Tiglat-Pileser I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy Tiglat-Pilesera I. Zobacz też: innych władców Asyrii o tym imieniu.
Zasięg terytorialny królestwa średnioasyryjskiego w okresie jego największego rozwoju (koniec XIII - początek XI w. p.n.e.)

Tiglat-Pileser I, właśc. Tukulti-apil-Eszara I (akad. Tukultī-apil-Ešarra, tłum. „W synu świątyni E-szara jest moja ufność”[1]) – król Asyrii, syn i następca Aszur-resza-iszi I; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 39 lat[2]. Jego rządy datowane są na lata 1114-1076 p.n.e.[3] Podczas jego panowania Asyria pozostawała nadal krajem rozległym terytorialnie oraz o dobrze zorganizowanej armii zdolnej do podejmowania wypraw wojennych.

Walki z Frygami[edytuj | edytuj kod]

Okres panowania Tiglat-Pilesera I obfitował w liczne przesunięcia etniczne na terenie Bliskiego Wschodu. Teksty asyryjskie z tego okresu wspominają o pojawieniu się w północnych granicach Asyrii ludu Muszku. Lud ten przekroczył góry Taurus i posuwając się wzdłuż Tygrysu wkroczył do asyryjskiej prowincji Kummuhu, gdzie dalszy ich pochód został zatrzymany przez Tiglat-Pilesera I. W celu zabezpieczenia północnej granicy władca ten wkroczył na obszar Wyżyny Armeńskiej, gdzie dotarł do miasta Malazgird na północ od jeziora Wan[4]. Dotarł najdalej w głąb Azji Mniejszej spośród ówczesnych władców Asyrii.

Kampanie przeciwko Aramejczykom[edytuj | edytuj kod]

Kolejnym celem króla było powstrzymanie naporu plemion aramejskich, które - po przekroczeniu Eufratu - zagrażały Asyrii od zachodu. Kampanię przeciwko nim Tiglat-Pileser I opisał na jednej ze swych steli:

Dwadzieścia osiem razy walczyłem z Ahlamu (tj. z Aramejczykami); (raz nawet) dwukrotnie w ciągu roku przekroczyłem Eufrat. Pokonałem ich od Tadmuru po kraj Amurru, po Anatu w Suchi, aż po Rapiqum, co leży w Karduniaszu (kasycka nazwa Babilonii). Sprowadziłem łupy i ich dobra do mego miasta Aszur[4].

Podczas jednej z kampanii podbił Syrię, oraz dotarł do fenickiego wybrzeża . Zmusił Sydon, Byblos i Arwad do płacenia daniny Asyrii.

Wojna z Babilonią[edytuj | edytuj kod]

W roku 1107 p.n.e. stoczył zwycięską wojnę z Babilonią[5], która pomimo niepowodzeń zdołała mu się przeciwstawić:

„Ruszyłem na Karduniasz. Wdarłem się do babilońskich pałaców należących do Marduk-nadin-ahhe, króla Karduniasz i je spaliłem... Dwukrotnie wystawiłem przeciw Marduk-nadin-ahhe linię wozów bojowych i go zwyciężyłem”[4]

Asyryjczycy w czasie tej kampanii złupili Babilon, Sippar, Dur-Kurigalzu i Opis, jednak nie pociągnęło to za sobą większych politycznych następstw[6]. Babilończycy nawet chwilowo zdołali opanować Ekallatum w pobliżu Aszur[7].

Osoba króla[edytuj | edytuj kod]

Tiglat-Pileser I w inskrypcjach przedstawia siebie jako wytrawnego myśliwego, który w Hanigalbacie polował na byki, w kraju Harran na słonie i lwy, natomiast przebywając nad wybrzeżem Morza Śródziemnego upolował delfina i narwala[8].

Prowadził on udane kampanie wojenne dzięki szerszemu od swoich poprzedników zastosowaniu żelaza do wyrobu broni.

Przypisy

  1. hasło tukultu, The Assyrian Dictionary, tom 18 (T), The Oriental Institute, Chicago 2006, s. 461.
  2. A.K. Grayson, Königslisten..., s. 112.
  3. A.K. Grayson, Königslisten..., s. 134.
  4. 4,0 4,1 4,2 Mezopotamia, Tajemnice starożytnych cywilizacji,Asyria cz. 1, ISBN 978-83-252-0800, t. 45, s.17-18.
  5. Geoffrey Bibby: Cztery tysiące lat temu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967, s. 503.
  6. Ziółkowski A., Starożytność, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2009, s. 214.
  7. Marc van de Meroop: Historia starożytnego Bliskiego Wschodu ok. 3000-323 p.n.e.. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 187. ISBN 978-83-233-2540-6.
  8. Mezopotamia..., s. 19.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A.K. Grayson, Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s.86-135.
  • Praca zbiorowa: Oxford – Wielka Historia Świata, Polskie Media Amer.Com, 2005, (s. 177) ISBN 83-7425-026-7
  • Józef Wolski: Historia Powszechna. Starożytność, PWN, Warszawa 1996


Poprzednik
Aszur-resza-iszi I
Der Stier.jpg Król Asyrii
1114-1076 p.n.e.
Der Stier.jpg Następca
Aszared-apil-Ekur