Warszawa Centralna

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 52°13'43" N 21°0'12" EGeografia

Warszawa Centralna

Warszawa Centralna
Dane podstawowe
Liczba peronów 4
Liczba krawędzi peronowych 8
Kasy czynne
Oznaczenie Kurs'90 242
Przejście nadziemne jest
Przejście podziemne jest
Historia
Data budowy 1975
Linie przechodzące przez stację
Linia 1. Warszawa Centralna - Katowice
Linia 2. Warszawa Centralna - Terespol
Położenie

Położenie stacji na mapie Warszawy
Galeria zdjęć na Wikimedia Commons
Perony dworca, część środkowa
Perony dworca, część środkowa
Hala główna dworca
Hala główna dworca
Widok budynku dworca od strony zachodniej. Z lewej widoczny fragment "Złotych Tarasów"
Widok budynku dworca od strony zachodniej. Z lewej widoczny fragment "Złotych Tarasów"
Końcowa (wschodnia) cześć peronu 4, w tle widoczne wejście do przejścia podziemnego na Dworzec Warszawa Śródmieście
Końcowa (wschodnia) cześć peronu 4, w tle widoczne wejście do przejścia podziemnego na Dworzec Warszawa Śródmieście

Warszawa Centralna – największy i najważniejszy dworzec kolejowy w Warszawie. Znajduje się w Śródmieściu, przy Alejach Jerozolimskich 54, u zbiegu z al. Jana Pawła II, nad tunelem średnicowym, łączącym dworzec z sąsiednimi stacjami Warszawa Wschodnia i Warszawa Zachodnia. Wg kategoryzacji PKP, dworzec ma kategorię najwyższą, A.

Spis treści

[edytuj] Dane ogólne

Dworzec stanowi centralny punkt warszawskiej linii średnicowej. Połączony jest przejściami podziemnymi z dwiema stacjami o znaczeniu lokalnym: dworcem Warszawa Śródmieście obsługującym pociągi podmiejskie i miejskie spółek Koleje Mazowieckie i Szybka Kolej Miejska oraz dworcem Warszawa Śródmieście WKD, stanowiącym końcowy przystanek Warszawskiej Kolei Dojazdowej.

Tuż obok Dworca Centralnego powstał w 2007 roku kompleks Złote Tarasy, którego najwyższa część góruje nad budynkiem dworca.

Miejsce to stanowi również jeden z najważniejszych punktów na mapie warszawskiej komunikacji miejskiej. Zespół przystankowy "Dw. Centralny" obejmuje m.in. 4 przystanki tramwajowe oraz 16 autobusowych zlokalizowanych ze wszystkich stron dworca zwłaszcza od strony kompleksu "Złote Tarasy", PKiN oraz hotelu Marriott. Aktualna informacja szczegółowa rozmieszczenia przystanków zawarta jest na stronie ZTM.

[edytuj] Historia

Do 1944 roku najważniejszym dworcem Warszawy był Dworzec Główny, który został zniszczony przez Niemców po powstaniu warszawskim. Lokalizacja nowego centralnego dworca kolejowego dla stolicy w obecnym miejscu została wyznaczona przez Biuro Odbudowy Stolicy już w 1946 roku. Przez kolejne ćwierćwiecze powstało kilka koncepcji układu i budynku dworca - wszystkie autorstwa architekta Arseniusza Romanowicza - jednak na przeszkodzie ich realizacji bezustannie stawały względy finansowe, zaś funkcję tymczasowego dworca pełniła Warszawa Główna. Na wyznaczonym miejscu wybudowano w latach 1952-1954 tymczasowy dworzec dla pociągów podmiejskich, usytuowany w wykopie i obsługiwany przez drewniane pawilony zaadaptowane z dawnych kas wyścigów konnych. Funkcjonował on do czasu otwarcia dworca Warszawa Śródmieście w 1963 roku, a następnie miał zostać wyburzony. Z braku alternatywy ponownie otwarto go jednak po wybudowaniu drugiej pary torów na warszawskiej linii średnicowej, tym razem w celu obsługi pociągów dalekobieżnych przejeżdżających przez centrum miasta.

Czas prowizorki skończył się w 1972 roku, kiedy to na fali propagandy sukcesu podjęto w końcu decyzję o budowie nowoczesnego dworca dalekobieżnego. Ukończono go 5 grudnia 1975 roku i wkrótce potem przejął on obsługę większości pociągów dalekobieżnych w Warszawskim Węźle Kolejowym[1][2][3]. Powstał wg projektu Arseniusza Romanowicza przy współpracy Piotra Szymaniaka, przy czym w trakcie budowy projekt był wielokrotnie zmieniany, co odbiło się nie tylko na jakości robót, ale także na funkcjonalności dworca. Zrezygnowano m.in. z betonowych estakad dla pieszych prowadzących do pobliskich wieżowców Hotel Marriott i Oxford Tower. Budowę prowadzono błyskawicznie w związku z planowaną wizytą Leonida Breżniewa. Budynek nie miał odbioru technicznego przed oficjalnym otwarciem, z powodu decyzji ówczesnego Komitetu Centralnego PZPR, i praktycznie przez następne kilkanaście lat był nieustannie remontowany.

Jak na swoje czasy i dotychczasowy kształt warszawskich dworców, budynek miał duże walory funkcjonalne i estetyczne, choć nadawane mu przez ówczesną propagandę miano "najnowocześniejszego dworca w Europie" było mocno na wyrost. Dworzec posiada cztery perony znajdujące się pod ziemią, o długości 300 metrów każdy. Główna hala dworcowa wykonana jest ze stali i szkła, a jej nowatorska konstrukcja zyskała sobie uznanie w oczach ówczesnych architektów. Potężny postmodernistyczny dach do dzisiaj zaskakuje swoimi futurystycznymi kształtami i stosunkowo dobrym stanem kontrastując ze zdewastowaną resztą budynku oraz ponurymi peronami. Podczas budowy stropy, drzwi automatyczne i elewacje z blachy sprowadzono ze Szwajcarii, schody ruchome z Paryża i Brukseli zaś elektroniczne zegary z Włoch. Budynek krytykowany jest przez wielu za swą "forteczność" i związane z tym wszelkie niedogodności komunikacyjne.

Pomimo zewnętrznej lekkości dachu wnętrze Dworca Centralnego kryje w sobie znaczne utrudnienia komunikacyjne dla pasażerów. Różnica kondygnacji wynosi aż 2 piętra z hali głównej na perony. Podstawą komunikacji są wielkie schody. Schody ruchome oraz ruchome chodniki są wąskie i często wyłączane z powodów technicznych oraz oszczędnościowych. Jedyna winda (towarowa) jest dostępna tylko dla pracowników PKP. Architekt nie pomyślał o niepełnosprawnych. Od niedawna mają oni do dyspozycji jedną, wadliwą elektryczną platformę uruchamianą na syrenę, która ma przywołać pracownika dworca. Perony są nierównomiernie oświetlone na niebiesko a miejscami ukryte w mroku. Barwy większości materiałów we wnętrzach nie odbijają światła. Zaletą stacji jest komisariat Policji wraz z centrum monitoringu. Dworzec, obecnie zaniedbany tak jak wszystkie dworce kolejowe w Warszawie, stanowi kuriozum dla turystów z Europy zachodniej. Władze Warszawy rozważają możliwość modernizacji (projekt architekta Bogdana Polaka),[4] [5] budowy w tym miejscu nowego dworca. Modernizacja Dworca Centralnego zostanie rozpoczęta nie wcześniej niż w 2012 roku. Wynika to z planów PKP dot. modernizowania w pierwszej kolejności innych przystanków i dworców kolejowych w tym stacji Warszawa Zachodnia i Warszawa Wschodnia (aktualnie zdewastowanej, w złym stanie technicznym). Remont generalny ma zostać wykonany przy okazji modernizacji drugiej części tunelu średnicowego, zaplanowanej na 2009.[6]

[edytuj] Dworzec w filmie i sztuce teatralnej

  • Podczas budowy Dworca Centralnego utrwalono wiele scen, ukazywanych później w serialu Czterdziestolatek opowiadającym o życiu rodziny inż. Stefana Karwowskiego, który pracował przy budowie dworca.
  • Krzysztof Kieślowski zrealizował tu w 1980 swój film dokumentalny Dworzec.
  • Warszawski Dworzec Centralny będący miejscem schronienia bezdomnego, który okazuje się niespodziewanie doktorem filozofii utrwalono z udziałem czołówki najwybitniejszych polskich aktorów w filmie z 1993 roku pt. Komedia małżeńska.
  • Warszawski Dworzec Centralny posłużył za scenerię kręconych w 1989 scen uzupełniających film Andrzeja Żuławskiego "Na Srebrnym Globie".
  • Na Dworcu Centralnym utrwalono sceny ukazane w filmie z 1996 pt. Złote Runo.
  • Grzegorz Jarzyna przemienił antresolę dworcową w teatr. Publiczność i pasażerowie oglądali Zaryzykuj wszystko George'a F. Walkera. Premiera spektaklu odbyła się 4 listopada 2003, w 2007 przedstawienie zostało przeniesione do siedziby TR Warszawa, na Marszałkowską.
  • W ramach projektu "Solidarność, Solidarność" Filip Bajon zrealizował w 2005 r. m.in. na Dworcu Centralnym 9 minutowy film Benzyna. Dzieło w opowiada o przygodzie młodych ludzi z kanistrem benzyny w historycznym sierpniu 1980.
  • Piotr Cieplak z zespołem Teatru Montownia zrealizował w przestrzeni Dworca Centralnego spektakl "Historia o narodzeniu Pana Jezusa na Dworcu Centralnym" autorstwa Wojciecha Tomczyka. Przedstawienie miało premierę 26 grudnia 2003, tego dnia zagrano też drugi spektakl, po czym zdjęto sztukę z afisza.
  • Dworzec Centralny był jednym z miejsc akcji filmu Janusza Majewskiego wg scenariusza Jerzego Pilcha z 2006 pt Miłość w przejściu podziemnym.
  • Zarówno hala Dworca Centralnego, jak i jego perony były miejscem akcji niektórych scen popularnego serialu Magda M.

[edytuj] Podczas budowy

  • Na budowie pracowali także żołnierze Ludowego Wojska Polskiego.
  • Wg anonimowych relacji niektórych robotników znaleziono podobno ciekawe przedmioty z czasów przedwojennych oraz wojny. Nigdy nie obwieszczono tego publicznie.
  • Nawiązywano kontakty handlowe z Zachodem. Stanowiło to awangardę Bloku Wschodniego w czasach podporządkowania się ZSRR.
  • Ciekawostką jest fakt, iż nie było żadnych ograniczeń finansowych a jedynie czasowe.

[edytuj] Ciekawostki związane z pierwszym okresem funkcjonowania dworca

 Ta sekcja może zawierać informacje trywialne, plotkarskie i tym samym niepotrzebne w artykule encyklopedycznym. Staraj się integrować ciekawostki z główną treścią artykułu. Po oczyszczeniu tej sekcji możesz usunąć szablon. Potrzebę wpisania ciekawostek możesz omówić w dyskusji artykułu.
  • Zwycięski tytuł Mister Warszawy `75 w konkursie architektury.
  • Na dworcu urządzano pokazy mody (zgodnie z tradycją w niemal każdym nowootwartym budynku w Śródmieściu urządzano pokazy polskich dyktatorów mody PRL).
  • Większość korytarzy była jasna i przestronna aż do czasu wybudowania budek ze sklepikami i barami oraz reklamami.
  • Zainstalowano pierwsze w Polsce chodniki ruchome na pochylniach i pierwsze w Polsce schody ruchome nie pochodzące z ZSRR (amerykańskie z Francji).
  • Na stacji czekały na podróżnych wózki na bagaże, aby - tak jak chciał architekt - nikt nie musiał już dźwigać ciężkich toreb i waliz (oprócz dwu-kondygnacyjnych schodów prowadzących na perony).
  • Na zachodzie zakupiono nowoczesne, małe, jednoosobowe pojazdy do czyszczenia i odkurzania posadzek w całym budynku.
  • Dzieci z okolicznych kamienic i bloków chętnie przybiegały w niedzielne popołudnia na lśniący od nowości i pachnący czystością dworzec aby sprawdzić jak działa mechanizm reagujący na ciężar ludzkiego ciała w obszarze przed wejściem i wyjściem uruchamiający automatyczne drzwi oraz duży, radziecki, barwny telewizor na antresoli. Fascynację samoczynnie otwierającymi się szklanymi drzwiami uwieczniono w pierwszym odcinku legendarnego serialu 07 zgłoś się z 1976 p.t. "Major opóźnia akcję".
  • Zbudowano specjalny salon dla VIPów. Pierwszym gościem był Leonid Breżniew. W 2007 w salonie PKP Intercity urządziła pierwszą w Polsce zamkniętą poczekalnię na dworcu kolejowym dla posiadaczy biletów pierwszej klasy na pociągi PKP Intercity pod nazwą "Strefa VIP".
  • Przez kilkanaście miesięcy PKP zatrudniały hostessy ubrane w bordowe mundurki. Informowały one ciekawskich o cenach biletów a nawet repertuarach warszawskich teatrów. Postać hostessy z Dworca Centralnego uwieczniła Irena Kwiatkowska jako Kobieta Pracująca w pełnometrażowym odcinku Czterdziestolatka pt. "Motylem jestem, czyli romans 40-latka".
Sklepy w miejscu dawnej lokalizacji fontanny w przejściu podziemnym prowadzącym do dworca
Sklepy w miejscu dawnej lokalizacji fontanny w przejściu podziemnym prowadzącym do dworca
  • Na środku dworcowego przejścia podziemnego pod skrzyżowaniem Al. Jerozolimskich z ul. Chałubińskiego stała biało-czerwona marmurowa fontanna w kształcie prostokątnym. Urządzenie sprowadzono z Włoch. Do fontanny goście przyjeżdżający do stolicy wrzucali monety. Po to, żeby jeszcze tu kiedyś przyjechać. W latach 90. XX w. fontanna znikła. Pojawiły się tam sklepy, którymi zabudowano znaczną część podziemi w kompleksie dworca. Tradycja wrzucania monet i sama fontanna zostały uwiecznione w filmie Brunet wieczorową porą w scenie z udziałem Jana Himilsbacha i dziecka mówiącego głosem Himilsbacha.

[edytuj] Inne ciekawostki

  • W 2007 roku Ilona Karwińska - brytyjski fotograf polskiego pochodzenia zapowiedziała zorganizowanie w maju br. Londynie wystawy najciekawszych polskich neonów z epoki PRL. W skład wystawy "Polish Neon" w galerii Capital Culture wchodzi fotografia gigantycznego neonu "WARSZAWA" z Warszawskiego Dworca Centralnego. Zdjęcie ukazuje przy okazji część charakterystycznej konstrukcji dworca.

[edytuj] Przyszłość

  • Przed Euro 2012 planowana jest także poprawa wyglądu Dworca Centralnego. Pod uwagę jest poważnie brana budowa nowego Dworca Centralnego. Jest ona jednak uzależniona od kilku czynników, m.in. wyników zleconej przez PKP ekspertyzy, mającej ocenić podłoże obecnego dworca[7].

[edytuj] Zobacz też

Commons
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Warszawa Centralna

[edytuj] Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Fotografia nowego dworca zimą 1975. (Public domain), [1].
  2. ↑ Fotografia wejścia do nowego dworca zimą 1975. (Public domain), [2].
  3. ↑ Fotografia barwna Dworca Centralnego w dniu uroczystego otwarcia, [3].
  4. ↑ Projekt modernizacji dworca Warszawa Centralna architekta Bogdana Polaka, zmodernizowana fasada: [4].
  5. ↑ Projekt modernizacji dworca Warszawa Centralna architekta Bogdana Polaka, wnętrze: [5].
  6. ↑ Krzysztof Śmietana, Centralny remont na Euro. Gazeta Wyborcza - Stołeczna, środa 23 maja 2007
  7. ↑ Strona PKP
Warszawa Centralna
Linia 1. Warszawa Centralna - Katowice
odległość: 3,082 km
Warszawa Zachodnia
Linia 2. Warszawa Centralna - Terespol
odległość: 3,908 km
Warszawski węzeł kolejowy
p • d • e
Przystanki i stacje kolejowe w Warszawie

Główne dworce:  W-wa Centralna • W-wa Zachodnia • W-wa Wschodnia • W-wa Gdańska • W-wa Wileńska

Kolej Obwodowa:  W-wa Wola • W-wa Kasprzaka • W-wa Koło • W-wa Zoo     

Linia Średnicowa:  W-wa Ochota • W-wa Śródmieście • W-wa Powiśle • W-wa Stadion

WKD:  W-wa Śródmieście WKD • W-wa Ochota WKD • W-wa Zachodnia WKD • W-wa Reduta Ordona • W-wa Al. Jerozolimskie WKD • W-wa Raków • W-wa Salomea

Kolej Nadwiślańska:  W-wa Choszczówka • W-wa Płudy • W-wa Żerań • W-wa Toruńska • W-wa Praga • W-wa Olszynka Grochowska • W-wa Gocławek • W-wa Wawer • W-wa Anin • W-wa Międzylesie • W-wa Radość • W-wa Miedzeszyn • W-wa Falenica

Inne:  W-wa Gołąbki • W-wa Ursus • W-wa Ursus Płn. • W-wa Włochy • W-wa Rakowiec • W-wa Służewiec • W-wa Okęcie • W-wa Dawidy • W-wa Jeziorki • W-wa Rembertów • W-wa Wesoła • W-wa Wola Grzybowska

 
Źródło: "http://pl.wikipedia.org/wiki/Warszawa_Centralna"
W innych językach