Olsza zielona

Olsza zielona
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	bukowce
Rodzina	brzozowate
Rodzaj	olsza
Gatunek	olsza zielona
	Nazwa systematyczna
	Alnus alnobetula (Ehrh.) K.Koch; Acta Phytotax. Sin. 16(2): 92 1978
Synonimy
	Alnaster viridis (Chaix) Spach; Alnus alnobetula subsp. alnobetula; Alnus alnobetula var. brembana (Rota) H.J.P.Winkl.; Alnus alpina Vill.; Alnus brembana Rota; Alnus corylifolia A.Kern. ex Dalla Torre; Alnus ovata (Schrank) Lodd.; Alnus viridis (Chaix) DC.; Alnus viridis subsp. brembana (Rota) P.A.Schmidt; Alnus viridis var. brembana (Rota) Nyman; Alnus viridis f. hirtella Callier; Alnus viridis f. macrophylla Callier; Alnus viridis f. pilosa Callier; Alnus viridis f. pubescens Callier; Alnus viridis var. subvestita Zapal.; Alnus viridis f. subvestita (Zapal.) Callier; Betula alnobetula Ehrh.; Betula alpina Borkh. ex Theorin; Betula ovata Schrank; Betula viridis Chaix; Betula viridis Vill.; Duschekia alnobetula (Ehrh.) Pouzar; Duschekia ovata (Schrank) Opiz; Duschekia viridis (Chaix) Opiz; Duschekia viridis subsp. brembana (Rota) Holub; Semidopsis viridis (Chaix) Zumagl.;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Olsza zielona, kosa olcha (Alnus alnobetula (Ehrh.) K.Koch) – gatunek krzewu z rodziny brzozowatych (Betulaceae). Występuje w strefie klimatu okołobiegunowego oraz na obszarach górskich w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej w Ameryce Północnej, w Europie i w Azji (m.in. na Syberii i na Kamczatce)^[5]. W Polsce na naturalnych stanowiskach występuje wyłącznie w Bieszczadach Zachodnich. Rośnie także w Tatrach, gdzie została introdukowana^[6].

Morfologia

Pokrój: Rozłożysty krzew, rzadko małe drzewko, osiągające do 2,5 m wysokości^[6].
Pędy: Wzniesione lub pokładające się. Roczne pędy o oliwkowozielonym kolorze są nieco spłaszczone i słabo owłosione. Starsze pędy są czerwonobrunatne, o korze gładkiej^[6].
Pąki: Odstające stożkowate, okryte 4-6 purpurowobrunatnymi lub zielonawymi, orzęsionymi łuskami, czasami nieco lepkie.
Liście: Jajowate lub eliptyczne, o długości 3-6 cm, zaostrzone, brzegi podwójnie piłkowane. Nerwy wyraźnie widoczne, w liczbie 5–10 par, w kątach nieco owłosione.
Kwiat: Roślina jednopienna, o oddzielnych kwiatostanach męskich i żeńskich występujących na tej samej roślinie. Już przed zimą na gałązkach występują kwiatostany męskie i żeńskie, które zakwitną dopiero na wiosnę. Zakwitają równocześnie z rozwojem liści (kwiecień-maj) i są wiatropylne.
Owoce: Kuliste lub jajowate owocostany, silnie zdrewniałe, przypominające wyglądem szyszki, zawierające oskrzydlone orzeszki. Długo utrzymują się na roślinie.

Biologia i ekologia

W Polsce jest gatunkiem wysokogórskim. W Bieszczadach występuje ponad górną granicą bukowych lasów, zarastając połoniny, na których zaprzestano wypasu bydła, a także opuszczone pola uprawne. Najniższe jej stanowisko znajduje się w Orelcu (464 m n.p.m.). Szczególnie obficie rośnie wzdłuż potoków. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Pulmonario-Alnetum viridis^[7]. Jest jednym z nielicznych w Polsce gatunków roślin, który zwiększa swój zasięg schodząc z wysokich gór w dół. Liczba chromosomów 2n = 28.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-01] (ang.).
1 2 Alnus alnobetula (Ehrh.) K.Koch. The Plant List. [dostęp 2016-06-06]. (ang.).
↑ Alnus alnobetula, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
↑ Alnus alnobetula (Ehrh.) K.Koch, [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-03-22] .
1 2 3 MariaM. Gostyńska-Jakuszewska MariaM., Betulaceae, Brzozowate, [w:] AdamA. Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. III, Kraków: PAN, 1992, s. 15, ISBN 83-85444-06-8, OCLC 749726292 .
↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

Bibliografia

W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-01] (ang.).

[tpl-3] 1 2 Alnus alnobetula (Ehrh.) K.Koch. The Plant List. [dostęp 2016-06-06]. (ang.).

[iucn-4] Alnus alnobetula, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[powo-5] Alnus alnobetula (Ehrh.) K.Koch, [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-03-22] .

[maria-6] 1 2 3 MariaM. Gostyńska-Jakuszewska MariaM., Betulaceae, Brzozowate, [w:] AdamA. Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. III, Kraków: PAN, 1992, s. 15, ISBN 83-85444-06-8, OCLC 749726292 .

[7] Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]