzę sprawowali nadprezydenci,
• departamenty kamer, w których władzę sprawowały kamery wojny i domen (zwane też kamerami wojenno - ekonomicznymi),
• powiaty (Kreise), gdzie władzę sprawował urzędnik królewski - Landrat (po polsku starosta), zaś instytucją samorządową był sejmik szlachecki,
• gminy (Gemeinde).

Od 1871 król Prus był jednocześnie cesarzem zjednoczonych Niemiec.

Prusy kraj związkowy

Klęska militarna cesarstwa w Wielkiej Wojnie (jesienią 1918) doprowadziła do upadku monarchii – Wilhelm II abdykował i uciekł do Holandii, a Zgromadzenie Narodowe zebrane 6 lutego 1919 ogłosiło powstanie republiki weimarskiej. Od tej chwili Prusy istniały jako kraj związkowy, pod nazwą Freistaat Preußen.

Po klęsce III Rzeszy w II wojnie światowej, 25 lutego 1947 uchwałą nr 46 Alianckiej Rady Kontroli ogłoszono likwidację państwa pruskiego.

Zobacz też

• Prusy jako kraina historyczna,
• Prusy Królewskie, Prusy Książęce,
• Prusy Nowowschodnie, Prusy Południowe, Prusy Wschodnie, Prusy Zachodnie
• diecezje pruskie,
• władcy Prus.

Linki zewnętrzne

• http://www.preussenchronik.de – Preussen Chronik (Kronika Prus)
• http://historion.pl/rozwoj-terytorialny-panstwa-pruskiego-1618-1701/ – Rozwój terytorialny państwa pruskiego 1618-1701