Śródka (Poznań)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół pw. św. Małgorzaty (rzymskokatolicki)
Klasztor Filipinów, obecnie Szkoła Katedralna
Dawny Dom Katolicki, obecnie część Katedralnej Szkoły Chóralnej.
Opowieść Śródecka z trębaczem na dachu i kotem w tle - mural namalowany na ścianie jednej z kamienic na poznańskiej Śródce
Poreformacki kościół pw. św. Kazimierza (obecnie polskokatolicki)
Numer 15

Śródka – część Poznania, włączona do miasta w 1800 roku. Obejmuje niewielki obszar, leży na wschód od Ostrowa Tumskiego, po drugiej stronie Cybiny (Kanału Ulgi, odnogi Warty). Należy do osiedla samorządowego Ostrów Tumski-Śródka-Zawady-Komandoria.

W pobliżu znajdują się osiedla Komandoria, Zawady, Podwale i Berdychowo.

Historia[edytuj]

Osadnictwo na terenie Śródki sięga czasów neolitu. W latach 2012-2013 odkryto pozostałości naczyń i narzędzi używanych przez ludność kultury pucharów lejkowatych. Teren był zasiedlony również w epoce brązu i żelaza, o czym świadczą liczniejsze znaleziska, w tym odkryty w 1934 grób skrzyniowy ludności kultury pomorskiej. Kolejna fala osadnicza datowana jest na II-I w. p.n.e. (rejon Rynku i okolic). W okresie wczesnośredniowiecznym istniał tu jeden z pierwszych w Polsce cmentarzy chrześcijańskich[1].

Osadnictwo z okresu początków państwa polskiego związane jest z istnieniem piastowskiego grodu Poznań na terenie obecnego Ostrowa Tumskiego. Początkowo Śródka była osadą przynależącą do księcia, jednak już przed 1231 rokiem lokowana zostało jako miasto na prawie niemieckim[2][3]. Podarowana w 1288 biskupom poznańskim. Nazwa pochodzi od dnia tygodnia – środy, kiedy organizowano tu cotygodniowy targ. Od XIII w. Śródka posiadała samorząd, od XV w. prawa miejskie. Odrębny, nazywany najmniejszym miastem Korony Polskiej, był Ostrówek (współcześnie jedna z ulic Śródki).

Miasto duchowne, własność kapituły poznańskiej, położone było w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[4].

W styczniu 1637 spaliła się praktycznie cała zabudowa Śródki. Władysław IV Waza, przywilejem z 26 marca 1637, zwolnił wszystkich pogorzelców od wszelkich ciężarów na rzecz państwa przez okres czterech lat[5]. W 1793 liczyła 44 domy mieszczan[6]. W 1800 roku rząd pruski włączył miasto Śródka w granicę Poznania (miało wówczas 553 mieszkańców[7]), nadając przy tym niemiecką nazwę Schrodka.

W latach 1954–1990 Śródka należała do dzielnicy Nowe Miasto.

Zabudowa[edytuj]

Centralnym punktem dzielnicy jest Rynek Śródecki. Spora część tego Rynku została zniszczona w czasie wojny, a potem w latach 60. i 70. XX wieku w związku z budową Trasy Chwaliszewskiej i ulicy Podwale. Przy pozostałej części Rynku znajduje się m.in. kościół św. Małgorzaty z XVI wieku oraz XVIII-wieczny klasztor filipinów oraz do 21 maja 2010 Kino „Malta”[8]. Innym ciekawym obiektem jest należący do parafii polskokatolickiej kościół św. Kazimierza oraz przylegający do niego zespół poklasztorny Reformatów, obecnie będący własnością szkoły dla dzieci niesłyszących. Oprócz tego na terenie Śródki znajduje się Zespół Szkół Specjalnych nr 105 oraz Poznańska Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I stopnia nr 2 im. T. Szeligowskiego.

Śródka dała również nazwę znajdującemu się na jej skraju dużemu rondu. Z uwagi na położenie ronda w pewnej odległości od Śródki, nazwą tą błędnie określa się niekiedy Komandorię.

Od 7 grudnia 2007 Śródka jest połączona z Ostrowem Tumskim mostem Biskupa Jordana, który istniał w tym miejscu do 1969 roku. Zespół urbanistyczno-architektoniczny Ostrowa Tumskiego i Śródki od 6 października 1982 roku figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A-239[9].

Atrakcją turystyczną Śródki jest trójwymiarowy mural Opowieść śródecka z trębaczem na dachu i kotem w tle zajmujący dwie ściany kamienicy pod adresem Śródka 3/Rynek Śródecki/Filipińska (wsch. od strony rynku i pn. od strony ul. Filipińskiej), odsłonięty 1 października 2015[10].

Ulice[edytuj]

Literatura[edytuj]

W kamienicy przy ul. Śródka 13 rozgrywa się zasadnicza część akcji powieści Pierścień Bolesława Zbigniewa Wojtysia. W jednym z mieszkań pod tym adresem miałby się mieścić schowek, kryjący dowody na przyłączenie się Bolesława Zapomnianego do reakcji pogańskiej (m.in. nieznane części Kroniki Thietmara – tzw. Thietmar-B)[12].


Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ewa Pawlak, Paweł Pawlak, Świetność poznańskiej Śródki i Ostrówka z ziemi wydobyta, w: Wielkopolski Biuletyn Konserwatorski, tom IV/2015, s.200-203,211-216, ​ISBN 978-83-931388-9-0​.
  2. Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum 1986, ​ISBN 83-04-01701-6​, s. 84-88.
  3. Księga Pamiątkowa Miasta Poznania- Przegląd dziejów miasta Poznania, Nakładem Magistratu Stołecznego Miasta Poznania, Poznań, 1929, s. 52.
  4. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 48.
  5. Zygmunt Boras, Lech Trzeciakowski, W dawnym Poznaniu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1971, s. 163.
  6. Zygmunt Boras, Lech Trzeciakowski, W dawnym Poznaniu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1971, s. 227.
  7. Zygmunt Boras, Lech Trzeciakowski, W dawnym Poznaniu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1971, s. 233.
  8. Ostatni sens w kinie Malta (artykuł z Polska Głos wielkopolski).
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie. 31 marca 2017; 3 miesiące temu. [dostęp 2010-09-17]. s. 155.
  10. Mural „Opowieść śródecka z trębaczem na dachu i kotem w tle”.
  11. Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz, Poznań od A do Z, wyd. KAW, Poznań, 1986, s. 152, ​ISBN 83-03-01260-6​.
  12. Zbigniew Wojtyś, Pierścień Bolesława, wyd. Zysk i S-ka, Poznań, 2010, m.in., s. 13 (adres), ​ISBN 978-83-7506-462-9​.