Gniezno

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 52°32'N 17°36'E / 52.533, 17.6

Gniezno
Herb
Herb Gniezna
Województwo wielkopolskie
Powiat gnieźnieński
Gmina
• rodzaj		 Gniezno
miejska
Założono VIII wiek
Prawa miejskie 1243
Prezydent Jacek Kowalski
Powierzchnia 40,6 km²
Położenie (punkt) 52° 32' N
17° 36' E
Ludność (2008)
• liczba
• gęstość
69 737[1]
1718 os./km²
Strefa numeracyjna
 61
Kod pocztowy 62-200 do 62-210
Tablice rejestracyjne PGN
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Gniezno"
Gniezno
TERC10
(TERYT)		 4303903011
SIMC10 0970632
Miasta partnerskie Włochy Anagni (Włochy)
Szwecja Falkenberg (Szwecja)
Ukraina Humań (Ukraina)
Węgry Ostrzyhom (Węgry)
Litwa Radziwiliszki (Litwa)
Francja Saint-Malo (Francja)
Rosja Siergijew Posad (Rosja)
Niemcy Spira (Niemcy)
Holandia Veendam (Holandia)
Urząd miejski 3
ul. Lecha 6 62-200 Gniezno
tel. 0-61 426-04-00; faks 0-61 426-16-87
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews Wiadomości w Wikinews
Gniezno w Wikicytatach Gniezno w Wikicytatach
Strona internetowa miasta
Gniezno w XI-XII w.
Pieczęć z herbem Gniezna

Gniezno (łac. Gnesna, czes. Hnězdno, niem. Gnesen) – miasto i gmina w powiecie gnieźnieńskim, województwie wielkopolskim, szóste co do wielkości (w latach 1975-1998 należało do województwa poznańskiego), leżące na Pojezierzu Gnieźnieńskim wśród jezior Jelonek, Świętokrzyskie i Winiary. Pierwsza stolica Polski, siedziba arcybiskupów gnieźnieńskich, stolica pierwszej metropolii kościelnej, ośrodek akademicki; przyszła stolica prymasowska Polski[2].

Spis treści

[edytuj] Historia

Pierwsze ślady osadnictwa na terenach dzisiejszego Gniezna, pochodzą z końca paleolitu, tj. sprzed 8 tys. lat, zaś od końca VIII w. istniał tu obronny zespół osadniczy państwa plemiennego Polan. Rozbudowany i zmodernizowany za czasów Mieszka I stał się siedzibą pierwszych władców piastowskich jako główny gród państwa Polan. Dotychczas uważano, że w końcu VIII w., za rządów półlegendarnej dynastii Popielidów powstał w Gnieźnie gród (plemienia Goplan?) i podgrodzie, otoczone wałem drewniano-ziemnym. Jednak najnowsze badania dendrochronologiczne dostarczyły dowodów na to, że najstarszy gród gnieźnieński zbudowano dopiero ok. 940 na Wzgórzu Lecha (gdzie wg źródeł archeologicznych znajdowała się wówczas świątynia pogańska), a więc za panowania Siemomysła Lestkowica z dynastii Piastów. Jednak tak późna chronologia Gniezna jako obronnej siedziby książęcej nie wyklucza wcale funkcjonowania na tym miejscu od przełomu VIII i IX w. pogańskiego ośrodka kultowego, na terenie którego dokonywano prawdopodobnie intronizacji książąt plemiennych. W X w. Gniezno stanowiło jeden z grodów stołecznych państwa Piastów, obok m.in. Ostrowa Lednickiego, Poznania i Giecza (grodów stołecznych, czyli miejsc gdzie wzniesiono tzw. palatia książęce było kilka, lecz zgodnie z dokumentem "Dagome iudex" z ok. 991, jedyną formalną stolicą państwa polskiego było Gniezno). O stołecznej funkcji Gniezna świadczyć mogą także napisy Gnezdun civitas na monetach Bolesława Chrobrego, jak również fakt pochowania właśnie w Gnieźnie ciała biskupa i męczennika Wojciecha.[3]

W 1000 odbył się w Gnieźnie zjazd, w którym uczestniczył Bolesław I Chrobry i Otton III; proklamowano wtedy utworzenie arcybiskupstwa i metropolii gnieźnieńskiej[4]. W 1018 r. miasto przeżyło ciężką klęskę: pożar strawił podgrodzie wraz z kościołem katedralnym. W 1025 w Gnieźnie miała miejsce koronacja Bolesława Chrobrego na króla Polski. W 1038 do Gniezna wtargnął książę czeski Brzetysław I, pozostawiając po sobie spalone podgrodzia i zniszczoną, ograbioną katedrę. Na skutek tego Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę do Krakowa. W roku 1177 odbył się w Gnieźnie zjazd licznego grona książąt, możnowładców świeckich i duchowych. W 1243 za sprawą Władysława Odonica Gniezno uzyskało prawa miejskie. W roku 1295 odbyła się po 219 - letniej przerwie w katedrze gnieźnieńskiej koronacja króla Przemysława II. W 1300 r. koronował się w mieście Wacław Czeski.

Od 1314 Gniezno było miastem powiatowym w województwie kaliskim. W 1331 miasto zajęli Krzyżacy, rabując je i niszcząc. Odbudowę i rozwój gospodarczy zawdzięcza Gniezno Kazimierzowi Wielkiemu. Za panowania Władysława Jagiełły (1419) dzięki staraniom Mikołaja Trąby, gnieźnieńskim arcybiskupom przyznano tytuł prymasa Polski oraz zastrzeżono dla nich purpurę kardynalską. W kolejnych latach Gniezno stało się ważnym ośrodkiem handlu krajowego i zagranicznego. Każdego roku odbywały się w Gnieźnie jarmarki: św. Wojciecha, św. Bartłomieja, św. Trójcy i św. Andrzeja. Z biegiem lat także organizowano jarmark św. Anny, św. Franciszka oraz św. Mateusza. Uczestniczyli w nich kupcy z Wilna, Mińska, Brześcia, Śląska, Moraw, Włoch, Flandrii i Anglii, a także z Hamburga, Norymbergi i nadmeńskiego Frankfurtu. Gniezno było drugim po Krakowie ośrodkiem polskiej kultury, szczególnie muzycznej. Działała tu także założona w XI w. szkoła katedralna, w czasach swej świetności porównywana z Akademią Krakowską. W 1424 r. Gniezno otrzymało prawo składu (na mocy, którego obcy kupcy przejeżdżający przez miasto musieli w nim wystawić towary na sprzedaż). Jednak na skutek wielu klęsk takich jak zarazy (m.in. w 1624 i 1708), pożary (największe w 1512, 1538, 1548 i 1613) oraz za sprawą najazdów obcych wojsk (1656, 1707) Gniezno stopniowo traciło swoją pozycję w kraju.

W 1768 Gniezno stało się stolicą województwa. Po II rozbiorze Rzeczypospolitej znalazło się pod zaborem pruskim. W 1794 objęte było powstaniem kościuszkowskim. Między 1807 a 1815 Gniezno leżało w granicach Księstwa Warszawskiego, w latach 1815-1848 w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego - Wielkiego Księstwa Poznańskiego wchodzącego w skład Prus).

W latach 1918-1919 było jednym z głównych ośrodków powstania wielkopolskiego. Po odzyskaniu niepodległości, w 1919, stało się siedzibą władz powiatowych, pięć lat później Gniezno uzyskało status miasta wydzielonego. Przywrócono dawny herb miasta z orłem w koronie. W okresie okupacji hitlerowskiej Gniezno wchodziło w skład Rejencji Inowrocławskiej Kraju Warty. Na terenie miasta i okolic działały struktury m.in. ZWZ-AK, Tajnej Organizacji Wojskowej, Tajnej Organizacji Narodowej, Wojskowej Organizacji Ziem Zachodnich, Narodowej Organizacji Bojowej, NOW i NSZ.

21 stycznia 1945 do miasta wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, kilka dni później Sowieci wywołali pożar archikatedry, ostrzeliwując jej wieże z dział artyleryjskich. Bazylikę w następnych latach odbudowywano i regotyzowano. W 1947 r. Gniezno za wytrwałą tysiącletnią walkę z naporem germańskim zostało odznaczone przez Radę Państwa Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski. Po II wojnie światowej, następowała rozbudowa miasta, zwłaszcza w kierunku północnym, gdzie powstały nowe osiedla: Tysiąclecie, Ustronie i Winiary z zabudową wielorodzinną oraz na południowy zachód osiedla z zabudową jednorodzinną. Rozwijał się także przemysł włókienniczy, garbarski i obuwniczy ukierunkowany głównie na eksport do ZSRR. W 1979 Gniezno po raz pierwszy odwiedził Jan Paweł II. Po przemianach gospodarczych w Polsce po 1989 roku nastąpił szereg upadków zakładów państwowych. Część sprywatyzowana działa nadal w zmienionych formach do dziś. W marcu 1994 Gniezno otrzymało tytuł "miasta Świętego Wojciecha" nadany przez Kongregację do spraw Kultu Bożego i Sakramentów. W czerwcu 1997 uroczyście obchodzono milenium śmierci św. Wojciecha. W uroczystościach uczestniczył Jan Paweł II, prezydenci siedmiu państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz ok. 280 tys. pielgrzymów z Polski i Świata.

W 2000 obchodzono milenium Zjazdu Gnieźnieńskiego. Z tej okazji miały miejsce następujące wydarzenia:

Widok Gniezna w XIX w.

[edytuj] Koronacje królewskie w archikatedrze gnieźnieńskiej[6]

[edytuj] Toponimika nazwy

(ksż)
 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-02.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

W XII w. Gall Anonim w swojej kronice próbował dowieść, że nazwa Gniezno pochodzi od gniazda-„...Był mianowicie w mieście Gnieźnie, które po słowiańsku znaczy tyle co „gniazdo”, książę imieniem Popiel...”.[7]

W późniejszych wiekach powstała legenda o Lechu, która na trwałe wrosła świadomość Polaków. Lech pożegnał swoich braci Czecha i Rusa, a następnie wraz ze swoją drużyną wyruszył na północ. Kiedy dotarł na tereny dzisiejszej Wielkopolski obszar ten wywarł na nim tak pozytywne wrażenie, że postanowił obrać go na swoją siedzibę. „...Tutaj także znalazł na wysokich i wyniosłych drzewach orle gniazdo” (Jan Długosz, s. 164), od którego według legendy pochodzi nazwa miasta.

Wielu uczonych próbowało obalić średniowieczną tezę i w ten sposób narodziło się wiele różnego rodzaju koncepcji o pochodzeniu nazwy miasta.

Na początku trzeba by jednak przytoczyć trzy pierwsze zapisy pierwotnej nazwy Gniezna: Gnezdvn- napis pojawił się na denarze Bolesława Chrobrego (ok. 1000 roku); Gnezden- jak notuje czeski kronikarz Kosmas żyjący na przełomie XI i XII wieku, tę nazwę spotykamy również w Bulli Gnieźnieńskiej z 1136, Gnezdna- zapis taki pojawia się w dokumentach np. w 1238. Świadczy to o podstawie toponimicznej "Gnezd-".

Także w XIX w. próbowano wysunąć pierwsze hipotezy wywodząc Gniezno od Kneźna, o którym wzmiankowano się w dokumentach z wczesnego średniowiecza. Uczeni uważali, że Kneźno pochodzi od polskiego wyrazu książę. Zastanawiający jest jednak fakt, że nazwy takie jak Kniesen, Knysen, in Knezna, Kenesensis wyszły wyłącznie spod pióra niemieckich autorów.

Obecnie uczeni wysuwają przypuszczenie, że nazwa Gniezno pochodzi od nazwy jeziora. Dzisiejsze jeziora Jelonek, Święte i Winiarskie stanowią najprawdopodobniej relikty oblewającego 1000 lat temu gród gnieźnieński wielkiego jeziora Gniezno, od którego pochodzi nazwa miasta. O istnieniu jeziora Gniezno świadczy chociażby mapa wykonana w 1887, a także do dziś dostrzegalne obniżenie terenu w pobliżu seminarium i kościoła św. Krzyża.

Inna hipoteza wywodzi nazwę pierwszej stolicy od ukształtowania, czyli topografii terenu, jako argumenty mające świadczyć za tym stanowiskiem podaje się przykłady z innych miejsc Polski. Wszystkie wymienione poniżej nazwy posiadają końcówkę "–no", która jest charakterystyczna dla nazw miejscowych określających:

  • rodzaj gleby (Rudno, Glinno)
  • położenie terenu:
    • równinne (Polno, Golno)
    • pagórkowate (Mogilno)
    • bagienne (Błotno)
  • oraz określające florę (Trzemeszno, Lipno).

Przyjmuje się, że otoczone wzgórzami mokradła i jeziora tworzyły nieckę do złudzenia przypominającą gniazdo.

Dziś na skutek licznych deformacji (zarówno materiałów źródłowych jak i geografii Gniezna) trudno zrekonstruować pierwotne brzmienie nazwy stolicy pierwszych Piastów i jednoznacznie ustalić jej pochodzenie.

[edytuj] Turystyka

Gniezno jest ważnym punktem na Szlaku Piastowskim, wiodącym z Poznania poprzez Ostrów Lednicki, Gniezno, Trzemeszno, Mogilno, Strzelno, Kruszwicę do Inowrocławia; następnie szlak zawraca do Biskupina i – ponownie przez Gniezno – prowadzi do Giecza. W Gnieźnie rozpoczyna się także Wielkopolska Droga św. Jakuba prowadząca przez Poznań i Leszno do Głogowa. Jest ona częścią szlaku pątniczego z Wielkopolski do Pragi i jednym z odcinków europejskiej sieci szlaków kulturowych, Drogi św. Jakuba do grobu św. Jakuba w Santiago de Compostela w Hiszpanii.

[edytuj] Zabytki

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha
Drzwi gnieźnieńskie
Rezydencja sufraganów gnieźnieńskich
Kanonie
Nieistniejąca Synagoga z ok. 1920
Pomnik Bolesława Chrobrego

W Gnieźnie znajduje się wiele zabytków z czasów romańskich i gotyku.[8]

[edytuj] Zabytki sakralne

Największym, a jednocześnie najciekawszym zabytkiem jest Katedra Gnieźnieńska wraz z otaczającym go Wzgórzem Lecha. W katedrze znajdują się Drzwi Gnieźnieńskie przedstawiające życiorys św. Wojciecha, a także Srebrny Relikwiarz tego świętego oraz dwa gotyckie portale. Przy katedrze, na Wzgórzu Lecha znajduje się Kolegiata - zespół średnowiecznych budynków wraz z Kościołem św. Jerzego oraz budynkiem Muzeum Archidiecezjalnego. W pobliżu katedry, w północnej części rynku mieści się Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Antoniego i klasztor oo. Franciszkan. Na północ od klasztoru znajduje się budynek Gimnazjum nr 1 im. Zjazdu Gnieźnieńskiego, w którym w latach 1906 - 1907 odbywał się strajk szkolny. Oba zabytki oddziela Dolina Pojednania, w której podczas II Zjazdu Gnieźnieńskiego zasadzono drzewa pokoju. Tuż obok szkoły mieści się Kościół św. Jana Chrzciciela wraz z klasztorem Bożogrobców, a także Sąd Rejonowy z 1870 wzniesiony na miejscu zburzonego decyzją władz zaborczych klasztoru Klarysek - jest to miejsce procesu uczestników strajku szkolnego we Wrześni. Od południowej strony Wzgórza Lecha mieści się klasycystyczna Rezydencja Metropolitów Gnieźnieńskich i Prymasów Polski oraz Rezydencja sufraganów gnieźnieńskich z 1 połowy XIX w. Od strony zachodniej katedry mieści się Plac św. Wojciecha, niedaleko od niego jest Prymasowskie Wyższe Seminarium Duchowne z 1782. Do sakralnych zabytków Gniezna zalicza się także Kościół św. Trójcy - farny, Kościół św. Michała Archanioła, Kościół św. Wawrzyńca, Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła - cmentarny, Kościół św. Krzyża- cmentarny, Kościół NMP Królowej Polski - garnizonowy, Kościół bł. Michała Kozala wraz ze szpitalem Dziekanka. Na terenie parafii bł. Michała Kozala mieści się cmentarz, na którym znajduje się kaplica grobowa rodziny Piotrowskich z 1935. Na cmentarzu prz ul. Witkowskiej mieści się kaplica cmentarna z 1912.

[edytuj] Pozostałe zabytki

Do istotnych zabytków zalicza się koszary wojenne przy ul. Wrzesińskiej i J. Sobieskiego, dworzec kolejowy na Winiarach oraz Stary Ratusz z 1830. W pobliżu głównego dworca znajduje się neogotycka poczta z 1890, a także neorenesansowy Urząd Miejski z 1899. Pozostałe zabytki tworzą: willa właściciela dawnej cukrowni z 1883, Budynek dawnej gminy żydowskiej w Gnieźnie(obecnie Szkoła Muzyczna) z 1880, wieża ciśnień z 1889, a także budynek administracyjny dawnych Zakładów Mięsnych z końca XIX w., Zespół Szkół Ekonomiczno-Odzieżowych z 1899-1901, dawny pałac rodziny Grabskich z końca XIX wieku na Kustodii oraz budynek straży pożarnej z początku XX wieku, Miejski Ośrodek Kultury z początku XX wieku,neorenesansowy dawny Uniwersytet Ludowy na Dalkach z 1919-1920, Szkoła Podstawowa nr 6 z 1913-1915 i trybuna stadionu żużlowego przy ul. Wrzesińskiej z 1929

[edytuj] Przyroda

Teren Gniezna otaczają takie jeziora jak: Jelonek(Wenecja), Winiary, Koszyk, Jezioro Świętokrzyskie (Bielidło). Wszystkie jeziora otoczone są różnorakimi lasami oraz polami. Największe zalesienie wokół jeziora znajduje się przy J. Winiary. Ponadto w wielu miejscach utworzono ogródki działkowe. W centrum i na obrzeżach miasta znajdują się różnorodne parki. Główny Park Miejski znajduje się przy ul. J. Sobieskiego. W Nadleśnictwie Gniezno dominują drzewostany z gatunkiem panującym sosną.[9]

[edytuj] Gospodarka

Obecnie Gniezno jest ośrodkiem przemysłu lekkiego, spożywczego, elektrotechnicznego, mechanicznego i przemysłu budowlanego (szczególnie dynamiczny rozwój tych sektorów nastąpił w latach 90. XX wieku, kiedy w tym mieście zaczęły inwestować znane zachodnie firmy). Znajdują się tu fabryki maszyn i urządzeń pakujących, dźwigów, wind budowlanych, zakłady techniki biurowej, zakłady elektrotechniczne. W pobliżu Dworca kolejowego znajduje się największa w Europie fabryka baterii węglowo-cynkowych[10]"Philips", kilkanaście fabryk okien, fabryka armatury przemysłowej, zakłady poligraficzne. Ponadto na terenie miasta znajduje się siedem hoteli[11]:

  • Awo
  • Gewert
  • Lech
  • Pietrak
  • Adalbertus
  • Nest
  • City

trzy centra handlowe[12]:

  • Max
  • Goja
  • Galeria Gniezno

a także supermarket Carrefour Express i hipermarket Carrefour[13][14].

Struktura demograficzna mieszkańców Gniezna wg danych z 31 grudnia 2007[15]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 69 732 100 36 318 52,08 33 414 47,92
wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 13 459 19,3 6 543 9,38 6 916 9,92
wiek produkcyjny (18–65 lat) 45 707 65,55 22 402 32,13 23 305 33,42
wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 10 566 15,15 7 373 10,57 3 193 4,58

[edytuj] Komunikacja

Poza tym istnieją połączenia kolejowe do Zielonej Góry, Helu, Warszawy, Lublina, Jarocina oraz Inowrocławia.

[edytuj] Edukacja

 Osobny artykuł: Lista szkół w Gnieźnie.

W Gnieźnie znajdują się jedenaście szkół podstawowych(SP 2, 3, 5, 6, 8, 9, 11, 12, 13, 14), z czego jedna to szkoła muzyczna, a trzy(SP 11, 13 i 14) należą do Zespołu Szkół Specjalnych. Ponadto działa 13 placówek przedszkolnych(Przedszkole nr 1, 3, 5, 6, 8, 9, 10, 12, 13, 14, 15 i 17 oraz jedno prowadzone przez Siostry św. Wincentego a Paulo), a także cztery placówki gimnazjalne(Gim 1, 2, 3, 4). Na terenie miasta znajdują się również cztery Zespoły Szkół Ponadgimnazjalnych, dwa Licea Ogólnokształcące, Zespół Szkół Ekonomiczno - Odzieżowych oraz Zespół Szkół im. J. III Sobieskiego. Do gnieźnieńskich wyższych szkół i uczelni zalicza się Prymasowskie Wyższe Seminarium Duchowne, Wyższą Szkołę Zawodową, Medyczne Studium Zawodowe, Kolegium Europejskie oraz Gnieźnieńską Wyższą Szkołę Humanistyczno-Menedżerską "Milenium". Na terenie miasta działa też szereg szkół prywatnych.

[edytuj] Kultura

(ksż)
 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Adnotacja: dodać źródło do każdej imprezy → czy naprawdę odbywa cyklicznie.
  • Cykliczne wydarzenia kulturalne
    • Międzynarodowy Festiwal Organowy "Muzyka w murach gnieźnieńskiej katedry"
    • Międzynarodowy Festiwal Jazzowy "Jazz pod Piątką"
    • Ogólnopolski Festiwal Filmów Amatorskich i Niezależnych "Offeliada"
    • Dni Gniezna
    • Imieniny Gniezna
    • Juwenalia
    • Świętojanki
    • Gnieźnieński Salon Muzyczny
    • Gnieźnieńskie Spotkania z Historią
    • Gnieźnieńskie Spotkania z Plakatem
    • Krakowski Salon Poezji w Gnieźnie
    • Turniej Łuczniczy o Złoty Trzos Gnieźnieńskiego Grodu
    • Jarmark Staroci i Rzeczy Używanych
Teatr Aleksandra Fredry

Placówki kulturalne:

  • Grupy artystyczne
    • Grupa widowisk historycznych Comes
    • Teatr "Czerwona Główka"
    • Gnieźnianie - zespół ludowy

[edytuj] Muzea i archiwa

[edytuj] Biblioteki

[edytuj] Chóry

W Gnieźnie istnieje dotychczas pięć zarejestrowanych chórów wokalnych dających koncerty artystyczne. Jednym z nich jest Towarzystwo Śpiewacze "Dzwon" - jeden z najstarszych chórów istniejących w Polsce. Działa przy Miejskim Ośrodku Kultury. W 2009 roku obchodzi 145 jubileusz istnienia. Do pozostałych chórów zalicza się: Chór Mieszany "Metrum", Chór Katedralny, Gnieźnieński Chór Akademicki, Kwartet Wokalny "Ad Libitum" oraz przyparafialne zespoły muzyczne.

[edytuj] Media

  • Prasa
    • Przemiany na Szlaku Piastowskim (red. nacz. Grażyna Koczorowska)
    • Gnieźnieński Tydzień (dodatek Głosu Wielkopolskiego, red. prow. Karol Pomeranek)
    • Przewodnik Katolicki Archidiecezji Gnieźnieńskiej (dodatek diecezjalny Przewodnika Katolickiego, red. nacz. Monika Białkowska)
    • Bezpłatna Gazeta Wielkopolska - dwutygodnik regionalny (red. nacz. Paweł Miłosz)
  • Stacje radiowe
  • Stacje telewizyjne
    • Telewizja Gniezno
  • Internetowe portale Informacyjne
    • Gniezno.com.pl - Internetowa Brama Miasta (red. naczelny Ramzes Temczuk)

[edytuj] Sport

[edytuj] Imprezy Sportowe

Raz w roku w Gnieźnie odbywają się cykliczne zawody sportowe. Należą do nich: Żużlowy Turniej o koronę Bolesława Chobrego, Bieg Lechitów, Memoriał Alfonsa Flinika w hokeju na trawie, Międzynarodowy Turniej Koszykówki[16], Bieg Europejski, Turniej tenisowy Firepower Cup, Memoriał Mariana Grotowskiego oraz Bieg Osiedla Winiary. Ponadto Gnieźnieński Ośrodek Sportu i Rekreacji organizuje we współpracy z miastem wiele imprez z wielu dyscyplin sportowych.[17]

[edytuj] Gnieźnieńskie Kluby Sportowe

Do głównych dyscyplin, a co za tym idzie do głównych klubów sportowych w Gnieźnie należą: drużyna hokeja na trawie – Start 1954 Gniezno, Stella Gniezno, Sparta Gniezno, Towarzystwo Żużlowe Start Gniezno, piłkarski Klub Sportowy Mieszko Gniezno i drużyna tenisa stołowego Stella Gniezno. Pozostałe kluby i drużyny sportowe specjalizują się w dyscypinach lekkoatletycznych (Gnieźnieński Klub Kolarstwa Górskiego, Klub Górski "Ornak", Altom Gniezno, MKS Gniezno), futsalu (KS Gniezno), tenisie ziemnym (GK Tenisowy), piłce ręcznej (MKS MOS Gniezno) oraz koszykowej (TS Basket Gniezno i Miejski Klub Koszykówki). W Gnieźnie działają też kluby: szachów (Chrobry Gniezno), Brazylijskiego Jiu Jitsu (Walka Gniezno) oraz rugby (Tytan Gniezno). W latach przedwojennych działał klub hokeja na lodzie.

Na terenie miasta działają dwa ośrodki rekraacji: Gnieźnieński Ośrodek Sportu i Rekreacji z basenem oraz Stadnina Ogierów Skarbu Państwa Gniezno

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

[edytuj] Cmentarze

[edytuj] Legendy

[edytuj] Legenda o założeniu grodu

Trzej bracia Lech, Czech i Rus przedzierali się przez puszcze szukając miejsca, gdzie mogliby się osiedlić. Nagle zobaczyli wzgórze, na którym na starym samotnym dębie w gnieździe siedział orzeł. Wtedy Lech powiedział: "Tego orła białego przyjmuję za godło ludu swego, a wokół dębu zbuduję gród swój i od orlego gniazda Gnieznem go nazwę". Pozostali bracia poszli dalej szukać miejsca dla swoich poddanych; Czech podążył na południe, a Rus na wschód[18].

[edytuj] Legendy o Gnieźnie

"Był mianowicie w mieście Gnieźnie, które po słowiańsku znaczy tyle co >>gniazdo<<, książę imieniem Popiel, mający dwóch synów; przygotował on zwyczajem słowiańskim wielką ucztę na ich postrzyżyny, na którą zaprosił bardzo wielu swych wielmożów i przyjaciół. Zdarzyło się zaś z tajemnej woli Boga, że przybyli tam dwaj goście, którzy nie tylko, że nie zostali zaproszeni na ucztę, lecz nawet odpędzeni w krzywdzący sposób od wejścia do miasta. A oni oburzeni nieludzkością owych mieszczan skierowali się od razu na przedmieście, gdzie trafili zupełnym przypadkiem przed dom oracza wspomnianego księcia, który urządzał ucztę dla synów. Ów biedak, pełen współczucia, zaprosił tych przybyszów do swej chatki i jak najuprzejmiej roztoczył przed nimi obraz swego ubóstwa [...]. Mieszkańcami gościnnego domu byli: niejaki Piast, syn Chościska i żona jego imieniem Rzepka; oboje oni z całego serca starali się wedle możności zaspokoić potrzeby gości [...].Postanowił bowiem ów ubogi wieśniak w czasie, gdy książę jego pan będzie urządzał ucztę dla synów - bo kiedy indziej mógłby tego zrobić dla zbytniego ubóstwa - przyrządzić nieco lepszego jedzenia na postrzyżyny swego malca i zaprosić paru ubogich przyjaciół nie na ucztę, lecz raczej na skromną zakąskę [...]. Skoro więc urządzono zwyczajową ucztę i pod dostatkiem przyrządzono wszystkiego, goście owi postrzygli chłopca i nadali mu imię Siemowita na wróżbę przyszłych losów. Po tym wszystkim młody Siemowit, syn Piasta Chościskowica, wzrastał w siły i lata i z dnia na dzień postępował i rósł w zacności do tego stopnia, że król królów i książę książąt za powszechną zgodą ustanowił go księciem Polski, a Popiela z potomstwem doszczętnie usunął z królestwa [...]. Siemowit tedy, osiągnąwszy godność książęcą, młodość swą spędzał nie na rozkoszach i płochych rozrywkach, lecz oddając się i wytrwałej pracy i służbie rycerskiej, zdobył sobie rozgłos zacności i zaszczytną sławę, a granice swego księstwa rozszerzył dalej, niż ktokolwiek przed nim. Po jego zgonie na jego miejsce wstąpił syn jego, Lestek, który czynami rycerskimi dorównał ojcu w zacności i odwadze. Po śmierci Lestka nastąpił Siemomysł, jego syn, który pamięć przodków potroił zarówno urodzeniem, jak godnością. Ten zaś Siemomysł spłodził wielkiego i sławnego Mieszka [...]". [19]

"Pasali na tym okopie wiejskie pastuchy swoje bydło; - jeden z nich, sierota, upuścił raz czapkę aż w samą głębią rozpadliny znajdującej się na Gnieźninku; postradawszy czapki, zaczął niezmiernie rozpaczać, tak, że skruszył samego bisa, co w tej rozpadlinie zazwyczaj przesiadywał, aby móc jakie psoty wyrządzić. Bis uniósłszy się hojnością, napełnił czapkę chłopca tynfami i wyrzucił ją na wierzch. Nuż sierota opowiada o dobroci bisa, nuż pastuchy zbiegają się rzucać czapki swoje, i rodziców i krewniaków, tak iżby prawie byli całą zarzucali dziurę. Bis rozgniewany zaczął im wyrzucać czapki, jedną po drugiej napełnione suchymi liśćmi i czem gorszem jeszcze." [20]

[edytuj] Nazwa "Gniezno"

[edytuj] Osoby związane z Gnieznem

[edytuj] Honorowi Obywatele Miasta

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Bibliografia

  • W. Łęcki Gniezno - wyd. WPT Przemysław, Poznań 1980
  • G. Mikołajczyk Zabytki Katedry Gnieźnieńskiej - Prymasowskie Wydawnictwo GAUDENTINUM, Gniezno 1992
  • M. Rożak Polskie koronacje i korony - wyd. KAW, 1987

Przypisy

  1. ↑ Ludność. Stan i Struktura w przekroju terytorialnym
  2. ↑ Tytuł Prymasa powróci do Archidiecezji Gnieźnieńskiej 19 grudnia 2009, tj. po ukończeniu przez Józefa Glempa 80. roku życia, kiedy to przestanie być Prymasem. Decyzja papieża Benedykta XVI z dnia 1 listopada 2006 jest motywowana względami prawnymi i historycznymi.
  3. ↑ http://www.polskaniezwykla.pl/attraction/20002087.id
  4. ↑ Piśmiennictwo czasów Bolesława Chrobrego - tłum. K. Abgarowicz, Warszawa 1968
  5. ↑ http://www.pttk.pl/kznw/kongres/index.php?co=kongres05
  6. ↑ http://www.polskiedzieje.pl/art/25
  7. ↑ Gall Anonim ,,Kronika Polska - wydanie III uzupełnione, Wrocław 1968
  8. ↑ http://www.polskaniezwykla.pl/search/list.aspx?id=970632
  9. ↑ http://gniezno.poznan.lasy.gov.pl/main.php?muid=10&mid=440&akID=1217
  10. ↑ http://www.ewm1.pl/newpl/tresc.php?id=51&baza=aktu&c=b&rodzaj=51
  11. ↑ http://www.eholiday.pl/noclegi-gniezno-10734-hotel.html
  12. ↑ http://www.galeriehandlowe.pl/go.live.php/PL-H607/centra-handlowe-gniezno.html
  13. ↑ http://www.carrefour.pl/page/pl/tanie-promocje/hipermarket-spozywczy/sklep-market/wielkopolskie/gniezno/carrefour/
  14. ↑ http://www.carrefour.pl/page/pl/tanie-promocje/supermarket-spozywczy/sklep-market/wielkopolskie/gniezno/supermarket-spozywczy-gniezno/
  15. ↑ Bank Danych Regionalnych . W: Dane roczne - Gniezno [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2009-07-08].
  16. ↑ http://www.sportowefakty.pl/kosz/2009/07/02/vii-miedzynarodowy-turniej-koszykowki-gniezno-2009/ Turniej w 2009r
  17. ↑ http://www.gosir.gniezno.pl/imprezy_sportowe_gniezno.htm
  18. ↑ http://www.gniezno.org.pl/
  19. ↑ Gall Anonim, "Kronika polska"
  20. ↑ Kolberg, "Dzieła Wszystkie"
  21. ↑ http://www.polihymnia.pl/sklep/index.php?products=product&prod_id=329&comment=add

[edytuj] Linki zewnętrzne

Wikisłownik
Zobacz hasło Gniezno w Wikisłowniku
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Gniezno
Wikiźródła
Zobacz w Wikiźródłach kategorię
Gniezno
p • d • e
Dzielnice i osiedla Gniezna
Herb Gniezna
p • d • e
Miasta województwa wielkopolskiego
Miasta powiatowe

Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów

 Herb województwa wielkopolskiego
Miasta gminne

Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina • Gołańcz • Grabów nad Prosną • Jastrowie • Jutrosin • Kleczew • Kłecko • Kłodawa • Kobylin • Kostrzyn • Koźmin Wielkopolski • Kórnik • Krajenka • Krobia • Krzywiń • Krzyż Wielkopolski • Książ Wielkopolski • Luboń • Lwówek • Łobżenica • Margonin • Miejska Górka • Miłosław • Mikstat • Mosina • Murowana Goślina • Nowe Skalmierzyce • Nekla • Obrzycko • Odolanów • Okonek • Opalenica • Osieczna • Ostroróg • Pniewy • Pobiedziska • Pogorzela • Poniec • Przedecz • Puszczykowo • Pyzdry • Rakoniewice • Raszków • Rogoźno • Rydzyna • Rychwał • Sieraków • Skoki • Sompolno • Stawiszyn • Stęszew • Sulmierzyce • Swarzędz • Szamocin • Ślesin • Śmigiel • Trzcianka • Trzemeszno • Tuliszków • Ujście • Wieleń • Wielichowo • Wronki • Wyrzysk • Wysoka • Zagórów • Zbąszyń • Zduny • Żerków
p • d • e
Powiat gnieźnieński
Miasta
Czerniejewo • Gniezno • Kłecko • Trzemeszno • Witkowo
Gminy miejskie
Gniezno
Gminy miejsko-wiejskie
Gminy wiejskie
Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Gniezno”
Utwórz książkę