Tiglat-Pileser I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Tiglat-Pilesera I. Zobacz też: innych władców Asyrii o tym imieniu.
Zasięg terytorialny królestwa średnioasyryjskiego w okresie jego największego rozwoju (koniec XIII - początek XI w. p.n.e.)

Tiglat-Pileser I, właśc. Tukulti-apil-Eszara I (akad. Tukultī-apil-Ešarra, tłum. „W synu świątyni E-szara jest moja ufność”[1]) – król Asyrii, syn i następca Aszur-resza-iszi I; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 39 lat[2]. Jego rządy datowane są na lata 1114-1076 p.n.e.[3] Podczas jego panowania Asyria pozostawała nadal krajem rozległym terytorialnie oraz o dobrze zorganizowanej armii zdolnej do podejmowania wypraw wojennych.

Walki z Frygami[edytuj | edytuj kod]

Okres panowania Tiglat-Pilesera I obfitował w liczne przesunięcia etniczne na terenie Bliskiego Wschodu. Teksty asyryjskie z tego okresu wspominają o pojawieniu się w północnych granicach Asyrii ludu Muszku. Lud ten przekroczył góry Taurus i posuwając się wzdłuż Tygrysu wkroczył do asyryjskiej prowincji Kummuhu, gdzie dalszy ich pochód został zatrzymany przez Tiglat-Pilesera I. W celu zabezpieczenia północnej granicy władca ten wkroczył na obszar Wyżyny Armeńskiej, gdzie dotarł do miasta Malazgird na północ od jeziora Wan[4]. Dotarł najdalej w głąb Azji Mniejszej spośród ówczesnych władców Asyrii.

Kampanie przeciwko Aramejczykom[edytuj | edytuj kod]

Kolejnym celem króla było powstrzymanie naporu plemion aramejskich, które – po przekroczeniu Eufratu – zagrażały Asyrii od zachodu. Kampanię przeciwko nim Tiglat-Pileser I opisał na jednej ze swych steli:

Dwadzieścia osiem razy walczyłem z Ahlamu (tj. z Aramejczykami); (raz nawet) dwukrotnie w ciągu roku przekroczyłem Eufrat. Pokonałem ich od Tadmuru po kraj Amurru, po Anatu w Suchi, aż po Rapiqum, co leży w Karduniaszu (kasycka nazwa Babilonii). Sprowadziłem łupy i ich dobra do mego miasta Aszur[4].

Podczas jednej z kampanii podbił Syrię, oraz dotarł do fenickiego wybrzeża. Zmusił Sydon, Byblos i Arwad do płacenia daniny Asyrii.

Wojna z Babilonią[edytuj | edytuj kod]

W roku 1107 p.n.e. stoczył zwycięską wojnę z Babilonią[5], która pomimo niepowodzeń zdołała mu się przeciwstawić:

„Ruszyłem na Karduniasz. Wdarłem się do babilońskich pałaców należących do Marduk-nadin-ahhe, króla Karduniasz i je spaliłem... Dwukrotnie wystawiłem przeciw Marduk-nadin-ahhe linię wozów bojowych i go zwyciężyłem”[4]

Asyryjczycy w czasie tej kampanii złupili Babilon, Sippar, Dur-Kurigalzu i Opis, jednak nie pociągnęło to za sobą większych politycznych następstw[6]. Babilończycy nawet chwilowo zdołali opanować Ekallatum w pobliżu Aszur[7].

Osoba króla[edytuj | edytuj kod]

Tiglat-Pileser I w inskrypcjach przedstawia siebie jako wytrawnego myśliwego, który w Hanigalbacie polował na byki, w kraju Harran na słonie i lwy, natomiast przebywając nad wybrzeżem Morza Śródziemnego upolował delfina i narwala[8].

Prowadził on udane kampanie wojenne dzięki szerszemu od swoich poprzedników zastosowaniu żelaza do wyrobu broni.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. hasło tukultu, The Assyrian Dictionary, tom 18 (T), The Oriental Institute, Chicago 2006, s. 461.
  2. A.K. Grayson, Königslisten..., s. 112.
  3. A.K. Grayson, Königslisten..., s. 134.
  4. a b c Mezopotamia, Tajemnice starożytnych cywilizacji,Asyria cz. 1, ISBN 978-83-252-0800, t. 45, s.17-18.
  5. Geoffrey Bibby: Cztery tysiące lat temu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967, s. 503.
  6. Ziółkowski A., Starożytność, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2009, s. 214.
  7. Marc van de Meroop: Historia starożytnego Bliskiego Wschodu ok. 3000-323 p.n.e.. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 187. ISBN 978-83-233-2540-6.
  8. Mezopotamia..., s. 19.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. K. Grayson: Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s. 86-135.
  • Praca zbiorowa: Oxford – Wielka Historia Świata, Polskie Media Amer. Com, 2005, (s. 177) ​ISBN 83-7425-026-7
  • Józef Wolski: Historia Powszechna. Starożytność, PWN, Warszawa 1996