Aszur-bel-kala

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Aszur-bel-kala (akad. Aŝšur-bēl-kala, w transliteracji z pisma klinowego zapisywane maš-šur-EN-ka-la; tłum. „(bóg) Aszur jest panem wszystkiego”)[1] – król Asyrii, syn Tiglat-Pilesera I, ojciec Eriba-Adada II[1]; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 18 lat[2]. Jego rządy datowane są na lata 1073-1056 p.n.e.[1][3]

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Państwo średnioasyryjskie, które pod koniec panowania Tiglat-Pilesera I (1114-1076 p.n.e.) i podczas krótkotrwałego panowania Aszared-apil-Ekura (1075-1074 p.n.e.) poważnie osłabło w wyniku ciągłych najazdów koczowniczych plemion Aramejczyków, odżyło na krótko pod rządami Aszur-bel-kala. W inskrypcjach tego władcy, opisujących pierwsze lata jego panowania, zachowały się informacje o jego licznych wyprawach wojennych, skierowanych przede wszystkim na zachód, przeciw koczowniczym Aramejczykom oraz miastom i krainom leżącym pomiędzy Chaburem a Eufratem. Jedna z jego kampanii skierowana była też przeciw krainie Urartu (w źródłach asyryjskich Uruatri), gdzie zdobyć miał on liczne miasta i wielkie łupy[4]. W trakcie innej wyprawy wojennej, skierowanej tym razem na południe, przeciw Babilonii, władca ten dotrzeć miał w okolice miasta Dur-Kurigalzu:

W roku tym, w miesiącu šabaṭu, rydwany i [...] wyruszyli z Aszur i zdobyli miasta [..]indiszulu i [...]sandu, które są w okręgu miasta Dur-Kurigalzu. Pojmali oni Kadaszman-Buriasza, syna Itti-Marduk-balatu, gubernatora ich kraju[5]

fragment inskrypcji na Złamanym obelisku (III, 4-8)

Wyprawa ta zmusiła najprawdopodobniej króla babilońskiego Marduk-szapik-zeri (1082-1070 p.n.e.) do zawarcia korzystnego dla Asyrii pokoju. Kronika synchronistyczna wspomina bowiem, iż Aszur-bel-kala zawarł z tym władcą traktat pokojowy, a po jego śmierci odegrał decydującą rolę w osadzeniu na tronie Babilonu marionetkowego władcy Adad-apla-iddiny (1069-1048 p.n.e.), co uczyniło z Babilonii de facto państwo wasalne:

Za czasów (panowania) króla Aszur-bel-kala [z Asyrii] Marduk-szapik-zeri (był) królem Kardu[niasz] (tj. Babilonii). Obaj zawar[li] obopólne porozumienie i całkowity pokój. Za czasów (panowania) króla Aszur-bel-kala [z Asyrii] Marduk-szapik-zeri, król Karduniasz, zmarł. On (tj. Aszur-bel-kala) narzucił (Babilończykom) Adad-apla-iddinę, syna Esagil-szaduni, syna nikogo, jako króla. Król Aszur-bel-kala z Asyrii poślubił córkę króla Adad-apla-iddiny z Karduniasz i zab[rał] ją do Asyrii wraz z olbrzymim posagiem. Lud Asyrii i Karduniasz został zebrany razem[6]

Kronika synchronistyczna (II, 25'-37')

Pod wrażeniem wszystkich tych dokonań władcy asyryjskiego miał być faraon egipski, który - według informacji z jednej z inskrypcji - przysłać miał Aszur-bel-kala dar w postaci egzotycznych zwierząt:

Król Egiptu przysłał wielką małpę - samicę, krokodyla, „rzecznego człowieka” (i) stworzenia z Wielkiego Morza. On (tj. Aszur-bel-kala) wystawił (je) na pokaz ludowi swego kraju[7]

fragment inskrypcji na Złamanym obelisku (IV, 29-30)

Wydaje się, iż pod koniec rządów Aszur-bel-kala pomyślna passa zaczęła się od niego odwracać. Większość, jeżeli nie wszystkie inskrypcje tego władcy, pochodzą bowiem z początków jego panowania, brak jest natomiast tekstów opisujących wydarzenia z ostatnich lat jego rządów[8]. Może to sugerować, że Aramejczycy stopniowo uzyskali przewagę, a działania wojenne Aszur-bal-kala z konieczności ograniczać się musiały jedynie do obrony terytorium jego państwa. Potwierdzeniem tego przypuszczenia może być wyraźny spadek znaczenia państwa asyryjskiego za rządów kilku kolejnych jego następców.

Złamany obelisk[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Złamany obelisk.

Z panowaniem Aszur-bel-kala związany jest kamienny zabytek zwany Złamanym obeliskiem (ang. Broken Obelisk). Odkryty on został w 1853 roku przez Hormuzda Rassama w trakcie jego prac wykopaliskowych w Niniwie[9]. Na obelisku tym wyryta została inskrypcja upamiętniająca militarne, myśliwskie i budowlane dokonania króla Aszur-bel-kala z pierwszych lat jego panowania[10]. Na przedniej jego stronie znajduje się też płaskorzeźba ukazująca tego władcę triumfującego nad pokonanymi wrogami. Obecnie zabytek ten znajduje się w zbiorach British Museum[9].

Aszur-bel-kala jako budowniczy[edytuj | edytuj kod]

Większość inskrypcji Aszur-bel-kala odkryta została w Aszur i wydaje się, iż najważniejsze jego prace budowlane prowadzone były właśnie w tym mieście[8]. Zgodnie z tekstem ze Złamanego obelisku, który jako jedyny zawiera dobrze zachowane ustępy z opisem tych prac, władca ten pogłębił w tym mieście fosę, odnowił bramy, mury miejskie i nabrzeże portowe, wybudował nowy pałac i ozdobił go cennymi gatunkami drewna, a także udrożnił jeden z kanałów zakładając przy nim ogrody[a].

Aszur-bel-kala jako myśliwy[edytuj | edytuj kod]

Wiele miejsca w inskrypcjach Aszur-bel-kala zajmują opisy jego królewskich polowań, mające podkreślać niezwykłe męstwo i nieprzeciętne umiejętności tego władcy. Zgodnie z tekstem inskrypcji ze Złamanego obelisku polować miał on na dzikie byki i słonie (część z nich chwytając żywcem), zabijać własnoręcznie lwy (polując na nie pieszo lub z rydwanu), chwytać żywcem gazele, kozły skalne i jelenie, polować na niedźwiedzie, dziki, wilki, a nawet strusie[b]. Przebywając w mieście Arwad, nad Morzem Śródziemnym (zwanym w jego inskrypcjach Wielkim Morzem), miał on nawet zapolować w morzu na zwierzę zwane nāhiru:

Bogowie Ninurta i Nergal, którzy kochają jego (tj. Aszur-bel-kala) posługę kapłańską, obdarzyli go polowaniem i na łodziach z krainy Arwad popłynął on (i) zabił nāhiru[c] w Wielkim Morzu[11].

fragment inskrypcji na Złamanym obelisku (IV, 1-3)

Dwie kamienne podobizny tego zwierzęcia, wykonane na rozkaz Aszur-bel-kala, stanąć miały przy jednych z drzwi w jego pałacu w Aszur[12].

Warto też wspomnieć, iż w czasie wykopalisk w Aszur odkryto na dziedzińcu świątyni boga Aszura niewielką kamienną figurkę, mającą według umieszczonej na niej inskrypcji należeć do wyposażenia pałacu Aszur-bel-kala[13]. Figurka ta przedstawia zwierzę, najprawdopodobniej rodzaj mureny[13]. Wykonana ona została prawdopodobnie na rozkaz króla, by upamiętnić fakt złapania lub zabicia przez niego tego nieznanego Asyryjczykom zwierzęcia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Informacje te podane są w kolumnie V inskrypcji na Złamanym obelisku; A.K. Grayson, Assyrian..., s. 104-105.
  2. Informacje te podane są w kolumnie IV inskrypcji na Złamanym obelisku; A.K. Grayson, Assyrian..., s. 103.
  3. Chodzi tu najprawdopodobniej o wieloryba. Słowo nāhiru znaczy dosłownie „ten, który tryska, wyrzuca z siebie”, co odnosić się może do fontanny wody wyrzucanej z nozdrzy wieloryba; hasło nāhiru, The Assyrian Dictionary, tom 11 (N/1), The Oriental Institute, Chicago 1980, s. 137.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c K. Åkerman, Aššur-bēl-kala, w: Radner K. (red.), The Prosopography ..., s. 171.
  2. A.K. Grayson, Königslisten..., s. 112.
  3. A.K. Grayson, Königslisten..., s. 127.
  4. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 91, 97.
  5. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 101-102.
  6. J-J. Glassner, Mesopotamia..., s. 181.
  7. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 103-104.
  8. a b A.K. Grayson, Assyrian..., s. 86.
  9. a b Broken Obelisk - informacja o zabytku na oficjalnej stronie British Museum
  10. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 99.
  11. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 103.
  12. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 105
  13. a b A.K. Grayson, Assyrian..., s. 109.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • K. Åkerman, Aššur-bēl-kala, w: Radner K. (red.), The Prosopography of the Neo-Assyrian Empire, t. 1/I (A), 1998, s. 171.
  • J-J. Glassner, Mesopotamian Chronicles, Society of Biblical Literature, Atlanta 2004.
  • A.K. Grayson, Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s.86-135.
  • A.K. Grayson, Assyrian Rulers of the Early First Millennium B.C. I (1114–859 B.C.), „The Royal Inscriptions of Mesopotamia. Assyrian Periods” 2 (RIMA 2), University of Toronto Press, 2002.