Aszur-bel-kala

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Aszur-bel-kala (akad. Aŝšur-bēl-kala, tłum. „bóg Aszur jest panem wszystkiego”) – król Asyrii, syn Tiglat-Pilesera I, zastąpił na tronie swego brata Aszared-apil-Ekura; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 18 lat[1]. Jego rządy datowane są na lata 1073-1056 p.n.e.[2]

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Państwo średnioasyryjskie, które pod koniec panowania Tiglat-Pilesera I (1114-1076 p.n.e.) i podczas krótkotrwałego panowania Aszared-apil-Ekura (1075-1074 p.n.e.) poważnie osłabło w wyniku ciągłych najazdów koczowniczych plemion Aramejczyków, odżyło na krótko pod rządami Aszur-bel-kala. W inskrypcjach tego władcy, opisujących pierwsze lata jego panowania, zachowały się informacje o jego licznych wyprawach wojennych, skierowanych przede wszystkim na zachód, przeciw koczowniczym Aramejczykom oraz miastom i krainom leżącym pomiędzy Chaburem a Eufratem. Jedna z jego kampanii skierowana była też przeciw krainie Urartu (w źródłach asyryjskich Uruatri), gdzie zdobyć miał on liczne miasta i wielkie łupy[3]. W trakcie innej wyprawy wojennej, skierowanej tym razem na południe, przeciw Babilonii, władca ten dotrzeć miał w okolice miasta Dur-Kurigalzu:

W roku tym, w miesiącu šabaṭu, rydwany i [...] wyruszyli z Aszur i zdobyli miasta [..]indiszulu i [...]sandu, które są w okręgu miasta Dur-Kurigalzu. Pojmali oni Kadaszman-Buriasza, syna Itti-Marduk-balatu, gubernatora ich kraju[4]
– fragment inskrypcji na Złamanym obelisku (III, 4-8)

Wyprawa ta zmusiła najprawdopodobniej króla babilońskiego Marduk-szapik-zeri (1082-1070 p.n.e.) do zawarcia korzystnego dla Asyrii pokoju. Kronika synchronistyczna wspomina bowiem, iż Aszur-bel-kala zawarł z tym władcą traktat pokojowy, a po jego śmierci odegrał decydującą rolę w osadzeniu na tronie Babilonu marionetkowego władcy Adad-apla-iddiny (1069-1048 p.n.e.), co uczyniło z Babilonii de facto państwo wasalne:

Za czasów (panowania) króla Aszur-bel-kala [z Asyrii] Marduk-szapik-zeri (był) królem Kardu[niasz] (tj. Babilonii). Obaj zawar[li] obopólne porozumienie i całkowity pokój. Za czasów (panowania) króla Aszur-bel-kala [z Asyrii] Marduk-szapik-zeri, król Karduniasz, zmarł. On (tj. Aszur-bel-kala) narzucił (Babilończykom) Adad-apla-iddinę, syna Esagil-szaduni, syna nikogo, jako króla. Król Aszur-bel-kala z Asyrii poślubił córkę króla Adad-apla-iddiny z Karduniasz i zab[rał] ją do Asyrii wraz z olbrzymim posagiem. Lud Asyrii i Karduniasz został zebrany razem[5]
Kronika synchronistyczna (II, 25'-37')

Pod wrażeniem wszystkich tych dokonań władcy asyryjskiego miał być faraon egipski, który - według informacji z jednej z inskrypcji - przysłać miał Aszur-bel-kala dar w postaci egzotycznych zwierząt:

Król Egiptu przysłał wielką małpę - samicę, krokodyla, „rzecznego człowieka” (i) stworzenia z Wielkiego Morza. On (tj. Aszur-bel-kala) wystawił (je) na pokaz ludowi swego kraju[6]
– fragment inskrypcji na Złamanym obelisku (IV, 29-30)

Wydaje się, iż pod koniec rządów Aszur-bel-kala pomyślna passa zaczęła się od niego odwracać. Większość, jeżeli nie wszystkie inskrypcje tego władcy, pochodzą bowiem z początków jego panowania, brak jest natomiast tekstów opisujących wydarzenia z ostatnich lat jego rządów[7]. Może to sugerować, że Aramejczycy stopniowo uzyskali przewagę, a działania wojenne Aszur-bal-kala z konieczności ograniczać się musiały jedynie do obrony terytorium jego państwa. Potwierdzeniem tego przypuszczenia może być wyraźny spadek znaczenia państwa asyryjskiego za rządów kilku kolejnych jego następców.

Złamany obelisk[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Złamany obelisk.

Z panowaniem Aszur-bel-kala związany jest kamienny zabytek zwany Złamanym obeliskiem (ang. Broken Obelisk). Odkryty on został w 1853 roku przez Hormuzda Rassama w trakcie jego prac wykopaliskowych w Niniwie[8]. Na obelisku tym wyryta została inskrypcja upamiętniająca militarne, myśliwskie i budowlane dokonania króla Aszur-bel-kala z pierwszych lat jego panowania[9]. Na przedniej jego stronie znajduje się też płaskorzeźba ukazująca tego władcę triumfującego nad pokonanymi wrogami. Obecnie zabytek ten znajduje się w zbiorach British Museum[8].

Aszur-bel-kala jako budowniczy[edytuj | edytuj kod]

Większość inskrypcji Aszur-bel-kala odkryta została w Aszur i wydaje się, iż najważniejsze jego prace budowlane prowadzone były właśnie w tym mieście[7]. Zgodnie z tekstem ze Złamanego obelisku, który jako jedyny zawiera dobrze zachowane ustępy z opisem tych prac, władca ten pogłębił w tym mieście fosę, odnowił bramy, mury miejskie i nabrzeże portowe, wybudował nowy pałac i ozdobił go cennymi gatunkami drewna, a także udrożnił jeden z kanałów zakładając przy nim ogrody[a].

Aszur-bel-kala jako myśliwy[edytuj | edytuj kod]

Wiele miejsca w inskrypcjach Aszur-bel-kala zajmują opisy jego królewskich polowań, mające podkreślać niezwykłe męstwo i nieprzeciętne umiejętności tego władcy. Zgodnie z tekstem inskrypcji ze Złamanego obelisku polować miał on na dzikie byki i słonie (część z nich chwytając żywcem), zabijać własnoręcznie lwy (polując na nie pieszo lub z rydwanu), chwytać żywcem gazele, kozły skalne i jelenie, polować na niedźwiedzie, dziki, wilki, a nawet strusie[b]. Przebywając w mieście Arwad, nad Morzem Śródziemnym (zwanym w jego inskrypcjach Wielkim Morzem), miał on nawet zapolować w morzu na zwierzę zwane nāhiru:

Bogowie Ninurta i Nergal, którzy kochają jego (tj. Aszur-bel-kala) posługę kapłańską, obdarzyli go polowaniem i na łodziach z krainy Arwad popłynął on (i) zabił nāhiru[c] w Wielkim Morzu[10].
– fragment inskrypcji na Złamanym obelisku (IV, 1-3)

Dwie kamienne podobizny tego zwierzęcia, wykonane na rozkaz Aszur-bel-kala, stanąć miały przy jednych z drzwi w jego pałacu w Aszur[11].

Warto też wspomnieć, iż w czasie wykopalisk w Aszur odkryto na dziedzińcu świątyni boga Aszura niewielką kamienną figurkę, mającą według umieszczonej na niej inskrypcji należeć do wyposażenia pałacu Aszur-bel-kala[12]. Figurka ta przedstawia zwierzę, najprawdopodobniej rodzaj mureny[12]. Wykonana ona została prawdopodobnie na rozkaz króla, by upamiętnić fakt złapania lub zabicia przez niego tego nieznanego Asyryjczykom zwierzęcia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Informacje te podane są w kolumnie V inskrypcji na Złamanym obelisku; A.K. Grayson, Assyrian..., s. 104-105.
  2. Informacje te podane są w kolumnie IV inskrypcji na Złamanym obelisku; A.K. Grayson, Assyrian..., s. 103.
  3. Chodzi tu najprawdopodobniej o wieloryba. Słowo nāhiru znaczy dosłownie „ten, który tryska, wyrzuca z siebie”, co odnosić się może do fontanny wody wyrzucanej z nozdrzy wieloryba; hasło nāhiru, The Assyrian Dictionary, tom 11 (N/1), The Oriental Institute, Chicago 1980, s. 137.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. A.K. Grayson, Königslisten..., s. 112.
  2. A.K. Grayson, Königslisten..., s. 127.
  3. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 91, 97.
  4. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 101-102.
  5. J-J. Glassner, Mesopotamia..., s. 181.
  6. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 103-104.
  7. a b A.K. Grayson, Assyrian..., s. 86.
  8. a b Broken Obelisk - informacja o zabytku na oficjalnej stronie British Museum
  9. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 99.
  10. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 103.
  11. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 105
  12. a b A.K. Grayson, Assyrian..., s. 109.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J-J. Glassner, Mesopotamian Chronicles, Society of Biblical Literature, Atlanta 2004.
  • A.K. Grayson, Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s.86-135.
  • A.K. Grayson, Assyrian Rulers of the Early First Millennium B.C. I (1114–859 B.C.), „The Royal Inscriptions of Mesopotamia. Assyrian Periods” 2 (RIMA 2), University of Toronto Press, 2002.