Aszur-resza-iszi I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mapa Asyrii za rządów Aszur-resza-iszi I

Aszur-resza-iszi I, Aszur-reszi-iszi I – król Asyrii w latach 1132-1115 p.n.e. (lub 1133-1116 p.n.e.), syn i następca Mutakkil-Nusku, ojciec i poprzednik Tiglat-Pilesera I. Za jego panowania polityczna i ekonomiczna sytuacja w Asyrii polepszyła się na tyle, iż był on w stanie wyprawiać się na zachód przeciw napływającym koczowniczym plemionom Ahlamu oraz w północne rejony gór Zagros przeciw plemionom górskim Lullumu (Lulubejów) i Quti (Gutejów). Z sukcesami odpierał też najazdy krolów babilońskich, pokonując nawet jednego z nich w bitwie. Prowadził prace budowlane przy świątyniach i pałacach w Aszur i Niniwie.

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Do czasów współczesnych zachowało się kilkanaście inskrypcji królewskich Aszur-resza-iszi I dokumentujących głównie jego dokonania budowlane, przede wszystkim w miastach Aszur i Niniwa[1]. Władca ten wymieniany jest też w Asyryjskiej liście królów (III 23-25), w Kronice synchronistycznej (II 1'-13'), we fragmencie asyryjskiej kroniki, w Synchronistycznej liście królów (II 14-16) oraz we fragmentach dwóch innych synchronistycznych list królów (KAV 10 i KAV 12)[2].

Imię[edytuj | edytuj kod]

Akadyjskie imię tego władcy, brzmiące Aššur-rēša-iši[3] lub Aššur-rēšī-išši[4], znaczy „Aszur uniósł mą głowę”[4]. W transliteracji z pisma klinowego zapisywane ono jest w formie maš-šur-SAG-i-ši (we własnych inskrypcjach tego władcy[5], w Asyryjskiej liście królów[4], w Kronice synchronistycznej[2], we fragmencie kroniki asyryjskiej[2], w Synchronistycznej liście królów[2], we fragmencie synchronistycznej listy królów KAV 10[6] i we fragmencie synchronistycznej listy królów KAV 12[7]).

Tytulatura[edytuj | edytuj kod]

W swych własnych inskrypcjach Aszur-resza-iszi I nazywa siebie „zarządcą boga Aszura” (ŠID aš-šur)[5], „potężnym królem” (MAN KALA)[8], „królem wszechświata” (MAN KIŠ)[8] i „królem Asyrii” (MAN KUR aš-šur)[8]. Przykładem może być prolog inskrypcji tego władcy opisującej odbudowę świątyni bogini Isztar w Niniwie:

„Aszur-resza-iszi, wybraniec boga Enlila, zarządca boga Aszura, którego panowanie bogowie Anu, Enlil i Ea, wielcy bogowie, wyznaczyli dla właściwego zarządzania Asyrią i którego kapłaństwo pobłogosławili, potężny król, król wszechświata, król Asyrii”[9]

prolog jednej z inskrypcji Aszur-resza-iszi I

W bardziej rozbudowanej wersji tej samej inskrypcji nazywany jest on też dodatkowo „bezlitosnym bohaterem w walce, który miażdzy wrogów Aszura, potężną uzdą, która kontroluje niepokornych” oraz „tym, który trzyma berło sprawiedliwości, które gromadzi rozproszonych poddanych, zdobywcą (wszystkich) krajów, mścicielem Asyrii”[10]

Pochodzenie i rodzina[edytuj | edytuj kod]

W swych własnych inskrypcjach Aszur-resza-iszi I przedstawia siebie jako syna Mutakkil-Nusku i wnuka Aszur-dana I[11]. Z informacji zawartych w Asyryjskiej liście królów wiadomo, iż Mutakkil-Nusku, ojciec Aszur-resza-iszi I, doszedł do władzy w wyniku przewrotu pałacowego, w którym usunięty został z tronu jego brat, Ninurta-tukulti-Aszur[12]. Po śmierci Aszur-resza-iszi I władza nad Asyrią przeszła w ręce jego syna Tiglat-Pilesera I, a następnie jego wnuków i prawnuków[12].

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Według Asyryjskiej listy królów Aszur-resza-iszi I przejął władzę w Asyrii po swym ojcu Mutakkil-Nusku i panował przez 18 lat[4][12]. Za jego rządów, datowanych na lata 1132-1115 p.n.e.[4][3] lub ewentualnie 1133-1116 p.n.e.[2], sytuacja w Asyrii zaczęła się stabilizować i poprawiać, głównie dzięki jego zdecydowanym działaniom skierowanym przeciw koczowniczym plemieniom Ahlamu (Aramejczyków), Quti (Gutejów) i Lullumu (Lulubejów) na wschodnich i zachodnich granicach królestwa[13]. Z sukcesami również odpierał ataki królów babilońskich, którzy próbowali najeżdzać jego ziemie. Fragment asyryjskiej kroniki podaje, że w odpowiedzi na atak babilońskiego króla Ninurta-nadin-szumi (1132-1127 p.n.e.), Aszur-resza-iszi I zebrał swe oddziały i stawił mu czoła pod miastem Arbela, zmuszając najprawdopodobniej jego wojska do odwrotu[13][14]. Z kolei według Kroniki synchronistycznej Aszur-resza-iszi I wyprawiać się musiał dwukrotnie przeciw babilońskiemu królowi Nabuchodonozorowi I (1126-1105 p.n.e.), który próbował zdobyć asyryjskie twierdze Zanqi i Idi[15]. Za drugim razem doszło do bitwy, w której zwycięstwo odnieść miał król asyryjski:

„Nabuchodonozor (z) rydwanami i piechotą wyruszył aby zdobyć Idi, twierdzę asyryjską. Aszur-resza-iszi wysłał rydwany (i) piechotę na pomoc (twierdzy). Walczył z nim (tj. z Nabuchodonozorem), doprowadził do jego klęski, pozabijał jego oddziały (i) zdobył jego obóz. Czterdzieści jego rydwanów (z) uprzężą zostało zabranych (i) Karasztu, jego (tj. Nabuchodonozora) dowódca wojsk, został pojmany”[15]

fragment Kroniki synchronistycznej

Zachowane inskrypcje Aszur-resza-iszi I koncentrują się głównie na jego działalności budowlanej w miastach Aszur i Niniwa[16]. W Aszur prowadził prace budowlane przy podwójnej świątyni bogów Anu i Adada, przy świątyni boga Aszura i przy pałacu[16]. W Niniwie odbudował wieże bramne świątyni Isztar, które uszkodzone zostały w trakcie trzęsienia ziemi, a także prowadził pewne prace przy pałacu i innej budowli, najprawdopodobniej arsenale[13][16]. Są też dowody, że wzniósł swój pałac w prowincjonalnym mieście Apku (Apqu-ša-Adad)[13][16].

W inskrypcji późniejszego asyryjskiego władcy Salmanasara III (858-824 p.n.e.) Aszur-resza-iszi I (aš-šur-SAG-i-ši) wymieniany jest jako jeden z budowniczych murów miejskich w Aszur[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Grayson A.K., Assyrian Rulers ... , s. 309-327.
  2. a b c d e Grayson A.K., Assyrian and Babylonian ... , s. 210-211.
  3. a b Grayson A.K., Königslisten ... . s. 127.
  4. a b c d e f Fabritius K., Aššur-rēšī-išši, w: Radner K. (red.), The Prosopography ... , s. 213.
  5. a b np. w inskrypcjach A.0.86.1, A.0.86.2, A.0.86.8 czy A.0.86.9; Grayson A.K., Assyrian Rulers ... , s. 309-327.
  6. imię zachowane tylko częśściowo ([maš-š]ur-SAG-i-ši); Grayson A.K., Assyrian and Babylonian ... , s. 210-211.
  7. imię zachowane tylko częśściowo (maš-šur-SAG-[...]); Grayson A.K., Assyrian and Babylonian ... , s. 210-211.
  8. a b c np. w inskrypcjach A.0.86.2 i A.0.86.5; Grayson A.K., Assyrian Rulers ... , s. 309-327.
  9. inskrypcja A.0.86.2; Grayson A.K., Assyrian Rulers ... , s. 312-313.
  10. inskrypcja A.0.86.1; Grayson A.K., Assyrian Rulers ... , s. 310-311.
  11. np. w inskrypcjach A.0.86.1, A.0.86.2, A.0.86.5 czy A.0.86.7; Grayson A.K., Assyrian Rulers ... , s. 309-327.
  12. a b c Grayson A.K., Königslisten ... . s. 111-112.
  13. a b c d Leick G., Who's Who ... , s. 32.
  14. Grayson A.K., Assyrian and Babylonian ... , s. 188.
  15. a b Grayson A.K., Assyrian and Babylonian ... , s. 183-184.
  16. a b c d Grayson A.K., Assyrian Rulers ... , s. 309.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Fabritius K., Aššur-rēšī-išši, w: Radner K. (red.), The Prosopography of the Neo-Assyrian Empire, t. 1/I (A), 1998, s. 213-214.
  • Grayson A.K., Assyrian and Babylonian Chronicles, Eisenbrauns, 2000.
  • Grayson A.K., Assyrian Rulers of the Third and Second Millennia BC (to 1115 BC), tom I z serii The Royal Inscriptions of Mesopotamia. Assyrian Periods (RIMA 1), University of Toronto Press 2002.
  • Grayson A.K., Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s. 86-135.
  • Leick G., Who's Who in the Ancient Near East (hasło Ashur-resha-ishi I), London and New York 2002, s. 32.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]