Czeremcha skalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czeremcha skalna
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj Prunus
Gatunek Prunus padus
Podgatunek czeremcha skalna
Nazwa systematyczna
Prunus padus subsp. borealis (Schübeler ) Cajander
A.J.Melan Suomen kasvio viides painos A.J.Melan Suomen kasvio viides painos; 1906 353 1906[2]
Synonimy

Cerasus schuebeleri N.I.Orlova
Padus petraea (Tausch) M.Roem.
Padus racemosa subsp. petraea (Tausch) Dost
Prunus padus subsp. petraea (Tausch) Domin[2]

Czeremcha skalna[3] (Prunus padus subsp. borealis (Schübeler ) Cajander) – podgatunek czeremchy zwyczajnej (Prunus padus)[2]. We florze Polski opisywany w randze gatunku jako Padus petraea[3]. W Polsce jest rośliną rzadką[4].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Występuje w północnej Skandynawii oraz w górach Europy: w Alpach, Wogezach, górach Bawarii, Karkonoszach, Karpatach Zachodnich (Tatry, Wielka Fatra i Mała Fatra), Karpatach Wschodnich (Bieszczady, Czarnohora, Góry Rodniańskie) i Karpatach Południowych. Podano także jej stanowisko w północno-wschodniej Turcji. Przypuszcza się, że ma szerszy zasięg; na półwyspie Kola występuje bowiem Padus schuebeleri (N.I.Orlova) Czerep, prawdopodobnie będący synonimem czeremchy skalnej. W Polsce czeremcha skalna jest bardzo rzadko spotykana. Występuje w Karkonoszach, Bieszczadach Zachodnich i Tatrach. Jedyne potwierdzone stanowisko w Tatrach znajduje się na Długim Giewoncie na wysokości ok. 1560 m n.p.m. W Bieszczadach rośnie na Małej Rawce i Wielkiej Rawce, na przełęczy między Wielką Rawką i Małą Rawką, na Kamiennej i w dolinie potoku Litmirz na zboczach Wołowego Garbu. W Karkonoszach występuje w kotłach polodowcowych (w Kotle Łomniczki i Małym Śnieżnym Kotle)[4].

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Niewielki krzew nie przekraczający 3 m wysokości o szerokiej, jajowatej koronie i zwisających gałęziach. Często rozrasta się na wiele pni. Roślina łatwo wytwarza pędy odroślowe, tworząc formę krzewiastą. Podobna do czeremchy pospolitej[5]
Drewno 
Dosyć twarde i sprężyste, o drobnych słojach.
Liście
Jasnozielone, eliptyczne, ostro piłkowane, krótkozaostrzone, obustronnie matowe, wydłużone, bardzo gładkie, nieco skórzaste, ustawione skrętolegle, liście po spodniej stronie wzdłuż nerwów owłosione. Blaszka liściowa o ostro i dość płytko piłkowanych brzegach, ma długość od 6 do 10 cm i posiada do 12 nerwów bocznych. U podstawy blaszki występują 1-2, łatwo odpadające, zielonkawe gruczołki miodnikowe. Roztarte liście nie wydzielają zapachu[5][6].
Kwiaty
Białe, bezwonne, na brzegach korony delikatnie ząbkowane, obupłciowe. Kwiatostan zebrany w grona ustawione na pędach niemal poziomo lub lekko wzniesione.
Owoce
Pestkowce, z jajowatą pestką, kuliste, błyszczące, czarne, o średnicy od 6 do 8 mm. Jadalne, smaczne z lekkim gorzkawym posmakiem o miąższu barwy ciemnowiśniowej.
Pędy
Na rocznych pędach nieliczne przetchlinki, pędy dość drobne i niezbyt liczne, młode pędy owłosione. Kora ciemna. Pączki bardzo smukłe, spiczaste, przylegające do gałązek[5].
System korzeniowy
Rozległy, ale płytki i niezbyt mocny co czyni roślinę podatną na przewrócenie przez silny wiatr. Korzenie wytwarzają odrośla[7].

Biologia i ekologia[edytuj]

Zagrożenia i ochrona[edytuj]

Gatunek w „Polskiej Czerwonej Księdze Roślin” (2001) ujęty jako gatunek niskiego ryzyka LR. W Wydaniu z 2014 roku otrzymał kategorię VU (narażony)[10]. Tę samą kategorię posiada na polskiej czerwonej liście[11].

W skali całego kraju w Polsce nie jest gatunkiem bezpośrednio zagrożonym wyginięciem, gdyż wszystkie jej stanowiska znajdują się w obrębie parków narodowych, na dokładkę w miejscach o małym ruchu turystycznym. Niektóre jej stanowiska są jednak zagrożone. Na najliczniejszym stanowisku na zboczach Rawki zagrażają jej zacieniające ją drzewa. Z powodu zacienienia od kilku lat nie zakwitnął tutaj żaden okaz. Zacienieniu przez drzewa ulegają również stanowiska w Bieszczadach. Na Długim Giewoncie w Tatrach wszystkie okazy były zaatakowane przez grzybowe choroby roślin i owady[4].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-23].
  2. a b c The Plant List. [dostęp 2017-03-01].
  3. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. a b c d Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. a b c W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  6. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  7. a b Kucharzyk S., 1999: Czeremcha skalna Padus petrea Tausch w Bieszczadzkim Parku Narodowym. Roczniki Bieszczadzkie 8.: 193-205
  8. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  9. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  10. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
  11. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.